China bouwt eigen DUV-chipmachines, ASML zakt 7 procent

Een Chinees staatsbedrijf bouwt eigen immersie-DUV-lithografiemachines en levert dit jaar de eerste exemplaren aan SMIC, Hua Hong Semiconductor en geheugenmaker CXMT, meldt zakenblad The Information op basis van twee ingewijden. Het gaat om precies het type machine dat tot nu toe alleen ASML in serie kon leveren.

Daarmee krijgt de machine waarop de hele Nederlandse exportcontrole rust voor het eerst een tweede adres. Die hefboom werkt zolang Chinese fabrieken nergens anders terechtkunnen. Verdwijnt dat, dan verliest een exportverbod zijn dwang en houdt Nederland vooral het omzetverlies over. Voor de Brainport-keten, van toeleveranciers tot de bedrijven die op ASML's orderboek meedraaien, verschuift de vraag daarmee van hoe lang er nog geleverd mag worden naar hoe lang er nog geleverd moet worden. De beurs rekende dat maandag meteen af.

Vijf machines dit jaar, twintig volgend jaar

De aantallen zijn klein. De productie blijft voorlopig beperkt tot ongeveer vijf DUV-machines dit jaar en circa twintig in 2027. Ter vergelijking: ASML verwacht dit jaar rond de 130 immersie-systemen te leveren, evenveel als in 2025, en wil die capaciteit in 2027 met 30 procent uitbreiden.

The Information noemde de fabrikant niet, vanwege de gevoeligheid van de kwestie. Wel beschreven de bronnen een operatie die DUV-ontwikkelteams uit meerdere Chinese bedrijven bijeenbracht, waaronder de staatsgesteunde startup Shanghai Yuliangsheng Technology. SMIC test sinds september 2025 al een immersie-machine van dat bedrijf. De meeste onderdelen komen uit China zelf, een aantal kritieke componenten nog altijd uit Japan, en vertragingen bij lokale toeleveranciers hebben de productie dit jaar geremd.

Waarom massaproductie nog te vroeg is

Hier past terughoudendheid met de woorden. Het hele verhaal rust op één scoop van The Information met twee anonieme bronnen; persbureau Reuters en het Taiwanese DigiTimes namen het over, en de fabrikant is niet met naam genoemd. ASML weigerde tegenover Reuters commentaar te geven.

Belangrijker is wat er in het bericht zelf staat. Het Chinese systeem blijft achter op prestaties en betrouwbaarheid en moet verder worden getest voordat massaproductie mogelijk is, waardoor de voorsprong van ASML voorlopig intact blijft. Een werkende machine is nog geen concurrerende machine. In een chipfabriek telt doorvoer en yield: ASML's NXT:2150i verwerkt ruim 310 wafers per uur en haalt bij SMIC met multipatterning 7 nanometer. Over de doorvoer en de haalbare resolutie van het Chinese systeem is niets bekendgemaakt.

De exportrem verliest langzaam zijn grip

Drie van de vijf Chinese bedrijven die het Amerikaanse Huis-wetsvoorstel 8170 bij wet op de lijst van beperkte entiteiten zet, namelijk SMIC, Hua Hong en CXMT, zijn nu ook de eerste klanten van de Chinese scanner. De Match Act, in april ingediend, kwam op 22 april door de commissie voor Buitenlandse Zaken van het Huis en heeft in de Senaat een tegenhanger onder nummer S. 4281. De bepalingen over immersie-DUV gaan verder dan nieuwe export: ook onderhoud en technische ondersteuning vallen eronder, en dus ook de machines die al in Chinese fabrieken draaien.

Den Haag maakte daar eerder bezwaar tegen, tegen een wet die een Nederlands bedrijf op Nederlandse bodem voorschrijft wat het met zijn eigen producten mag doen. Dat bezwaar ging over soevereiniteit. Het nieuwe argument is banaler: een verbod werkt alleen als er geen alternatief bestaat.

Wat de markt ermee deed

Het aandeel ASML verloor maandag ruim 7 procent en koerste af op de slechtste dag sinds 8 juni. Het bedrijf haalt dit jaar nog ongeveer een vijfde van zijn omzet uit China, tegen 36 procent van de systeemverkoop eind 2025. De klap sloeg door in de hele keten: BE Semiconductor Industries zakte circa 8,5 procent, het Franse Soitec 5 procent en Infineon bijna 3 procent. Besi meldde eerder deze maand nog een orderstijging van 128,8 procent op de vraag naar AI-hardware.

Dinsdagochtend liep de uitverkoop door in Azië, al speelde daar meer mee dan dit ene bericht. Samsung Electronics en SK Hynix verloren tot 13,4 en 14 procent en de KOSPI stond rond 9,4 procent lager, volgens analisten door een combinatie van zorgen over de financiering van AI-infrastructuur, de beursgang van CXMT en de berichten over Chinese DUV-apparatuur.

Waar dit heen wijst

Vijf machines maken geen industrie, en een systeem dat nog moet worden uitgetest is geen ASML. De verschuiving zit niet in het aantal maar in de richting. Exportcontrole is een instrument met houdbaarheidsdatum: het werkt zolang de klant geen kant op kan. China werkt intussen ook aan een eigen EUV-machine, die nog in de prototypefase staat.

Voor de Nederlandse hightech-keten betekent dat een andere planningshorizon. Het scenario waarin de China-omzet politiek wordt afgeknepen en het scenario waarin die omzet technologisch wegvalt, lopen naar dezelfde uitkomst toe. Het eerste is omkeerbaar met een pennenstreek in Washington. Het tweede niet.