EU stelt Digital Fairness Act voor

De Europese Commissie stelt op 11 november de Digital Fairness Act voor met regels tegen dark patterns, abonnementen, influencerreclame en gepersonaliseerde prijzen, een voorstel dat nog door het Europees Parlement en de Raad moet.

Voor Nederlandse organisaties die digitale diensten of webshops aan consumenten verkopen, kunnen productschermen, proef- en opzegstromen, prijscommunicatie en influencercontracten veranderen. Deze voorstellen gelden nog niet. De inzet is een mogelijke verschuiving in de eisen aan softwareontwerp en online verkoop.

De regels komen dichter bij het product

De Commissie wil de Richtlijn oneerlijke handelspraktijken vervangen door één rechtstreeks toepasselijke EU-verordening in plaats van 27 nationale omzettingen. Een Commissiebeoordeling uit 2024 vond de regels nog nodig, maar wees op gaten en rechtsonzekerheid online.

Het voorstel verbiedt interfaces die consumenten misleiden of manipuleren, zoals nep-schaarste. Volwassen gebruikers moeten functies kunnen uitzetten die overmatig of dwangmatig gebruik aanmoedigen. In virtuele wachtrijen moeten de actuele en hoogst mogelijke ticketprijs zichtbaar zijn. Bij dynamische ticketprijzen moet ook het aantal kaarten voor elke prijs in beeld komen. Een algemene plicht tot eerlijk ontwerp schrijft geen vaste schermstappen voor.

Voor apps en games stelt de tekst concrete regels. Bij aankopen met betaalde virtuele munten moet de geldwaarde van gekochte items zichtbaar zijn; voor minderjarigen staan zulke munten standaard uit en is ouderlijke toestemming nodig. Aanbieders moeten de winkansen bij betaalde willekeurige beloningen tonen en een optie geven om die uit te zetten; minderjarigen mogen zulke beloningen niet krijgen. Ook betaalvoordelen waarmee minderjarigen kunnen winnen of sneller voortgang boeken, worden verboden.

De Commissie raamt de jaarlijkse vermindering van consumentenschade op 13,7 miljard euro. Dat bedrag telt financiële schade en in geld uitgedrukte tijdsverliezen mee. De jaarlijkse bedrijfskosten komen uit op 1,2 miljard euro vóór correctie voor overlap en 678 miljoen euro erna. Dit zijn ramingen voor de EU en de bredere pakketmaatregelen, geen kostenpost per bedrijf of al gerealiseerde besparing.

Een proefperiode vraagt om een tweede ja

De abonnementsregels zijn specifieker dan een algemeen verbod op automatische verlenging. Voor een gratis proefperiode moet de klant vooraf een herinnering krijgen en actief instemmen met de betaalde periode. Zonder die instemming mag de overstap naar betaling niet stilzwijgend plaatsvinden. Een automatische verlenging blijft mogelijk, maar de klant moet daarvoor vooraf een herinnering krijgen.

Bij contracten die na automatische verlenging voor onbepaalde tijd doorlopen, moet de klant op elk moment met korte opzegtermijn kunnen stoppen. De aanbieder moet ook een online opzegvoorziening bieden. Het voorstel geeft consumenten verder recht op toegang tot een menselijke medewerker bij klantenservice en vereenvoudigt informatie over herhaalde aankopen in apps.

Dit bouwt voort op de EU-regel die sinds 19 juni een herroepingsknop in webshops en apps verplicht. Die knop hoort bij het wettelijke herroepingsrecht binnen de bedenktijd. De voorgestelde opzegvoorziening gaat over het beëindigen van een doorlopend contract, ook na verlenging.

In de techniek betekent dat verschillende toestanden in dezelfde klantreis: proef, actieve toestemming, betaalde periode, herinnering aan verlenging en opzegging. Een systeem dat betaling na de proefperiode automatisch activeert, past niet bij het voorstel. Voor Nederlandse SaaS-aanbieders raakt dit de schermtekst, de voorwaarden en de betaalautomatisering.

Influencerreclame krijgt vaste aanduidingen

De ontwerptekst vraagt om een duidelijke, opvallende en ondubbelzinnige aanduiding bij iedere commerciële influencerboodschap. Als labels noemt de tekst expliciet “advertisement” of “commercial collaboration”. Op platforms die onder de Digital Services Act (DSA) vallen, moet ook de advertentiefunctie van dat platform worden gebruikt. De handelaar die een influencer inzet, moet contractueel of op een andere passende manier voor naleving zorgen.

Het voorstel beperkt advertenties die op basis van gebruikersprofielen aan minderjarigen worden gericht. Bijzondere persoonsgegevens mogen niet voor zulke advertenties worden gebruikt. Ook gepersonaliseerde prijzen kunnen worden beperkt wanneer ze waarschijnlijk schade veroorzaken bij minderjarigen of kwetsbare consumenten. Bedrijven hoeven daarvoor niet extra persoonsgegevens te verzamelen om iemands leeftijd of kwetsbaarheid vast te stellen.

The Independent noemt Ticketmasters dynamische ticketprijzen en Duolingo-streaks als mogelijke voorbeelden van functies die geraakt kunnen worden. Dat zijn journalistieke voorbeelden, geen vaststellingen van de Commissie over die bedrijven. In een afzonderlijke DSA-zaak vroeg de Commissie Meta om oneindig scrollen en automatisch afspelen standaard uit te zetten. Die zaak laat zien dat interfacekeuzes al onderwerp zijn van Europees toezicht, al gaat het daar om andere wetgeving.

Zes procent loopt via de CPC-herziening

In berichtgeving staan de DFA en een mogelijke boete van 6 procent soms naast elkaar. The Independent schrijft dat bedrijven die de nieuwe regels overtreden tot dat percentage kunnen worden beboet. Techzine koppelt de Commissiebevoegdheid aan een aparte herziening van de EU-regels voor samenwerking bij consumentenbescherming, de CPC-verordening.

De juridische route loopt inderdaad via twee voorstellen. De DFA bepaalt welke digitale handelspraktijken oneerlijk zijn en verwijst voor een Commissieboete tot 6 procent naar onderzoek onder de nieuwe CPC-verordening. De CPC-herziening moet de Commissie directe onderzoeks- en sanctiebevoegdheden geven in grote zaken met gevolgen voor consumenten in meerdere EU-landen. De CPC-ontwerptekst koppelt de boete aan opzettelijke of nalatige overtredingen en een formeel niet-nalevingsbesluit. De 6 procent is geen boete die nu al geldt of een zelfstandige bevoegdheid uit alleen de DFA. De CPC-ontwerpverordening beschrijft de voorgestelde boetebevoegdheid.

De scheidslijn tussen productontwerp en consumentenrecht schuift naar het scherm zelf. De volgorde van keuzes, de prijsinformatie en de status van een proefperiode bepalen mede of een digitale dienst aan de regels voldoet. Welke eisen uiteindelijk blijven staan, hangt af van de behandeling door Parlement en Raad.