Groningen onderzoekt Linux samen met de VNG: opmaat naar een landelijke lijn voor gemeenten

De Groningse zoektocht naar een alternatief voor Windows en Microsoft Office is geen geïsoleerd experiment van één eigenwijze gemeente. Vandaag wordt duidelijk dat Groningen het onderzoek naar een Linux-werkplek samen met de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) uitvoert. Dat detail verandert de schaal van het verhaal: niet één stad die iets uitprobeert, maar een koploper die samen met de koepelorganisatie van alle gemeenten verkent of het ook elders kan.

Groningen onderzoekt al een overstap van Windows en Office naar Linux, en start nog dit jaar een pilot met een open-source alternatief voor het Microsoft Office-pakket. De nieuwe informatie zit in de samenwerking en de timing. De nieuwe informatie zit in de samenwerking en de timing.

Wat er nu bekend is

Groningen start dit jaar een pilot met een open-source alternatief voor het Office-pakket. De gemeente kijkt daarbij naar MijnBureau, een verzameling open-source kantoorcomponenten die het ministerie van Binnenlandse Zaken liet ontwikkelen. De bredere stap, het hele werkplekbesturingssysteem van Windows naar Linux, onderzoekt de gemeente dus expliciet samen met de VNG.

Groningen staat daarin niet alleen. Naast Groningen testen vier andere gemeenten, Amsterdam, 's-Hertogenbosch, Zaanstad en Ede, de Digitale Autonome Werkplek Overheid (DAWO) en MijnBureau. Dat zijn de pioniers die nu het pad uitlopen dat andere gemeenten later mogelijk volgen.

De drijfveer is digitale soevereiniteit, versterkt door het Europese Tech Sovereignty Package dat eerder deze maand werd gepresenteerd. "Digitale soevereiniteit is iets dat wij absoluut willen", zegt ICT-wethouder Philip Broeksma, al tempert hij de verwachtingen: het kost veel tijd en geld en strekt zich over vele jaren uit.

Waarom de VNG het verschil maakt

De betrokkenheid van de VNG is het echte nieuws. Een enkele gemeente die overstapt is een interessant precedent; de koepel van alle Nederlandse gemeenten die meedenkt over inkoop, aanbesteding en standaarden maakt er een potentiële landelijke lijn van. De VNG wijst zelf op de aanbestedingsrechtelijke kant en noemt nieuwe Europese regelgeving het belangrijkste onderdeel van het pakket voor gemeenten.

Tegelijk is dit nog geen kant-en-klare landelijke standaard. Broeksma waarschuwt dat juist die pasklare oplossingen vanuit de rijksoverheid voor de overige gemeenten nog ontbreken, waardoor de koplopers hun overstap nu zelf moeten financieren. De VNG-samenwerking is dus de eerste stap om die leemte te vullen, niet het eindstation. Het past in een bredere beweging: ook onderzoekt minister Heerma Nextcloud als soevereine digitale werkplek voor de rijksoverheid.

Wat dit betekent voor jouw bedrijf

Als je software, integraties of diensten levert aan de overheid, is dit een signaal om serieus te nemen. Wanneer de VNG een open-source werkplek tot gedeelde lijn maakt, verschuift de vraag van leveranciers: niet langer "werkt het in Microsoft 365?", maar "werkt het op een Linux-werkplek met open standaarden en open documentformaten?". Systeemintegratoren en dienstverleners die daar nu op voorsorteren, staan straks vooraan; wie volledig op de Microsoft-stack leunt, loopt achter de feiten aan.

Maar de les reikt verder dan de publieke sector. Broeksma raakt de kern van het probleem als hij zegt dat ook leveranciers en hun toeleveranciers hun applicaties vaak op big-tech-platforms bouwen. Die afhankelijkheid zit dieper dan het pakket op je eigen schermen. Het is precies de vendor lock-in waarin je vastzit aan één leverancier en daardoor je eigen software niet echt bezit. Voor een MKB-bedrijf of een afdeling van een grotere organisatie betekent het niet dat je morgen op Linux moet. Het betekent wel dat het de moeite loont om te weten welke open standaarden en open formaten je gebruikt, zodat je niet vastzit op het moment dat je wél wilt bewegen.

Ik bouw software en automatisering het liefst op een manier die je zelf in handen houdt, met open standaarden en waar het kan op een server die ik zelf beheer in plaats van bij een cloudleverancier, zodat je niet afhankelijk bent van één leverancier. Wil je weten hoe soeverein jouw huidige stack eigenlijk is, en welke stappen realistisch zijn? Dan denk ik graag met je mee.