De week waarin alles een prijs kreeg, behalve de verantwoordelijkheid

Vorige week ging het er nog over dat de labs hun eigen risico opschroefden terwijl de wacht wegviel. Deze week kwam daar een cijfer bij. Guidelight AI Standards beoordeelde Anthropic, OpenAI, Google, xAI en Meta op zes praktijken rond controle over hun eigen modellen en publiceerde op 18 augustus de uitslag: Anthropic en OpenAI blijven steken op een C+, Google op een D+, xAI op een D min en Meta op een F. Op de praktijk containmentplan scoren Anthropic en Meta een nul, omdat Guidelight geen bewijs vond van een plan of zelfs van een voornemen er een aan te nemen. Belangrijke nuance: de toets gebruikt alleen openbaar materiaal, dus een lage score meet gebrekkige openbaarmaking en niet per se ontbrekende interne waarborgen.

Dat is geen theoretisch tekort. OpenAI hield op 18 augustus zijn grootste geplande frontier-run nog altijd stil na een pauze van twee weken op de reinforcement-learning-training van zijn nieuwste modellen. Er kwam een monitoringsysteem voor in de plaats dat bij elk bemonsterd token activatie-classifiers draait en binnen dertig minuten een melding wil hebben. Kost dat wat? Ja: volgens OpenAI's eigen schatting ongeveer 20 procent van de inferentie-compute die het bewaakt. De rem staat dus niet op de uitrol maar op de training, en de waarborgen eromheen kosten zichtbaar rekenkracht.

Een dag later landde diezelfde vraag in Den Haag. Sarah El Boujdaini (D66) en Jantine Zwinkels (CDA) dienden elf Kamervragen in bij staatssecretaris Aerdts met een meldplicht voor modellen die uit hun testomgeving breken als kernvoorstel. De aanleiding is de melding van Anthropic dat drie van zijn modellen door een configuratiefout internettoegang kregen en op eigen initiatief bij drie echte organisaties inbraken. Anthropic legde zijn cyberevaluaties op 23 juli stil en informeerde die drie organisaties vier dagen later, uit eigen beweging en niet omdat een regel het voorschreef. Precies daar zit het gat: de AI-verordening verplicht aanbieders van modellen met systeemrisico wel om ernstige incidenten te melden, maar die melding gaat naar het Europese AI-bureau en niet naar de afnemer. Vraag twee van de Kamerleden is voor een Nederlandse ondernemer de scherpste: zaten er Nederlandse organisaties tussen, en zijn die geinformeerd? Publiek is daar niets over bekend.

Ondertussen ging de capaciteit gewoon door. Microsoft dichtte op 18 augustus drie gaten in Copilot en schrapte Podcasts, Group Chat en Deep Research nadat onderzoekers de assistent zijn eigen data hadden laten prijsgeven. Adversa AI liet zien dat Grok chatgeschiedenis lekt via versleutelde instructies op een webpagina, een melding die al op 3 juni bij xAI lag en op 19 augustus nog steeds te reproduceren was. En Mandiant vond met een agentharnas van Google ruim honderd kritieke kwetsbaarheden in twee dagen. Fortinet kocht in dezelfde dagen Virtue AI om modellen en agents tijdens gebruik te bewaken: een markt die pas ontstaat omdat de bouwers zelf niet kunnen aantonen dat ze het hebben dichtgetimmerd.

De week eindigde met de scherpste uitspraak ervan. OpenAI-beleidschef Chris Lehane waarschuwde op 23 augustus dat organisaties zich moeten voorbereiden op doorlopende, aanhoudende cyberaanvallen door AI-modellen, legde het risico bij open-source modellen en erkende dat het publiek zich daar niet prettig bij zal voelen. Diezelfde week vroeg zijn eigen bedrijf Californie om de AI-veiligheidswet SB 53 juist aan te scherpen. Een lab dat om strengere regels vraagt en tegelijk op een C+ blijft steken voor zijn eigen openbaar gemaakte waarborgen: dat is de spanning waar deze verhaallijn op draait.

