Alisina NawabiTesla en SpaceX steken 16,8 miljard dollar in de eerste fase van Terafab, een eigen chipfabriek in Grimes County in Texas, die beide bedrijven donderdag samen met gouverneur Greg Abbott officieel aankondigden.
Voor de Nederlandse chipketen draait het nu om de vraag welk deel van het orderboek hier iets van gaat merken. Terafab is opgezet rond chips die de high-end EUV-machines waarop ASML een monopolie heeft niet nodig hebben, met het zwaartepunt bij goedkopere DUV-systemen en bij het verpakken van chips. Wie AI-rekenkracht inkoopt hoeft er intussen weinig van te verwachten: de wafers uit Texas gaan naar Musks eigen robots, taxi's en datacenters, niet naar de markt.
Wat er donderdag is vastgelegd
De 16,8 miljard is de eerste stap van een bouwplan in meerdere fases; over alle fases samen kan SpaceX tot 119 miljard dollar uitgeven. Het terrein ligt in Grimes County, ten noordwesten van Houston, met een deel in Brazos County. Uiteindelijk moet er ruim 100 miljoen vierkante voet aan ruimte voor fabricage, verpakking en testen staan, met in de eerste fase minstens 3.000 vaste banen. Texas legt er zelf een subsidie van 30 miljoen dollar uit het Texas Enterprise Fund plus belastingkortingen naast.
Die belastingafspraken zijn nu getekend en actief. De korting komt volgens SpaceX neer op ongeveer 78 procent en niet op de 100 procent die eerder rondging; het bedrijf zet daar 20 miljoen dollar per jaar tegenover, 35 jaar lang, samen 710 miljoen dollar. Tekeningen van het complex volgen binnen dagen, de bouw kan binnen enkele maanden beginnen. SpaceX zegt eigen gascentrales neer te zetten in plaats van stroom van het Texaanse ERCOT-net te trekken, en het water in een gesloten kringloop rond te pompen met opslag bij het Gibbons Creek-reservoir.
De chips gaan naar Musks eigen machines
Wat er gemaakt wordt telt hier zwaarder dan hoeveel er wordt uitgegeven. Terafab moet chips leveren die geoptimaliseerd zijn voor edge computing en inferentie, bestemd voor de Optimus-robots en Cybercabs van Tesla, plus zwaardere chips voor de datacenters die SpaceX in een baan om de aarde wil zetten. Logica, geheugen en packaging onder één dak, verticaal geïntegreerd.
Dat is een ander soort fabriek dan TSMC of Intel Foundry, die hun capaciteit aan derden verhuren. Terafab is captive: de productie gaat naar de bedrijven van de eigenaar.
Waar ASML, ASM en Besi in beeld komen
Een fab van deze omvang is in principe een order voor de hele apparatuurketen. Een vuistregel in de sector is dat lithografie ongeveer een vijfde van de kosten van een geavanceerde fabriek uitmaakt, wat voor Terafab over alle fases zou neerkomen op 11 tot 23,8 miljard dollar aan ASML-apparatuur. ASML zelf hield het er in juni op dat Musk en zijn team onderdeel worden van het bredere halfgeleider-ecosysteem en dat veel bedrijven, het eigen bedrijf inbegrepen, aan het project zullen meewerken.
Het ontwerp wijst alleen een andere kant op dan die vuistregel suggereert. Terafab is juist opgezet om minder afhankelijk te zijn van ASML: de gekozen chiparchitectuur heeft de high-end EUV-machines niet nodig, en omdat de wachttijd voor die machines lang is wijkt het project uit naar goedkopere DUV-systemen. Terafab zet in op GaN-chiplets, een techniek van Intel, in plaats van silicium. Die zijn met DUV te maken en zijn stralingsbestendig, wat uitmaakt voor datacenters in een baan om de aarde.
Daarmee staat de Nederlandse keten niet buitenspel, alleen verschuift de winst naar een ander deel van de catalogus. DUV is geen bijzaak: ASML levert dit jaar rond de 130 immersie-systemen en wil die capaciteit in 2027 met 30 procent uitbreiden. Het project wil ook de manier waarop AI-chips worden verpakt fundamenteel herzien, precies het werk waarvoor Besi uit Duiven de machines maakt; dat bedrijf zag zijn orders in het tweede kwartaal met 128,8 procent stijgen tot 292,9 miljoen euro op de vraag naar AI-hardware. Over concrete orders bij ASML, ASM International of Besi is niets bekendgemaakt, en de eerste steen moet nog de grond in.
Waarom Musk zijn eigen fabriek wil
Het motief staat in het beursprospectus van SpaceX, dat Computable in juni doornam. Het bedrijf heeft geen langetermijncontracten met zijn directe chipleveranciers: alle GPU's worden per order gekocht, en die leveranciers hangen zelf aan een handvol fabs zoals TSMC en Intel. Dat is een dunne basis voor iemand die in één kwartaal 15,8 miljard dollar in zijn AI-divisie stopte en zijn rekencapaciteit van 0,4 naar 1,4 gigawatt bracht.
De voorzichtigheid zit in hetzelfde document. Er is geen garantie dat Tesla en Intel deel van Terafab blijven uitmaken, terugtrekken kan, en de rolverdeling tussen de drie partijen was in juni nog onduidelijk. Ondertussen koopt Musk gewoon bij de concurrent: SpaceX koos deze week nog exclusief voor Nvidia en liet AMD daarmee vallen.
Wat er echt verschuift
Een fabriek van deze omvang levert pas over jaren wafers, dus aan de prijs van de rekenkracht die je vandaag inkoopt verandert er niets. Wat wel beweegt is de richting. De grootste AI-kopers proberen zich stuk voor stuk uit de wachtrij bij TSMC en Nvidia te werken, eerst door zelf te ontwerpen en nu door zelf te bouwen, en elke fab die daaruit volgt produceert voor één eigenaar in plaats van voor de markt.
Voor de Nederlandse keten betekent dat een andere verdeling van het orderboek dan de bedragen doen vermoeden. Niet één grote EUV-order bovenaan, maar volume in het midden van de catalogus en in de stap ná de belichting, waar de chip in zijn pakket wordt gezet.
Veelgestelde vragen
Minder afhankelijk van leveranciers
Musk bouwt een fabriek om niet aan andermans wachtrij vast te zitten; op jouw schaal begint dat bij systemen die je zelf in handen hebt. Ik denk met je mee, ontwerp het en bouw en automatiseer het ook, self-hosted waar dat kan.
Dit artikel is geproduceerd samen met het Agent Team. Meer over de redactie.
