Rechter legt Meta 567 miljoen dollar op en dwingt ontwerpingrepen af

Een rechter in New Mexico veroordeelt Meta tot 567 miljoen dollar en dwingt Facebook en Instagram tegelijk tot concrete ontwerpingrepen voor minderjarigen. Chief District Court Judge Bryan Biedscheid tekende het eindvonnis op donderdag 6 augustus, in de zaak die de staat in 2023 aanspande.

De opgelegde ingrepen binden alleen Meta's gebruikers in New Mexico, dus het bereik van een Nederlandse campagne op Instagram verandert er morgen niet door. Wat wel schuift, is de juridische bodem onder platformontwerp. Biedscheid noemde Facebook en Instagram een publieke overlast, vergeleek de schade bij kinderen met de rook uit een fabriek en oordeelde dat Meta zich voor die claim niet achter Section 230 kan verschuilen, de Amerikaanse wet uit 1996 die platforms beschermt tegen aansprakelijkheid voor wat gebruikers plaatsen. Het is voor zover bekend de eerste keer dat een socialmediabedrijf als publieke overlast wordt aangemerkt.

Waar de 567 miljoen dollar heen gaat

Het bedrag gaat niet naar de staatskas. De rechter droeg Meta op om 567 miljoen dollar in een saneringsfonds te storten dat vijf jaar lang jeugdzorg in de staat betaalt: 420 miljoen voor behandeling, 90 miljoen voor screening en diagnostiek, 33 miljoen voor voorlichting en preventie, 15 miljoen voor doorverwijzing en 9 miljoen voor uitvoering en evaluatie.

Dat komt bovenop de 375 miljoen dollar aan boetes die een jury in maart oplegde, toen Meta aansprakelijk werd gehouden voor 75.000 overtredingen van de consumentenwet van New Mexico. De teller staat daarmee op 942 miljoen dollar, de grootste rekening die Meta ooit kreeg in een zaak over kinderveiligheid. Meta boekte in het tweede kwartaal van 2026 60,8 miljard dollar omzet en 15,85 miljard dollar nettowinst. Het hele bedrag is dus ruim vijf dagen winst.

De ontwerpeisen: 90 uur per maand en stille meldingen tijdens schooltijd

Interessanter dan het geld is de abatement: het deel van het vonnis dat Meta verplicht de overlast zelf af te bouwen. Die eisen gelden voor Facebook en Instagram, WhatsApp valt er expliciet buiten. Ze raken de knoppen waarmee de apps aandacht vasthouden, niet de inhoud die erop staat. De belangrijkste verplichtingen:

• Gebruikslimiet. Accounts van minderjarigen mogen samen niet meer dan 90 uur per maand op Facebook en Instagram zitten, ongeveer drie uur per dag.
• Pushmeldingen uit. Geen meldingen tussen 22.00 en 07.00 uur, en tijdens het schooljaar ook niet tussen 08.00 en 15.00 uur op doordeweekse dagen. Berichten van bekenden en urgente waarschuwingen mogen door.
• Geen zichtbare likes. Het aantal likes staat standaard verborgen bij accounts onder de 18 en gaat alleen aan met toestemming van een ouder of voogd.
• Geen romantische chatbotgesprekken. Meta moet voorkomen dat minderjarigen in New Mexico romantische of geseksualiseerde interacties aangaan met zijn AI-chatbots. Dat is dus geen algeheel chatbotverbod voor tieners, maar een verbod op één type gesprek.
• Naaktbeelden geblokkeerd. Minderjarigen mogen geen naaktbeelden sturen of ontvangen die het beleid van Meta schenden, en vermoedelijk naakt wordt vervaagd. Volwassenen die zich schuldig maken aan seksuele uitbuiting van kinderen verliezen na één overtreding al hun accounts, en Meta moet voorkomen dat ze nieuwe aanmaken.
• Leeftijdscontrole. Meta moet binnen twee jaar een model bouwen dat voorspelt of een gebruiker jonger is dan dertien, bij twijfel de jongste leeftijd aanhouden en scholen een meldkanaal geven voor verdachte accounts.