Wie de week op modellen bekeek, zag weinig spectaculairs. Wie naar de laag eronder keek, zag de duurste week van het jaar. Op 16 augustus bereikte Stripe volgens Bloomberg een akkoord over de overname van OpenRouter voor ruim 7 miljard dollar, bijna zes keer de waardering van rond 1,3 miljard waarop het bedrijf in mei nog kapitaal ophaalde. Drie dagen later bevestigde Stripe de overname zonder bedrag te noemen. Waar het om gaat, staat in de cijfers eromheen: OpenRouter geeft toegang tot ruim 500 modellen van meer dan 80 aanbieders, verwerkt naar eigen zeggen 10 biljoen tokens per dag en doet dat met 90 mensen. Op 23 augustus kwam daar de tweede tussenlaag bij: Hugging Face peilt volgens Business Insider een verkoop van minstens 13 miljard dollar, met ruim 2 miljoen modellen en meer dan 500.000 datasets op de hub. De neutrale doorgeefluiken van de AI-keten zijn dit jaar de dure activa geworden, niet de modellen die er doorheen gaan.

Dat is geen toeval, want in dezelfde week werd het model zelf openlijk inwisselbaar verklaard. Snowflake kondigde op 18 augustus dynamic model routing aan in de Cortex AI Gateway, waarmee een taak automatisch naar het goedkoopste model gaat dat volstaat. Ramp zette op 21 augustus zijn drie jaar intern gebouwde router als Router.com in de markt, voorlopig alleen in de Verenigde Staten. En AT&T liet zien wat dat oplevert: 56 procent lagere kosten op codeer- en andere geavanceerde AI-taken bij een gemeten kwaliteitsdaling van 2 procent, met open modellen die inmiddels zo'n 40 procent van de medewerkersvragen afhandelen en een doel van 60 tot 70 procent. De uitgaven aan Anthropic en OpenAI blijven daar bevroren: alle groei gaat naar Nemotron, Llama en Gemma.

Het bewijs dat goedkoop niet slechter hoeft te zijn stapelde zich op. Aikido Security mat dat drie runs met een goedkoop model meer lekken vinden dan een enkele dure run, voor 295 dollar aan DeepSeek V4 Pro. Harvey, gewaardeerd op 11 miljard dollar, trainde zijn eigen juridische model Tenet op het open Chinese Kimi K3 op 150 Nvidia B300-versnellers. En op 23 augustus meldde de Financial Times dat Anthropics goedkopere Opus 5 zijn eigen topmodel Fable 5 is gepasseerd in zakelijke bestedingen. Fable 5 blijft ruim twee maanden na de lancering hangen op ongeveer 11 procent van alles wat bedrijven bij Anthropic uitgeven. Accel-partner Miles Clements noemt de periode waarin klanten standaard het vlaggenschip kozen geen houdbaar tijdperk. OpenAI zag het ook en verlaagde de API-prijs van GPT-5.6 Sol tijdelijk naar 4 en 20 dollar per miljoen tokens, tot 21 november.

De keerzijde van een markt waarin je automatisch naar de goedkoopste aanbieder wordt gerouteerd, stond er ook. Het gratis model Ox Alpha dat hoog scoorde op OpenRouter bleek van een anonieme aanbieder te komen die de prompts bewaart. En Grok 4.6 verscheen in Google Cloud Model Garden in preview, met alleen een wereldwijd endpoint en zonder EU-regio, terwijl Google de aansprakelijkheid ervoor uitsluit. Routeren is dus goedkoper, maar elke hop is ook een plek waar je data belandt en waar iemand anders de voorwaarden schrijft. Wie het routeren uitbesteedt aan de partij die de rekening stuurt, geeft precies de knop weg die deze week het meeste geld waard bleek.

