Groningen onderzoekt overstap naar Linux, weg van Windows en Office

Binnen een week onderzoekt een tweede grote Nederlandse overheidsorganisatie of het zonder Microsoft kan. De gemeente Groningen kijkt of ze de werkplekken van haar ambtenaren van Windows naar Linux kan overzetten, en start nog dit jaar een pilot met een alternatief voor het Microsoft Office-pakket. Het is nog onbekend welke Linux-distributie en welk kantoorpakket het worden. De aanleiding is steeds dezelfde: minder afhankelijk willen zijn van een paar Amerikaanse techreuzen.

De kwestie kwam op tafel via raadslid Joanne Boonstra van Volt, die er tijdens het Politiek Vragenuur naar vroeg. ICT-wethouder Philip Broeksma (GroenLinks) bevestigde dat de gemeente de mogelijkheden serieus verkent. "Digitale soevereiniteit is iets dat wij absoluut willen", aldus Broeksma. Het gaat de gemeente niet alleen om kosten, maar om controle: voorkomen dat een overheid volledig klemgezet raakt door een leverancier.

Groningen staat er anders voor dan de meeste gemeenten

Wat Groningen opvalt, is dat de stad al relatief onafhankelijk is. De gemeente draait eigen datacenters, host haar e-mail en kernapplicaties zelf en gebruikt de Microsoft-cloud naar eigen zeggen maar mondjesmaat, anders dan veel andere Nederlandse gemeenten. Dat maakt een overstap minder een sprong in het diepe en meer een logische volgende stap. Groningen liep trouwens ruim vijftien jaar geleden al voorop met een poging om naar OpenOffice over te stappen, dus de ambitie is niet nieuw.

De gemeente trekt hierin samen op met de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG). Een harde einddatum is er niet: dit wordt een meerjarig traject, geen migratie van een weekend.

Europa duwt mee

De timing is geen toeval. De Europese Commissie presenteerde onlangs haar Tech Sovereignty Package, met als kern voor gemeenten de Cloud and AI Development Act (CADA), die Europa minder afhankelijk moet maken van niet-Europese cloud- en AI-aanbieders. Die wetgeving introduceert onder meer een Europees soevereiniteitskader met assurance-niveaus, zodat de publieke sector haar afhankelijkheid van leveranciers buiten de EU kan terugdringen. Voor overheden verschuift open source en zelf hosten daarmee van idealistische keuze naar beleidsrichting.

Tegelijk onderzoekt het Rijk Nextcloud als open-source alternatief voor de Microsoft 365-werkplek, na bevestiging door minister Heerma van Binnenlandse Zaken. Twee overheidslagen die binnen een week dezelfde vraag stellen, is een signaal: de gewoonte om standaard voor Microsoft te kiezen staat ter discussie.

Wat betekent dit voor jouw bedrijf?

Je bent geen gemeente, maar de onderliggende vraag is voor elke ondernemer en organisatie relevant. Hoeveel van je werk hangt aan één leverancier, en wat gebeurt er als die de prijs verhoogt, functies wegneemt of door geopolitiek onbereikbaar wordt? Dat maakt vendor lock-in een bedrijfsrisico: wie de broncode en data niet zelf in eigendom heeft, kan niet wisselen wanneer het uitkomt.

De les van Groningen is niet "gooi morgen Windows eruit". Dat zou voor de meeste organisaties roekeloos zijn: je systemen, je integraties en je mensen zijn op die tools ingericht. De les is dat je bewust kiest in plaats van automatisch. Begin klein. Pak een proces of een afdeling waar de overstap weinig pijn doet, test een open alternatief en kijk wat het in de praktijk kost aan tijd en gedoe. Zorg dat je data en je belangrijkste workflows zo zijn opgezet dat je kunt wisselen zonder dat alles instort.

Die weegbaarheid begint bij hoe je software en koppelingen zijn gebouwd. Maatwerk en integraties die je zelf in handen houdt, geven je de vrijheid om van leverancier te wisselen wanneer dat jou uitkomt, niet wanneer een ander dat afdwingt. Wie zijn software en koppelingen zo inricht dat ze in eigen eigendom blijven, behoudt de vrijheid om te wisselen wanneer dat hem uitkomt.