Meta moet twee keer per jaar, op 30 juni en 31 december, schriftelijk aan de rechtbank en de staat rapporteren hoe het met de naleving staat.

Wat de rechter juist weigerde

De staat vroeg meer dan hij kreeg. Biedscheid wees alle eisen af die het aanbevelingsalgoritme, autoplay en oneindig scrollen zouden aantasten: die grijpen volgens hem direct in op welke inhoud een gebruiker ziet, en botsen daarmee op het Eerste Amendement en Section 230. In zijn beeldspraak van de fabriek was dat het verschil tussen de rook filteren en het bedrijf onder curatele stellen.

Ook een onafhankelijke Child Safety Monitor kwam er niet, omdat de staat volgens de rechter niet kon uitleggen wat die precies zou meten. En het fonds loopt vijf jaar in plaats van de gevraagde vijftien, mede omdat andere platforms volgens het vonnis meedragen aan dezelfde schade.

Procureur-generaal Raúl Torrez, die de zaak in 2023 begon, noemde de uitspraak een historisch moment en presenteert het vonnis als blauwdruk voor andere overheden.

Europa mikt op dezelfde knoppen, met een breder bereik

Voor een Nederlandse adverteerder is de scope het belangrijkste detail: de maatregelen gelden alleen voor gebruikers in New Mexico, een staat met ruim twee miljoen inwoners. Je advertentie-inventaris en je organische bereik in Nederland blijven ongemoeid.

De Europese zaak is een andere zaak in een ander rechtsgebied, maar richt zich op hetzelfde ontwerp en heeft wel gevolgen hier. De Europese Commissie oordeelde op 10 juli voorlopig dat Meta de Digital Services Act overtreedt en eist dat oneindig scrollen en autoplay standaard uit komen te staan op Instagram en Facebook, op straffe van een boete tot zes procent van de wereldwijde jaaromzet. Opvallend genoeg zijn dat precies de features waar de Amerikaanse rechter vanaf bleef. Waar Brussel de aandachtsmachine zelf wil aanpakken, pakt New Mexico de randen: meldingen, likes, tijdslimieten, leeftijdscontrole.

Die leeftijdscontrole is inmiddels een terugkerend thema bij toezichthouders. De Italiaanse privacywaakhond beboette Character.AI met 158.000 euro voor leeftijdscontrole die in de praktijk niet werkte, een dossier dat elke aanbieder van een chatbot raakt die door een tiener gevonden kan worden.

Beroep zet de klok stil

"We zijn het oneens met de uitspraak en gaan in beroep", liet een woordvoerder van Meta weten; het bedrijf zegt vertrouwen te houden in zijn staat van dienst rond tienerveiligheid. Dat beroep heeft direct effect: de nalevingsperiode van vijf jaar begint bij het ingaan van het vonnis, maar staat stil zolang het beroep loopt en Meta zekerheid stelt. De 90-uurslimiet en de stille schooluren zijn dus voorlopig geen praktijk, ook niet in New Mexico.

Ondertussen komt de volgende zaak eraan. Op 12 augustus begint in Californië een federale rechtszaak waarin 29 staten Meta aanspreken op vergelijkbare verwijten rond dataverzameling en misleiding.

De kern van dit vonnis is niet het bedrag, maar dat een rechter productontwerp als aansprakelijke handeling behandelt en Section 230 daarbij opzij schuift. Aanbevelingen en autoplay bleven buiten schot omdat ze te dicht op de inhoud zitten. Meldingen, likes, tijdslimieten en leeftijdscontrole niet, want die staan los van wat er te zien is. Dat onderscheid is bruikbaar ver buiten deze zaak: het markeert welke ontwerpkeuzes een rechter of toezichthouder wél durft aan te raken. Wie een platform, app of chatbot bouwt waar minderjarigen bij kunnen, weet nu aan welke kant van die lijn de eisen gaan vallen.