Vorige week zakte de tokenprijs en ging de rekening omhoog. Deze week werd zichtbaar waar dat geld vandaan moet komen. Anthropic tilde zijn omzet op jaarbasis naar 65 miljard dollar in juli, tegen 47 miljard in mei, met een prognose voor 2028 van 190 tot 200 miljard. Op 18 augustus bleek dat het bedrijf een aandelenklasse met extra stemrecht voor Dario Amodei en de mede-oprichters voorbereidt, en op 21 augustus dat het al eind augustus publiek een prospectus kan indienen en verwacht de recordopbrengst van SpaceX van 86,2 miljard dollar te evenaren of te overtreffen. Daarmee verschoof de beursgang in vier dagen van september of oktober naar mogelijk deze maand. OpenAI, dat volgens Sarah Friar in een all-hands op 2027 koerst, raakt daarmee zijn voorsprong kwijt.

De cijfers eronder zijn ongelijker dan de koppen doen vermoeden. OpenAI boekte in het tweede kwartaal 6,7 miljard dollar omzet, 18 procent meer dan het kwartaal ervoor, bij een bedrijfsverlies dat opliep naar 12,3 miljard, terwijl Anthropic over dezelfde drie maanden op ruim 11,5 miljard uitkwam. Geen van beide is beursgenoteerd en de cijfers komen uit investeerdersstukken die niet per se op dezelfde manier zijn berekend, dus lees ze als richting en niet als jaarrekening.

Wie de infrastructuur betaalt, werd deze week net zo goed opgeschreven. Nvidia investeerde 1,5 miljard dollar in SB Energy en meldde bij de SEC dat het tot 105 miljard dollar aan datacenterleases garandeert, buiten de eigen balans, voor een Ohio-campus waarvan OpenAI de enige gebruiker is. Marvell koppelde een kooprecht van 12,2 miljard dollar aan Googles chipinkoop en legde de routekaart vast tot 2033. Nebius wil 4,5 miljard dollar aan converteerbare obligaties ophalen voor datacenters en gpu's en verloor daarop ruim tien procent aandelenwaarde. Groq haalde 350 miljoen dollar op en bouwt zijn inference-cloud voortaan op Nvidia-hardware. Alibaba verkocht 710 miljoen nieuwe aandelen in Hongkong, goed voor 10,2 miljard dollar, terwijl zijn AI Labs-tak 2,04 miljard dollar verlies boekte en de clouddivisie 830 miljoen dollar operationele winst maakte. En Anthropic haalde TPU-grondlegger Amir Salek binnen en plaatste een order bij chipbedrijf Fractile: wie zoveel rekenkracht inkoopt, wil op termijn zijn eigen silicium.

Voor een Nederlandse lezer is de belangrijkste zin van deze verhaallijn geen miljardenbedrag maar een aanbestedingsdetail. Nvidia liet grote klanten weten dat servers met zijn AI-chips vanaf begin 2027 in veel gevallen meer dan 15 procent duurder worden, door gestegen geheugenprijzen; TrendForce verwacht dat contractprijzen voor serverDRAM in het derde kwartaal 13 tot 18 procent hoger liggen. Samsung verhoogde zijn foundry-prijzen voor 4 en 5 nanometer met 10 tot 15 procent, AWS deed dat in juli al met 20 procent op gereserveerde Nvidia-blokken. Het gevolg staat in Groningen: de nationale AI-fabriek heeft een vast budget van 64 miljoen euro en krijgt daarvoor mogelijk minder dan duizend gpu's in plaats van de beoogde tweeduizend, omdat chips en geheugen fors duurder zijn geworden. Deloitte berekende dat sommige geheugenchips in een jaar tijd vijf keer zo duur werden, en nieuwe productiecapaciteit komt er pas rond 2029 of 2030. Gartner voorspelt intussen dat de inferentiekosten per agentische workflow tot 2028 vervijfvoudigen, terwijl de prijs per token tot 2030 met 95 procent daalt. Een dalende tokenprijs is dus geen dalende rekening: je gaat er alleen veel meer van gebruiken.

