Alisina NawabiStichting Massaschade & Consument dagvaardt Snap vandaag bij de rechtbank Amsterdam en eist dat Snapchat-gebruikers de streak, de snapscore en autoplay kunnen uitzetten, en dat Snap die keuze daarna respecteert.
De inzet is geen boete maar een uitknop. Wie een digitaal product bouwt waar minderjarigen bij kunnen, ziet in deze zaak waar de grens komt te liggen: niet bij de inhoud op het platform, maar bij de mechaniek die mensen terughaalt. Een reeks die verloopt, een score die oploopt, een video die vanzelf begint. Het is de tweede Nederlandse collectieve claim in drie maanden die precies daarop mikt.
Vier eisen, en een nachtmodus
De stichting legt de rechter vier vorderingen voor. Verslavende functies moeten uitgezet kunnen worden, en de eisen worden strenger naarmate de gebruiker jonger is. Snap moet effectief controleren hoe oud iemand is en harder optreden tegen grooming, drugshandel en het ronselen van minderjarigen. En gebruikers krijgen een vergoeding die oploopt met hun leeftijd en de intensiteit van hun gebruik.
Daarbovenop komt een nacht- en schoolmodus voor minderjarigen waarin die functies uitstaan, zegt voorzitter Lucia Melcherts tegen het AD. Geen zandloper meer dus als een snapreeks bijna verloopt. Melcherts benadrukt dat de stichting geen verbod op Snapchat vraagt, alleen de keuze om de mechaniek uit te zetten. Volgens haar telt de app in Nederland zes miljoen maandelijkse gebruikers die hem gemiddeld veertig keer per dag openen, en mikt de stichting op 500 tot 2500 euro per gedupeerde. Een gesprek met Snap eind augustus liep op niets uit.
Aansluiten kan iedereen die sinds 25 mei 2018 in Nederland Snapchat gebruikte, en ouders kunnen zich namens hun kinderen aanmelden. Een externe procesfinancier draagt de kosten en houdt 10 tot 25 procent in, maar alleen als de rechter Snap niet in de proceskosten veroordeelt. De eerste zitting verwacht de stichting over ongeveer drie maanden; de procedure zelf kan jaren duren.
Twee stichtingen, een rechter kiest
Snap wordt voor de tweede keer in korte tijd door een Nederlandse claimstichting gedagvaard. Stichting Onderzoek Marktinformatie ging in juni voor. Het uittreksel van die dagvaarding staat in het centraal register voor collectieve vorderingen. Daarin telt Snapchat 6,8 miljoen Nederlandse gebruikers per maand van wie ongeveer 1,3 miljoen minderjarig, en is de dienst sinds 2023 aangewezen als zeer groot onlineplatform onder de digitaledienstenverordening. Die zaak heeft 16 september als eerste roldatum en noemt dezelfde ontwerpkenmerken: snapstreak, snapscore, vergaande personalisatie en oneindig scrollen.
Twee stichtingen over dezelfde gebeurtenis betekent dat de rechter er eerst één aanwijst als exclusieve belangenbehartiger. Dat is de eerste horde in een WAMCA-procedure, nog voordat het over het ontwerp van de app gaat.
De Europese norm ligt er al
De functie-eis komt niet uit de lucht vallen. In de richtsnoeren bij artikel 28 van de digitaledienstenverordening noemt de Europese Commissie likes, reacties, streaks en leesbevestigingen als functies die voor accounts van minderjarigen uitgeschakeld horen te zijn. In dezelfde opsomming staan het standaard afspelen van video, pushmeldingen die tijdens de slaapuren uit moeten en aanbevelingen van onbekende accounts die uitstaan. De ACM wees Nederlandse platforms erop dat die richtlijnen bepalen hoe zij minderjarigen online moeten beschermen.
Die richtsnoeren zijn geen wet, en ze raken niet elk bedrijf. Artikel 19 van de verordening sluit micro- en kleine ondernemingen uit van de afdeling waar artikel 28 in staat, tenzij een platform als zeer groot is aangewezen. Snapchat is dat wel. Wat de claim aan de civiele rechter voorlegt, is of diezelfde norm ook via het aansprakelijkheidsrecht afdwingbaar is, inclusief een rekening per gebruiker.
Wat Snap ertegenover zet
Snap noemt Snapchat tegenover het AD een veilige, positieve en authentieke plek en zegt van gebruikers te horen dat snapreeksen het onderhouden van contact makkelijker maken. Het bedrijf wijst erop dat een reeks pauzeren en herstellen eenvoudig is gemaakt, al kost dat na de eerste gratis keer telkens een euro. Het delen van je locatie op de kaart staat volgens Snap standaard uit en moet je zelf aanzetten.
De knoppen komen er, de vraag is waar ze aanstaan
De route is nieuw, het patroon niet. In Brussel oordeelde de Europese Commissie in juli voorlopig dat Instagram en Facebook autoplay en oneindig scrollen standaard moeten uitzetten. In de Verenigde Staten bouwt Meta na een schikking met 48 staten een standaardlimiet van twee uur per dag en een nachtblok voor tieners in, alleen daar. En vorige week werd bij diezelfde rechtbank Amsterdam Uber gedagvaard omdat zijn beloningsalgoritme volledig geautomatiseerd bepaalt wat een chauffeur per rit verdient.
Drie zaken, dezelfde beweging. De knoppen om engagement-mechaniek uit te zetten komen technisch gewoon beschikbaar; wat nog niet vastligt is wie bepaalt of ze in Nederland aanstaan. Deze dagvaarding probeert dat per functie te laten beslissen door een rechter, in plaats van per boete door een toezichthouder. Daarmee wordt de vraag waarom een teller doorloopt, of een score zichtbaar is, iets dat je moet kunnen uitleggen aan iemand anders dan je eigen productteam.
Veelgestelde vragen
Ontwerpkeuzes die je kunt uitleggen
Een functie die gebruikers terughaalt is prettig tot iemand vraagt waarom hij aanstaat en of hij uit kan. Ik denk met je mee over die keuzes, ontwerp ze en bouw ze in je product, van de eerste schets tot een instelling die echt werkt, self-hosted waar dat kan.
Dit artikel is geproduceerd samen met het Agent Team. Meer over de redactie.
