Europese ambtenarenbonden willen Palantir weren uit overheidsaanbestedingen

Palantir moet uit overheidsaanbestedingen worden geweerd, vindt de Europese vakbondsfederatie EPSU, die op 5 augustus samen met onderzoeksbureau CICTAR een rapport publiceerde over de belastingafdracht van het Amerikaanse databedrijf. Overheden zouden lopende contracten opnieuw moeten beoordelen en nieuwe moeten vermijden.

Voor wie software of AI aan de Nederlandse overheid levert, is dat meer dan een politiek geluid. De oproep mikt op de herziening van de Europese aanbestedingsrichtlijnen, waarvan het voorstel van de Europese Commissie in het derde kwartaal van 2026 wordt verwacht. Naast digitale soevereiniteit komt daarmee een tweede niet-technische toets in beeld: wat een leverancier fiscaal terugstopt in het land waar hij zijn omzet haalt.

Wat de bonden precies vragen

De aanbevelingen gaan verder dan Palantir alleen. Een fiscale geschiktheidseis is een voorwaarde waarmee een aanbestedende dienst een inschrijver kan beoordelen of weren op grond van diens belastinggedrag, los van prijs en techniek. Drie van de aanbevelingen landen rechtstreeks in het inkoopproces:

• Boeken bij de lokale entiteit. Geen overheidscontract meer met een moederbedrijf of een buitenlandse dochter. Alle omzet uit binnenlandse contracten moet in de lokale vennootschap worden geboekt, en licentiebetalingen aan het moederbedrijf moeten worden gevolgd en begrensd.
• Landenrapport als voorwaarde. Inkopers moeten het vertrouwelijke country-by-country-rapport van een leverancier kunnen opvragen voordat een inschrijving in behandeling wordt genomen.
• Uitsluiting bij structureel te weinig. Betaalt een multinational meerdere jaren achtereen geen redelijk tarief, dan is dat volgens het rapport op zichzelf een grond voor uitsluiting van overheidsopdrachten.

EPSU-secretaris-generaal Jan Willem Goudriaan noemt de herziening van de richtlijn een kans die zich eens in de tien jaar voordoet en wil dat het Europees Parlement fiscale transparantie tot basisvoorwaarde maakt voor het binnenhalen van overheidsopdrachten.

De cijfers achter de oproep

Over 2025 boekte Palantir 1,657 miljard dollar winst voor belasting en betaalde het wereldwijd 22,7 miljoen dollar vennootschapsbelasting, een effectief tarief van 1,4 procent. In de Verenigde Staten betaalde het nul dollar federale winstbelasting. Van de omzet kwam 26 procent van buiten de VS, terwijl 96 procent van de winst voor belasting in de VS werd geboekt.

De landenstudies maken dat concreet. Het Verenigd Koninkrijk is met 247,3 miljoen pond omzet de grootste Europese markt, met daartegenover 25,3 miljoen pond winst voor belasting en 2,1 miljoen pond belasting: een effectief tarief van 8,2 procent bij een statutair tarief van 25. Duitsland leverde 641.000 euro belasting op 2,1 miljoen euro winst. Spanje 147.000 euro op 561.000 euro winst, waar licentievergoedingen aan het moederbedrijf de belangrijkste route vormen. Frankrijk is de uitzondering, want na een belastingcontrole ligt het effectieve tarief daar op 33 procent. Het rapport raamt het verschil tussen wat Palantir in Europa betaalt en wat het zonder winstverschuiving zou betalen op 12 miljoen euro.

In de Nederlandse tabel staan alleen vraagtekens

Achter omzet, winst, belasting en belastinggat staat voor Nederland telkens een vraagteken. Palantir Technologies NL is geen zelfstandige dochter maar een filiaal van het Britse Palantir Technologies UK en hoeft daardoor geen eigen jaarrekening in Nederland te deponeren. Wat bij de Kamer van Koophandel ligt, zijn kopieen van de Britse stukken. Het rapport draagt het kabinet expliciet op uit te zoeken hoe die constructie kan blijven bestaan, en alsnog cijfers over de Nederlandse activiteiten op te vragen.

Ondertussen zijn Defensie en de politie klant. Vakbondsbestuurder Marieke Manschot van FNV vindt het kwalijk dat Nederlandse overheidsinstanties in zee gaan met een bedrijf dat geen enkele transparantie geeft over betaalde belastingen in Nederland. Pensioenfonds ABP stapte in april al uit het aandeel.

Palantir noemt het standaardpraktijk

Een woordvoerder van het bedrijf zegt tegen Euractiv dat verrekenprijzen volledig standaard zijn en vrijwel universeel bij grote multinationals, en dat het niet geloofwaardig is om Palantir daar in heel Europa op aan te spreken. CICTAR wijst er in het rapport zelf op dat het geen illegale praktijken aanwijst: de constructies zijn grotendeels legaal. Op de gedetailleerde vragen die het onderzoeksbureau vooraf stuurde, kwam geen antwoord.

Inkoop wordt het instrument

De oproep valt in een jaar waarin overheidsinkoop al als drukmiddel dient. Frankrijk brak in juni het Palantir-contract van zijn inlichtingendienst open, een halfjaar nadat het nog tot 2028 was verlengd, en in Den Haag blokkeerde de staat in mei de verkoop van Solvinity, het bedrijf dat de cloud achter DigiD beheert, aan het Amerikaanse Kyndryl. Die ingrepen gingen over waar data staat en wie de leverancier bestuurt. Hier komt een toets bij die niets met techniek te maken heeft en die elke inschrijver raakt, niet alleen de Amerikaanse: wat draag je af in het land dat je factuur betaalt. Voor Palantir is het contrast scherp, want het bedrijf boekte in het tweede kwartaal 1,935 miljard dollar omzet, 93 procent meer dan een jaar eerder. Of die fiscale toets echt in de wetstekst belandt, blijkt bij het Commissievoorstel later dit jaar.