Tweede Kamer wil voorrang voor Europese datacenters boven Amerikaanse hyperscalers

De Tweede Kamer wil dat Europese, soevereine datacenters voorrang krijgen op de Amerikaanse hyperscalers die nu de meeste vergunningen opslokken. Tijdens het tweeminutendebat Digitale infrastructuur en economie op 17 juni diende de Kamer een reeks moties in die de overheid opdragen om vergunningverlening, rekenkracht en zeekabels gericht in te zetten voor meer Europese autonomie. Voor elk bedrijf dat nadenkt over waar het zijn data en applicaties betrouwbaar kan blijven draaien, is dat een signaal dat de speelruimte aan het verschuiven is.

Wat de Kamer precies vraagt

De kern zit in een motie die onderzoekt hoe vergunningverlening Europees-autonome datacentercapaciteit kan stimuleren, ingediend door D66-Kamerlid Sarah El Boujdaini. Volgens iBestuur stond de motie op naam van D66, VVD en CDA, een opvallend brede coalitie voor een onderwerp dat lang vooral over stikstof en stroom ging.

De Kamer ging verder dan vergunningen alleen. Een tweede motie vraagt de overheid om de eigen rekenkrachtbehoefte voor de komende tien jaar in kaart te brengen en zelf op te treden als launching customer voor AI-infrastructuur. Een aparte motie wil de overheid als launching customer inzetten voor GPT-NL, het Nederlandse soevereine taalmodel. En een motie van GroenLinks-PvdA en Volt vraagt om in de begroting geld te reserveren voor publieke investeringen in zeekabelprojecten, de fysieke aders van onze digitale verbindingen.

Samen vormen die voorstellen een patroon: de overheid wil niet langer toekijken hoe de digitale basisinfrastructuur in buitenlandse handen belandt, maar er met geld, vraag en regelgeving zelf richting aan geven.

De aanleiding: zeven vergunningen voor hyperscalers

De directe aanleiding is concreet. De Nederlandse Soevereine Datacenter Cooperatie (NSDC) trok aan de bel omdat nationale datacenters nauwelijks nog vergunningen krijgen, terwijl er recent minstens zeven nieuwe vergunningen naar grote Amerikaanse aanbieders gingen. Lokale projecten lopen vast op netcongestie, ingewikkelde vergunningstrajecten en strenge stikstofregels, terwijl de hyperscalers er wel doorheen komen.

Dat botst met een lijn die de Kamer dit voorjaar al had ingezet. In maart wilde een Kamermeerderheid de criteria voor wat een hyperscaler is aanscherpen, zodat meer grote datacenters onder het bestaande beperkende beleid uit 2022 zouden vallen. De moties van vorige week draaien de blik om: niet alleen rem op buitenlandse reuzen, maar ook gas op eigen, Europese capaciteit.

Waarom dit over meer gaat dan stroom en stikstof

De inzet is uiteindelijk controle over je eigen data. Dat digitale soevereiniteit vooral risicobeheer is en geen politiek statement, wordt pijnlijk duidelijk zodra een buitenlandse overheid aan de knoppen kan zitten. Toen de Amerikaanse exportregels Anthropic dwongen om de modellen Fable 5 en Mythos 5 wereldwijd uit te schakelen, bleek hoe snel een afhankelijkheid van een Amerikaanse leverancier zich tegen je kan keren.

De overheid zelf is die conclusie al aan het trekken. Zo onderzoekt het Rijk Nextcloud als soeverein alternatief voor Microsoft 365 en verkent de gemeente Groningen een overstap naar Linux en opensource. Datacentervergunningen zijn de fysieke onderkant van diezelfde beweging: zonder Europese capaciteit om op te draaien blijft elk soeverein alternatief alsnog leunen op infrastructuur van een ander.

Wat betekent dit voor jouw bedrijf

Op korte termijn verandert er niets aan je hostingrekening. Maar de richting is helder: als het kabinet vergunningverlening daadwerkelijk laat meewegen voor Europese aanbieders, groeit de komende jaren de lokale capaciteit waar je terecht kunt. Tegelijk laat dit debat zien dat de politiek vendor lock-in op Amerikaanse infrastructuur als een strategisch risico ziet, niet als detail.

Wachten op beleid is alleen geen strategie. Je kunt nu al kijken waar je gevoelige data en kernsystemen draaien en of een Europese of self-hosted opzet, waarbij je data en code volledig onder eigen beheer houdt, realistisch is voor jouw situatie. De vraag is niet of soevereiniteit een thema wordt, maar of je erop voorbereid bent voordat een leverancier of een buitenlandse regel die keuze voor je maakt.