De EU Data Boundary is geen grens: vijftien uitzonderingen in Microsoft 365

Op 30 juni publiceerde ik een stappenplan over data-residency waarin op drie plekken dezelfde geruststelling staat: de EU Data Boundary houdt beperkte uitzonderingen voor doorgifte, bijvoorbeeld bij remote support. In de vergelijkingstabel, in de paragraaf met valkuilen en in de FAQ. Die zin is niet onwaar. Hij is wel te makkelijk, want Microsoft publiceert die uitzonderingen gewoon, en het zijn er vijftien.

Vijftien met naam genoemde diensten en scenario's, op één pagina in Microsofts eigen privacydocumentatie, bijgewerkt op 9 juli 2026, waarin klantdata of gepseudonimiseerde persoonsgegevens structureel buiten de EU Data Boundary terechtkomen. Niet bij een storing. Niet bij een supportsessie. Bij normaal gebruik, by design, elke dag.

Een grens waarvan de leverancier de uitzonderingen zelf bijhoudt en eenzijdig kan uitbreiden, is geen grens. Het is een toezegging. En de zwaarste uitzondering erin staat bij een deel van de klanten aan zonder dat iemand daar aan hun kant voor koos.

Wat er per soort werk toch de EU uit gaat

Doorlopende deeloverdrachten zijn de gegevensstromen die Microsoft bewust buiten de EU Data Boundary laat lopen omdat de dienst anders niet werkt. Ze zijn klein in volume en breed in reikwijdte: ze raken bellen, chatten, beveiligen en genereren. Dit zijn de vijf die in een gemiddeld Nederlands bedrijf het vaakst raak zijn.

• Copilot-prompts en grounding-data. Tijdens piekvraag mogen prompts, antwoorden en grounding-data buiten de EU Data Boundary verwerkt worden voor inferencing, in de Verenigde Staten, Canada of Australië. Grounding-data klinkt abstract, maar het is de inhoud uit je SharePoint, je mailbox en je documenten die de assistent erbij haalt om de vraag te beantwoorden.
• Teams-chat met externen. Zodra je federatief chat met iemand buiten je eigen tenant, komt de chatdata te staan op de locatie van degene die het gesprek startte, of bij een vergadering op die van de organisator. Belt een Amerikaanse klant jou binnen, dan bepaalt zijn regio waar die thread leeft, niet die van jou.
• Voicemail en keuzemenu's. Bereikt een beller van buiten de EU Data Boundary je voicemail, je auto-attendant of je wachtrij, dan wordt die begroeting dertig dagen lang in de regio van de beller bewaard om hem bij een volgend gesprek sneller te kunnen afspelen.
• Telefonie-routering. Gebruik je Teams Phone, dan wordt de koppeling tussen toegekende telefoonnummers en gebruikers wereldwijd gerepliceerd, en worden gespreks-ID's tot drie dagen in de Verenigde Staten bewaard. Bij een noodoproep reist er zestig minuten lang een tijdelijk nummer mee.
• E-mailbeveiliging. Microsoft Defender for Office 365 valt helemaal buiten de EU Data Boundary. Volgens Microsofts eigen overzicht van uitgesloten diensten wordt het merendeel van die data overgedragen aan en opgeslagen in de Verenigde Staten, omdat wereldwijd verspreide onderzoekers dreigingen anders niet op tijd zien.

Onder die tweede lijst staat de zin die alles relativeert: hij is niet uitputtend en kan in de loop van de tijd worden bijgewerkt. De grens is dus niet alleen poreus, hij beweegt ook, en de partij die hem verplaatst is dezelfde partij die hem beloofde.

De schakelaar die je niet zelf omzette

Flex routing is het scherpste voorbeeld, omdat het de enige uitzondering is met een knop erbij. Het laat de zware rekenstap van Copilot, het genereren van het antwoord zelf, tijdens drukte buiten Europa gebeuren.

In de actuele documentatie staat dat flex routing standaard aanstaat voor tenants die na 25 maart 2026 zijn aangemaakt. Voor tenants die al bestonden verwijst Microsoft je door naar je eigen Message Center. In het bericht dat begin april in die Message Centers verscheen stond het onomwonden: flex routing is standaard ingeschakeld voor je tenant, met ingang van 17 april 2026.

Lees die twee naast elkaar en je ziet het echte probleem. Uit de openbare documentatie valt niet af te leiden of jouw tenant vandaag wel of niet buiten Europa infereert. Dat is geen beheerdersdetail. De stand van je eigen grens is een default die iemand anders zet, in een portaal waar je klant, je jurist en je accountant nooit komen.

En wat "piekvraag" precies is, staat nergens. Geen drempelwaarde, geen maximale duur, geen rapportage achteraf. De documentatie zegt alleen dat zulke periodes doorgaans beperkt van duur zijn en niet continu lopen. Je krijgt een uitzondering waarvan je de frequentie niet kunt meten, in een dossier waarin je juist moet kunnen aantonen wat er gebeurde.

Soevereiniteit is een capaciteitsrekening geworden

Waarom bestaat die klep eigenlijk? Niet uit onwil. Rekencapaciteit voor grote taalmodellen is in Europa eindig, en Copilot moet ook om half tien op dinsdagochtend binnen twee seconden antwoorden. Flex routing is het eerlijke bewijs dat die twee beloftes soms botsen. Zet je de klep dicht, dan kies je het Europese capaciteitsplafond boven de constante snelheid.

