Federaal proces tegen Meta begint: staten eisen ingrepen in Instagram en Facebook

Vier Amerikaanse staten openen dinsdag voor de federale rechtbank in Oakland het proces tegen Meta waarin ze ruim duizend miljard dollar eisen en verplichte ontwerpingrepen in Instagram en Facebook, meldt persbureau AP.

Voor een Nederlands marketingteam is dit een ander soort zaak dan de vonnissen van dit voorjaar. Het New Mexico-vonnis van 6 augustus, met een gebruikslimiet van 90 uur per maand voor minderjarigen en pushmeldingen die 's nachts en tijdens schooltijd uitgaan, bindt Meta alleen in die ene staat. De staten achter de federale zaak vertegenwoordigen samen bijna twee derde van de Amerikaanse bevolking, en bij verlies zou Meta de aanpassingen vrijwel zeker landelijk moeten doorvoeren. De eisenlijst raakt precies de plekken waar advertentie-inventaris en organisch bereik vandaan komen: de oneindige feed, autoplay-video, Stories en het aanbevelingsalgoritme.

Welke zaak dit precies is

De zaak heet People of the State of California et al. v. Meta Platforms, Inc., draagt nummer 4:23-cv-05448 en loopt bij de rechtbank voor het Northern District of California, afdeling Oakland, als onderdeel van de gebundelde procedure MDL 3047. Rechter is Yvonne Gonzalez Rogers, die eerder het proces Musk tegen Altman behandelde. Dertig staten dienden de klacht in 2023 in; Californië, Colorado, Kentucky en New Jersey staan als eerste voor de jury, de overige 25 volgen later met een eigen proces.

Dit is dus niet het juryproces in Los Angeles dat in maart eindigde met 6 miljoen dollar schadevergoeding voor één jonge vrouw, en ook niet de staatszaak in New Mexico. Het is de bundeling van vrijwel alle Amerikaanse procureurs-generaal in één federale procedure, door een van hen omschreven als de grootste consumentenzaak in de Amerikaanse geschiedenis.

Wat er inhoudelijk voorligt

Het proces is smaller dan de koppen suggereren. In een processtuk van 6 juli schrijft Meta zelf dat de zaak beperkt is tot drie vragen: of specifieke uitspraken van het bedrijf misleidend of onwaar waren, of drie specifieke ontwerpfuncties oneerlijke handelspraktijken opleveren, en of Meta de Amerikaanse kinderprivacywet COPPA schond doordat het daadwerkelijke kennis had van gebruikers onder de dertien. In datzelfde stuk stelt Meta dat de staten meer dan duizend miljard dollar aan boetes en winstafdracht eisen op basis van berekeningen die elke tiener en elke maand met meer dan een half uur gebruik meetellen en dubbeltellen.

De ontwerpingreep die de staten vragen is geen contentmoderatie maar een verplichte verbouwing van de functies die aandacht vasthouden. Concreet willen ze dat Meta:

• Likes en oneindig scrollen beëindigt, waarbij het zichtbare aantal likes verdwijnt en de feed een einde krijgt.
• Oudercontrole invoert: een verificatieproces waarbij een ouder toestemming geeft voor een tieneraccount.
• Het aanbevelingsalgoritme aanpast, dat de staten dopamine-manipulerend noemen.
• Beeldfilters schrapt die het uiterlijk van een gebruiker veranderen.
• Autoplay en verdwijnende posts stopt, waaronder Instagram Stories.
• Meerdere accounts per gebruiker onmogelijk maakt.

Kentucky-procureur-generaal Russell Coleman kondigde aan te zullen aantonen dat Meta verzweeg wat het wist over de schade aan jongeren omdat wegkijken winstgevender was, en vergeleek de aanpak met de tabaksschikking uit de jaren negentig en de opioïdenzaken.

De rekensom en het weerwoord

De bedragen zijn abnormaal, ook voor Meta. De vier staten die nu beginnen eisen samen 1.400 miljard dollar, terwijl de beurswaarde van het bedrijf rond 1.500 miljard dollar ligt. Meta boekte vorige maand een zeldzame winstdaling, mede door 2,4 miljard dollar aan juridische kosten. Het bedrijf zegt het pertinent oneens te zijn met de aantijgingen en verwacht dat het bewijs zijn inzet voor jongeren zal laten zien.

Meta's sterkste verdediging zit niet in de bedragen maar in de reikwijdte. In hetzelfde processtuk wijst het bedrijf erop dat de rechtbank in een eerdere beslissing oordeelde dat Section 230 het niet toestaat aansprakelijkheid op te leggen voor algoritmes, verdwijnende content, meldingen, likes en oneindig scrollen. Dat is ruwweg de helft van de eisenlijst. Tegelijk oordeelde het Negende Circuit deze maand dat Section 230 geen immuniteit biedt tegen de claim dat platforms verslavend zijn ontworpen, in de parallelle letselschadezaken binnen dezelfde gebundelde procedure. De vraag welke knop juridisch nog beschermd is, is daarmee zelf onderdeel van het gevecht.

Wat de staten wel hard in handen hebben, is Meta's eigen onderzoek. Uit de meer dan twee miljoen documenten die het bedrijf moest overleggen halen de advocaten interne bevindingen waarin de sociale vergelijking op Instagram werd gekoppeld aan meer eenzaamheid, een slechter lichaamsbeeld en een negatievere stemming.

Twee sporen naar dezelfde knoppen

In Oakland moet een jury beoordelen of likes, autoplay en Stories oneerlijke handelspraktijken zijn. In Brussel loopt sinds juli de procedure waarin de Europese Commissie Instagram en Facebook beschuldigt van een verslavend ontwerp onder de Digital Services Act. Twee rechtsstelsels, dezelfde functies.

Die functies zijn precies de dragers van het bereik dat een Nederlandse adverteerder inkoopt. Er verandert deze week niets aan je campagne, en een uitspraak laat maanden op zich wachten. Maar de vraag of een knop mag blijven zoals hij is, wordt in dit dossier niet langer door een productteam beantwoord.