De week waarin de Claude-blokkade brak, en China de winst opstreek

De patstelling die de vorige week beheerste, brak deze week eindelijk open, al was het maar gedeeltelijk. Het begon nog met escalatie: op 23 juni stapte het Californische Legion LegalTech als eerste klant naar de federale rechtbank in Washington D.C., met de stelling dat het wegvallen van Claude voor zijn bedrijf onmiddellijk, onherstelbaar en existentieel was. Het maakte de inzet concreet: kan een overheidsbesluit van de ene op de andere dag jouw toegang tot een extern model afsnijden, en kun je daar iets tegen doen?

De kern van de zaak werd in deze dagen ook scherper. Mythos 5 bleek eerder die maand binnen enkele uren kwetsbaarheden in geheime Amerikaanse overheidssystemen te hebben gevonden, en juist die kracht voedde de veiligheidsangst die de stekker eruit trok. Tegelijk bewoog er iets aan de onderhandeltafel. De Europese Unie sprak rechtstreeks met het Witte Huis over hernieuwde toegang, en aan Anthropics kant was de hoofdrolspeler gewisseld: niet langer CEO Dario Amodei, maar medeoprichter Tom Brown voerde de gesprekken, omdat de regering naar verluidt liever niet meer met Amodei zelf praatte.

Op 26 juni leek het proces nog muurvast, en het stilzwijgen rond de gesprekken was zelf het nieuws geworden. Diezelfde dag stuurde Lutnick de brief die de impasse brak. Een dag later was het officieel: de exportblokkade op Mythos 5 ging deels van het slot voor een vooraf goedgekeurde lijst van ruim honderd vertrouwde partners, Amerikaanse organisaties die kritieke infrastructuur beheren. Fable 5 bleef wel geblokkeerd, zonder tijdpad. Pas tegen het weekend tekende zich herstel af: volgens een scoop van Axios stond Fable 5 op het punt terug te keren, mogelijk al de week erna. Voor wie de afgelopen twee weken halsoverkop overstapte, is dat geen geruststelling maar een waarschuwing: de toegang kan net zo grillig terugkomen als ze verdween.

Terwijl Washington probeerde de sterkste AI binnenboord te houden, deed de maatregel precies het omgekeerde. Een dag nadat Mythos en Fable wereldwijd op zwart gingen, bracht het Chinese Z.ai zijn GLM-5.2 uit, en deze week werd duidelijk hoe ver dat model is gekomen. Het staat vierde op de intelligentie-ranglijst van Artificial Analysis en tweede op Code Arena voor frontend-code, tegen ongeveer een zesde van de prijs van de gesloten Amerikaanse frontier-modellen, en Z.ai kondigde meteen een tweede beursnotering in Shanghai aan om een oorlogskas voor AGI op te bouwen. Het opvallendst is wie er overstapt: niet alleen kostenbewuste markten, maar ingenieurs in Silicon Valley zelf, die het Chinese model al een week draaien. Inmiddels worden zes van de tien populairste modellen op een veelgevolgde ranglijst in China gebouwd.

Dat de inhaalslag juist cybersecurity raakt, maakt het beladen. Onderzoekers melden dat een nieuw model van Z.ai de nieuwste Amerikaanse modellen evenaart in het opsporen van beveiligingslekken, precies de discipline waarvoor de exportrem was bedoeld. De vrees die critici al uitten, dat de klem op de sterkste Amerikaanse AI Beijing juist een voorsprong cadeau doet, krijgt zo handen en voeten.

Onder dat alles laaide een tweede conflict op. Anthropic beschuldigde Alibaba publiekelijk van grootschalige industriele diefstal van Claude, waarna het Alibaba-aandeel 3 procent zakte. In een brief aan senatoren Tim Scott en Elizabeth Warren maakte het lab de aanklacht hard: de grootste distillatie-aanval die het ooit mat, 28,8 miljoen uitwisselingen via bijna 25.000 nepaccounts, gericht op de duurste capaciteiten van Claude en volgens Anthropic bewust doorgezet nadat het Witte Huis China al had gewaarschuwd. Anthropic vroeg het Congres om sancties; Alibaba klaagde op zijn beurt de Amerikaanse overheid aan over zijn kwalificatie als Chinees militair bedrijf. En de toon verhardde verder toen 360-oprichter Zhou Hongyi Anthropics Mythos-model een cybernucleair wapen noemde. Een bedrijfsruzie was in een paar dagen een geopolitiek dossier geworden.

