Meta ontkent verslavend ontwerp, staten mikken op 200 miljard

Meta ontkende dinsdag in Oakland dat het kinderen verslaafd maakte aan Instagram en Facebook, bij de openingspleidooien in de zaak van 29 Amerikaanse staten, meldt de BBC vanuit de rechtszaal.

Voor een Nederlands marketingteam zit de inzet niet in het bedrag maar in de functies. De staten willen dat de rechter Meta dwingt de zichtbare likes, de oneindige feed, autoplay en verdwijnende posts te verbouwen, en dat zijn precies de plekken waar organisch bereik en advertentie-inventaris vandaan komen. Deze week verandert daar nog niets: de zitting duurt zes weken en de jury beraadslaagt volgens de rechtbankstukken door tot begin oktober.

Van 1.400 miljard naar 200 miljard

Bij de start van het proces was de eis van ruim duizend miljard dollar aan boetes en winstafdracht het getal waar iedereen naar keek, een berekening die uit Meta's eigen processtuk komt. Nu de zaak inhoudelijk loopt, wijzen de procureurs-generaal zelf naar een bedrag rond de 200 miljard dollar, ruwweg drie jaar nettowinst na belasting, tegenover de 1.400 miljard waarmee Meta rekent en die ongeveer gelijk staat aan zijn beurswaarde.

Naast geld vragen de vier staten die als eerste voor de jury staan een permanent verbod op praktijken die in strijd zijn met de Amerikaanse kinderprivacywet COPPA, plus schadevergoeding en restitutie aan de aanklagende overheden en vergoeding van hun proceskosten. De aanklacht steunt behalve op COPPA ook op de Californische wetten tegen misleidende reclame en oneerlijke handelspraktijken.

Wat de staten de jury voorhielden

Megan O'Neill, deputy attorney general van Californië, vatte het verdienmodel samen in vier stappen: gebruikers binnenhalen, ze zo lang mogelijk vasthouden, hun data oogsten en de waarheid voor het publiek verbergen. Ze bouwde haar betoog vrijwel volledig op Meta's eigen stukken. In een intern onderzoek dat ze de jury voorhield staat dat tieners een verslaafdenverhaal hebben over hun gebruik, en in een ander dat functies die de tijd op het platform verlengen op gespannen voet staan met welzijn. Een medewerker schreef in een interne uitwisseling dat de jonge gebruikers de beste zijn.

Opvallend is wat de staten juist niet doen. Ze roepen geen gezinnen op en wijzen geen individuele slachtoffers aan. De hele zaak rust op interne studies, mails en chatlogs uit de meer dan twee miljoen documenten die Meta moest overleggen. "Deze zaak gaat er niet over dat Instagram wordt afgepakt", zei O'Neill tegen de jury van acht personen. Volgens haar gaat het om de vraag of Meta het publiek misleidde over de risico's voor kinderen.

Het weerwoord van Meta

Meta-advocaat Paul Schmidt haalde het onderzoek waarmee O'Neill opende meteen uit elkaar. Uit hetzelfde document dat zegt dat een op de vijf tieners zich slechter voelt door Instagram, citeerde hij dat 41 procent zich beter voelde en nog eens 41 procent geen verschil merkte. En waar Californië spreekt over miljoenen elf- en twaalfjarigen op Instagram, kwam Meta volgens hem op iets meer dan honderdduizend van zulke accounts.

Zijn hoofdlijn gaat verder dan de cijfers: verslaving aan sociale media bestaat niet, zei Schmidt, omdat geen enkel onderzoek aantoont dat het mogelijk is. Hij draaide ook de privacywet om waarop hij wordt aangesproken. Juist die wet verhinderde volgens hem dat Meta de gegevens bewaarde die nodig zijn om te jonge gebruikers op te sporen. Ter onderbouwing haalde hij de verklaring aan die Facebook-veiligheidschef Antigone Davis in 2021 voor het Amerikaanse Congres aflegde, waarin zij zei dat het bedrijf in drie maanden 600.000 accounts van minderjarige Instagram-gebruikers verwijderde. Van de Facebook-gebruikers is ongeveer 96 procent volwassen, aldus Schmidt, wat het platform bij tieners onaantrekkelijk maakt.

Wie er uiteindelijk beslist

De jury krijgt in deze zaak niet het laatste woord. Haar oordeel is adviserend; rechter Yvonne Gonzalez Rogers stelt de aansprakelijkheid vast en kan daarna civiele boetes opleggen en aanpassingen aan Instagram en Facebook afdwingen. Mark Zuckerberg en Instagram-baas Adam Mosseri worden als getuigen verwacht.

Dat de uitkomst bij een rechter ligt en niet bij de jury maakt een ontwerpbevel waarschijnlijker dan een symbolisch bedrag. In Brussel loopt intussen de procedure waarin de Europese Commissie Instagram en Facebook een verslavend ontwerp verwijt onder de Digital Services Act, over vrijwel dezelfde functies.

Het verschil zit in wat er overblijft als de rekening betaald is. Tweehonderd miljard dollar is zwaar voor Meta, maar te dragen. Een bevel om de zichtbare likes weg te halen, de feed een einde te geven of Stories te schrappen, verandert het product zelf, en daarmee de inventaris waarop elke adverteerder op Instagram rekent. Daarom is de verschuiving van het bedrag naar de knoppen deze week het echte nieuws, en niet het getal in de kop.