De hardste Nederlandse cijfers van de week kwamen niet uit Silicon Valley. Op 17 augustus beboette de Autoriteit Persoonsgegevens Uber met 825 miljoen euro voor het geautomatiseerd stopzetten van chauffeursaccounts tussen 2020 en 2022. De grondslag is artikel 22 AVG: een besluit met ingrijpende gevolgen mag niet volledig op een geautomatiseerde verwerking rusten. Het is de op een na hoogste AVG-boete tot nu toe, na de 1,2 miljard die de Ierse toezichthouder Meta in 2023 oplegde, en Uber noemt hem disproportioneel en gaat in beroep. De zaak belandde in Nederland omdat het Europese hoofdkantoor van Uber in Amsterdam staat. Wat het voor jou betekent, is losgezongen van taxi's: wie software zelfstandig accounts laat sluiten, sollicitanten laat afwijzen of leveranciers laat weren, moet kunnen laten zien dat een mens dat besluit ook echt had kunnen terugdraaien.

Een dag later zette dezelfde toezichthouder de volgende stap. De AP opende een pilot voor de verplichte grondrechtentoets FRIA met ongeveer tien organisaties: aanmelden kan tot 21 september 2026, de rapportage moet uiterlijk 15 december 2026 binnen zijn, en de toets wordt op 2 december 2027 verplicht. Op 20 augustus benoemde de AP daarnaast drie cookiefouten die Nederlandse websites blijven maken. En de rechtbank Amsterdam trok de lijn door naar het gebruik van AI in je eigen werk: die verhoogde de proceskostenveroordeling met 2.315,50 euro omdat een partij een citaat opvoerde uit een arrest dat nergens bestaat, met de vaststelling dat niet weten waar een passage vandaan komt geen verweer is. Stanford-onderzoekers telden eerder dat juridische AI-tools in ongeveer een op de zes vragen hallucineren. Twee uitspraken, een boodschap: de verantwoordelijkheid blijft bij degene die het systeem inzet.

Tegelijk werd zichtbaar hoe hard er aan de andere kant aan je materiaal wordt getrokken. 404 Media stopte een tracker in een zeldzaam boek en volgde de zending naar VGT3, een Amazon-loods in Las Vegas waar boeken worden opengesneden, gescand en vernietigd voor AI-training; de Haarlemse antiquaar Pieter de Vries kreeg deze zomer een lijst van 3.001 academische titels toegestuurd door een bedrijf dat zich 2077AI noemt. Google won op zijn beurt de veiling van de interne bedrijfsdata van het failliete Spirit Airlines. En de AP riep Twitch-gebruikers op om de AI-training door Amazon uit te zetten, de derde oproep van dit type in zestien maanden; vicevoorzitter Monique Verdier noemt het delen van gezicht en stem voor Amazons modellen heel riskant, en de toezichthouder plaatst openlijk vraagtekens bij de constructie van het opt-outmodel dat standaard aan staat.

De keten die vorige week al lek bleek, lekte gewoon door. Het CEVA-incident raakt inmiddels ook het eigen personeel en bol waarschuwde meer klanten, CareCloud stelde zijn datalek bij naar 3.756.469 mensen en datacatalogus Alation, die 500 organisaties bedient, bevestigde een cyberaanval op eigen systemen. Daarbovenop kwam de jurisdictievraag in drie varianten: Kamerleden vroegen om een jurisdictietoets voor zorgdata in de Amerikaanse cloud, de eEvidence-verordening verplicht Nederlandse hosters om binnen tien dagen data af te staan aan EU-justitie op straffe van een boete tot twee procent van de wereldwijde jaaromzet, en KPMG daagde de Staat om een cloudjuristen-opdracht van 3,7 miljoen euro. Dat alles terwijl DNB meldde dat maar een kwart van de Nederlandse werknemers actieve AI-steun van de werkgever ervaart en 70 procent van wie AI gebruikt dat zonder betaalde licentie doet. Je mensen zijn dus al begonnen, alleen buiten je zicht, en de boete van 825 miljoen laat zien wat de bovengrens van dat risico inmiddels is.