Voor Europese bestuurders was de blokkade geen abstract beleidsdebat maar een leverancier die plotseling wegviel, en deze week zeiden ze hardop wat dat betekent. Op de VivaTech-beurs in Parijs vertelden topmensen van Siemens, Renault, Orange en het Franse ChapsVision aan Reuters dat ze hun AI bewust over meerdere aanbieders verdelen, een mix van Amerikaanse, Chinese en Europese modellen. Renault werkt met Google, Microsoft, Mistral, DeepSeek en Dataiku; Siemens zet naast westerse modellen ook DeepSeek, Qwen en Nvidia's Nemotron in. De redenering is nuchter: valt een aanbieder weg, dan schakel je over op de volgende zonder dat je bedrijf stilstaat. Siemens-bestuurder Cedrik Neike waarschuwde daarbij dat soevereiniteit te vaak met autarkie wordt verward, en Orange-topvrouw Christel Heydemann benadrukte dat haar bedrijf open modellen op de eigen infrastructuur draait, zodat de data lokaal blijft.

Die beweging is breder dan het bedrijfsleven. De Nederlandse overheid begon de Microsoft-werkplek van ambtenaren stapsgewijs te vervangen door een soeverein alternatief, en de Europese Commissie selecteerde het EUROPA-consortium om een open-source frontier-model te bouwen dat alle 24 officiele EU-talen ondersteunt. Het is dezelfde gedachte als bij de bedrijven: niet één leverancier, maar eigen grip.

En de aantrekkingskracht werkt twee kanten op. Anthropic kaapte de AI-chef van Orange, Steve Jarrett, om zijn Europese uitbreiding te leiden, een teken dat het lab Europa serieus neemt als markt. Het meest opvallend was de zet van Oostenrijk, dat de Europese Commissie in een brief opriep te onderzoeken of de EU Anthropic binnen haar eigen grenzen zou kunnen huisvesten. Onhaalbaar of niet, het laat zien hoe diep de afhankelijkheid is gaan zitten: Europa denkt niet meer alleen na over welke modellen het gebruikt, maar over wie ze mag bezitten.

Onder het geopolitieke rumoer liep een rustiger maar net zo belangrijk verhaal: de vraag of deze hele golf zichzelf terugverdient. Microsoft-topman Satya Nadella sprak in The Wall Street Journal zijn scherpste waarschuwing tot nu toe uit, dat de AI-industrie de economie niet mag opslokken zonder daar maatschappelijke toestemming voor te verdienen. Opvallend is op wie hij doelde: zonder ze te noemen richtte hij zijn kritiek op OpenAI en Anthropic, precies de twee bedrijven waarin Microsoft zelf miljarden stak.

De markt onderstreepte zijn punt. Oracle beleefde zijn slechtste beursweek sinds 2001, met zo'n 130 miljard dollar schuld en een negatieve vrije kasstroom door de manier waarop het zijn AI-infrastructuur financiert, en het bedrijf schrapte 21.000 banen in een reorganisatie. De Bank for International Settlements waarschuwde voor een AI-investeringsbubbel die met snelle kredietgroei gepaard gaat. En de kosten lopen ook aan de gebruikerskant op: AWS kondigde aan zijn Nvidia-GPU-prijzen per 1 juli met 20 procent te verhogen.

Dat verklaart waarom de uitweg die Coinbase liet zien zo relevant is. De cryptobeurs halveerde zijn AI-rekening terwijl het tokenverbruik juist steeg, door zijn verkeer standaard naar goedkope open-weight modellen te sturen, met Z.ai's GLM-5.2 en Moonshots Kimi 2.7 voorop, en per prompt te laten bepalen welk model het werk doet. De cache-hitratio sprong van 5 naar 60 procent. Het sluit de cirkel met de rest van de week: dezelfde Chinese modellen die de exportrem onbedoeld groot maakte, zijn nu het antwoord op een AI-rekening die overal hard oploopt.