Kamer vraagt verbod op generatieve AI voor basisschoolleerlingen

Twee AI-moties neemt de Tweede Kamer op 3 november aan: één vraagt om een verbod op generatieve AI door basisschoolleerlingen, de andere om gesprekken over docentenscholing.

Door deze stemming verandert voor scholen, leveranciers van digitale leermiddelen en opleiders aan het onderwijs vandaag nog geen regel. De Kamer vraagt het kabinet om de grenzen en scholing in het Regieplan Digitalisering uit te werken. Voor aanbieders die aan basisscholen leveren, komt daarmee een concrete planningsvraag op tafel: welke AI-toepassingen mogen leerlingen gebruiken en welke kennis hebben docenten nodig om dat gebruik te begeleiden?

Motie 84 vraagt om een verbod in het plan

Motie 84 vraagt het kabinet in het Regieplan Digitalisering op te nemen dat gebruik van generatieve AI door leerlingen in het primair onderwijs wordt verboden. De tekst gaat dus over generatieve AI door leerlingen, niet over elk gebruik van AI in onderwijs. De indieners wijzen erop dat nieuwe kerndoelen leerlingen juist leren AI te verkennen en verantwoord met AI-systemen om te gaan. Tegelijk stellen zij dat gebruik van generatieve AI risico's oplevert voor de ontwikkeling van kritisch denken, creativiteit en verbeelding.

Die combinatie laat een beleidsvraag open. Leren hoe AI werkt, een demonstratie van een docent en zelf een generatief systeem gebruiken zijn verschillende activiteiten. De motie maakt dat onderscheid nog niet. Ze noemt ook geen startdatum, uitzonderingen voor begeleid gebruik of manier waarop scholen de grens moeten handhaven. Het kabinet moet die details nog invullen als het verzoek in beleid wordt omgezet.

Motie 85 vraagt om gesprek over scholing

Motie 85 vraagt de regering om met het funderend onderwijs en onderwijsraden in gesprek te gaan over AI-bijscholing voor docenten. Daarbij moet het belang van volledige en gecertificeerde scholing worden benadrukt, bijvoorbeeld via de Nationale Aanpak Professionalisering Leraren. De indiener stelt in de motie dat scholen private partijen inhuren, terwijl de kwaliteit en volledigheid van het aanbod vaak onduidelijk zijn. Dat is de onderbouwing van het voorstel, geen onafhankelijk gemeten oordeel over alle aanbieders.

De motie schrijft geen cursus, certificaat of opleidingsduur voor en verplicht individuele docenten niet direct een opleiding te volgen. Kennisnet beschrijft vier samenhangende AI-geletterdheidscompetenties en stelt dat geen vaste training of certificering verplicht is. Scholen kunnen scholing op verschillende manieren organiseren en intern bijhouden wie welke professionalisering heeft gevolgd.

Productinstellingen en beleid lopen naast elkaar

Google maakte op 3 november bekend dat Gemini, Gemini Notebook, Gemini in Classroom en Search standaard uitstaan voor K-12-leerlingaccounts totdat een schoolbeheerder ze inschakelt. K-12 is de Amerikaanse aanduiding voor basis- en middelbaar onderwijs. Het bedrijf zegt de uitrolgegevens de komende maanden met scholen te delen. Dat is een leveranciersinstelling voor schoolaccounts; de moties vragen het kabinet om landelijke beleidsuitwerking. De keuze om Search naast drie AI-producten onder schoolbeheer te plaatsen voert de Nederlandse motie niet uit.

In de Verenigde Staten ligt nog een andere route: AFT en Microsoft beschrijven tien principes voor privacy, veiligheid en transparantie in hun onderwijsstandaard. De partijen zeggen dat schooldistricten de bescherming in hun eigen Microsoft-overeenkomst kunnen opnemen, waarna die contractueel afdwingbaar wordt. De standaard sluit algemene zoek-, cloud- en werkplekfuncties uit van de afspraken voor onderwijs-AI-producten. Productschakelaars, contractvoorwaarden en nationaal onderwijsbeleid zijn drie verschillende manieren om AI-gebruik in scholen te begrenzen.

Het decemberplan bepaalt de volgende stap

Staatssecretaris Judith Tielen vroeg Dassen op 29 oktober motie 84 aan te houden tot het Regieplan in december. Dassen hield de motie niet aan, waarna Tielen haar ontraadde omdat ze meer tijd wilde voor een zorgvuldige uitwerking. Motie 85 kreeg van haar wel het oordeel Kamer. De Kamer nam beide voorstellen op 3 november alsnog aan.

Tielen zei in hetzelfde debat dat leerlingen met AI moeten kennismaken en dat de technologie het leren moet ondersteunen. Vanaf 2027 wil het kabinet ruim 10 miljoen euro vrijmaken voor een publieke AI-voorziening voor scholen en docenten. Dat is geen invulling van motie 84, maar laat zien dat het kabinet ook aan veilige AI-toepassingen voor onderwijs werkt. De Tweede Kamer zegt dat ministers niet verplicht zijn een aangenomen motieverzoek uit te voeren.

Tielen zei dat zij de Kamer in december over het plan wil informeren. Tot dan leggen deze moties zelf geen beperking op aan schoolsoftware, leveranciers of leerlingen. Het kabinet moet in het Regieplan verduidelijken hoe de publieke AI-voorziening voor scholen en het verzoek om generatieve AI door leerlingen te verbieden naast elkaar passen.