Terwijl Microsoft met Copilot Cowork en Azure de enterprise AI-markt domineert, onderzoeken Nederlandse overheid en gemeenten open-source alternatieven zoals Linux en Nextcloud om vendor lock-in te voorkomen.
Microsoft heeft recent Copilot Cowork wereldwijd algemeen beschikbaar gemaakt, een AI-assistent die naadloos integreert met Microsoft 365 maar een Copilot-licentie vereist en afrekent per verbruik. Tegelijkertijd stopt het bedrijf met GitHub Models voor nieuwe klanten en dwingt het bestaande gebruikers naar Azure AI Foundry, wat de afhankelijkheid van het Azure-ecosysteem vergroot. Microsoft overweegt bovendien het Chinese DeepSeek V4 in te zetten als goedkoper alternatief voor Claude in Copilot Cowork, een beweging die geopolitieke gevoeligheden oproept. De Nederlandse publieke sector zet stappen richting digitale autonomie. De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) verkent Linux als landelijke lijn voor gemeenten, terwijl de Rijksoverheid Nextcloud ontwikkelt (samen met Centric) als volwaardig alternatief voor Microsoft 365. Verschillende gemeenten, waaronder Ede, Zaanstad, 's-Hertogenbosch en Amsterdam, draaien al op de Digitale Autonome Werkplek Overheid (DAWO). Deze initiatieven onderstrepen dat vendor lock-in steeds vaker wordt gezien als een bedrijfsrisico. Voor ondernemers en organisaties is de kernboodschap: een leveranciersonafhankelijke AI-strategie is noodzakelijk. De werkelijke kosten van AI-modellen blijken uit TCO-analyses vaak lager bij cloud-API's dan bij zelf hosten van open-weight modellen, vanwege verborgen kosten zoals GPU-leegloop en beheer. Daarnaast spelen compliance-eisen en geopolitieke overwegingen een grote rol bij de keuze van AI-leveranciers, zoals blijkt uit Microsofts doorverkoop van OpenAI-modellen aan Chinese techbedrijven. Het belang van datasoevereiniteit en een bewuste vendor-strategie is urgenter dan ooit.
De Vereniging van Nederlandse Gemeenten kijkt serieus naar Linux als landelijke lijn om de afhankelijkheid van proprietary software te verminderen. Dit kan grote gevolgen hebben voor de ICT-infrastructuur van gemeenten en de kosten op lange termijn.
Samen met Centric bouwt de Rijksoverheid Nextcloud uit tot een volwaardig platform dat de functionaliteit van Microsoft 365 kan vervangen. Dit initiatief past in de bredere beweging richting digitale autonomie voor overheidsorganisaties.
Copilot Cowork werd op 5 mei 2026 wereldwijd gelanceerd voor alle Microsoft 365 Copilot-abonnees. De dienst rekent af per verbruik in zogenoemde Copilot Credits en vereist een aparte User Subscription License, wat de drempel voor adoptie verlaagt maar tegelijk de band met het Microsoft-ecosysteem verstevigt.
Deze gemeenten hebben de stap gezet naar een Digitale Autonome Werkplek Overheid, waarmee ze praktisch laten zien dat een alternatief voor Microsoft-producten haalbaar is. Het versterkt de roep om een landelijke aanpak via de VNG.
FLOH stelt dat de locatie van je data en de eigendomsstructuur van je software directe bedrijfsrisico's zijn, los van politieke overwegingen. Deze zienswijze dwingt organisaties om vendor lock-in en datasoevereiniteit als harde criteria in inkoopbeslissingen mee te nemen.
Nieuwe klanten kunnen geen gebruik meer maken van GitHub Models, een gratis playground om AI-modellen uit te proberen. Bestaande projecten worden doorverwezen naar Azure AI Foundry, waardoor organisaties dieper in het Azure-platform worden getrokken en vendor lock-in toeneemt.
Hoewel open-weight modellen geen licentiekosten hebben, zorgen GPU-leegloop, beheer en schaalbaarheid voor hoge verborgen kosten. Een Total Cost of Ownership-vergelijking wijst uit dat cloud-API's per token vaak voordeliger uitpakken, wat de keuze voor zelf hosten nuanceert.
Om kosten te besparen en competitief te blijven onderzoekt Microsoft DeepSeek V4 als goedkoper alternatief voor Claude. De Chinese oorsprong van het model maakt deze keuze geopolitiek gevoelig voor westerse enterprises, wat afbreuk kan doen aan vertrouwen.