Dat mechanisme is niet Amerikaans. Het is fysiek. Kijk naar Mistral, de Europese kampioen waar half Nederland naar wijst als het alternatief. Die laat je AI-verzoeken binnen de EU verwerken tegen een toeslag van 10 procent, en in de eigen documentatie staat dat regionale endpoints worden afgerekend tegen 1,1 keer de standaard lijstprijs. Agents, Batch en de Files API draaien er niet op. Accountgegevens, API-sleutels, facturatie en gebruiksstatistieken blijven buiten die regionale garantie. Ook de Europese optie heeft dus een uitzonderingenlijst, en die is niet korter.

Twee leveranciers, twee tegengestelde defaults, hetzelfde mechanisme eronder. Bij Mistral betaal je zichtbaar tien procent om een verzoek in Europa te houden. Bij Microsoft betaal je niets en gaat het verzoek er bij drukte soms uit. Soevereiniteit is opgehouden een juridische categorie te zijn en is een kostenpost geworden die per verzoek wordt afgerekend. De enige open vraag is in welke valuta: in euro's, in wachttijd, of in kilometers.

Om eerlijk te zijn

Het sterkste tegenargument is dat hier niets stiekems aan is, en dat argument is goed. Microsoft publiceerde de lijst, bouwde een knop, stuurde een bericht naar elk beheercentrum en gaf klanten ruim een week om te reageren. De doorgifte heeft ook een grondslag: Microsoft Corporation is Data Privacy Framework-gecertificeerd en er ligt een transfer impact assessment, schreef ICTRecht in zijn analyse van 8 april. En de hoeveelheden zijn echt bescheiden: een tijdelijk noodnummer dat na een uur weg is, een gecachete begroeting, een gepseudonimiseerd gebruikers-ID. Niemand verscheept je SharePoint naar Nevada.

Dat klopt allemaal. Alleen rust het op één aanname: dat de juridische bodem eronder stabiel is. Die is deze zomer aantoonbaar gaan schuiven. Nadat het Amerikaanse hooggerechtshof besliste dat de president onafhankelijke federale toezichthouders naar believen mag ontslaan, viel de onafhankelijkheid weg van precies de toezichthouder waar het adequaatheidsbesluit op leunt. Privacyorganisatie noyb telde dat de Europese Commissie in dat besluit 259 keer naar de onafhankelijke FTC verwijst en vroeg de Commissie op 29 juni om het ordelijk in te trekken. Valt het Data Privacy Framework, dan heeft elk van die kleine, ingebouwde doorgiftes ineens een eigen grondslag nodig, en dan is een lijst van vijftien geen voetnoot meer maar een werkvoorraad.

Er is nog een reden waarom volume het verkeerde meetlint is. Een gecachete voicemailbegroeting is triviaal. Een Copilot-prompt met grounding-data is dat niet, want dat is precies de zin waarin je medewerker de gevoeligste context van je bedrijf samenvat en er een vraag aan hangt. Dat het model onder je Copilot bepaalt wie je bedrijfsdata verwerkt, niet het logo erboven, is dezelfde les een laag hoger. Nu bepaalt ook de capaciteitsdruk bij je leverancier waar die zin gelezen wordt.

Wat een instelling is, en wat een eigenschap van de functie

De bruikbare scheidslijn loopt niet tussen veilig en onveilig. Hij loopt tussen wat je kunt instellen en wat vastzit aan een functie die je gebruikt.

Instelbaar. Flex routing zet je uit in het Microsoft 365-beheercentrum, en de instelling in het Power Platform-beheercentrum volgt die keuze. Dat is een besluit van tien minuten. Het is ook het enige item op deze hele lijst waar je een echte knop hebt, en dat maakt het meteen de goedkoopste beslissing die je vandaag kunt nemen.

Niet instelbaar. Al het andere niet. Federatieve Teams-chat loopt de EU uit zodra je federatie gebruikt, en federatie uitzetten is geen instelling maar een bedrijfsbeslissing. Teams Phone repliceert nummerkoppelingen wereldwijd zolang je belt. Defender for Office 365 komt niet met een vinkje binnen de grens, want het staat er per ontwerp buiten. Wie deze verwerkingen wél in Europa wil, verandert geen instelling maar een product.

Dat onderscheid is de eerlijke versie van wat ik in juni te kort opschreef. Voor het overgrote deel van alledaagse klantdata blijft EU-residency aanzetten de juiste, goedkope stap. Maar voor de handvol verwerkingen waar het echt om gaat, haal je Europa niet binnen met een schakelaar. Dan komt de vraag op tafel of je e-mail, het lastigste onderdeel van zo'n overstap, verhuist naar een soevereine werkplek met Nextcloud en Linux. Dat is een dure vraag, en precies daarom hoort hij bij de directie en niet bij de beheerder.

De vraag is verschoven

"Waar staat mijn data" was jarenlang een vraag met een adres als antwoord: een regio, een datacenter, een land. Die vraag is stilletjes vervangen door een andere, en de meeste organisaties hebben de wissel niet gemerkt. De vraag is nu wie de rekening betaalt om dit ene verzoek in Europa te houden, en wat er gebeurt op het moment dat die rekening te hoog wordt.

Kamerleden vroegen deze maand om een verplichte jurisdictietoets voor zorgdata bij Amerikaanse clouddiensten, en dat is de goede reflex: niet vragen waar iets staat, maar onder wiens beslissing het beweegt. Zolang je dat niet weet, weet je van je eigen data alleen waar hij hoort te zijn.

Ik heb het in juni te makkelijk opgeschreven, en dat doe ik niet nog een keer. Een grens die je aanzet is geen grens. Het is een afspraak met een prijskaartje eronder, en tot je weet wie dat prijskaartje betaalt, weet je niet waar je data is.