Amsterdam krijgt The Stack: een AI-hub die Europa moet laten bijbenen

Amsterdam krijgt in september een fysieke thuisbasis voor AI-bedrijven. The Stack, een hub van 4.500 vierkante meter in de wijk Oostenburg, moet Europese AI-makers op één plek samenbrengen: startups, investeerders en grote bedrijven onder hetzelfde dak. Het initiatief komt van Techleap en een groep oprichters uit het Nederlandse AI-veld, en de ambitie is groot: een achterstand inhalen die de afgelopen jaren pijnlijk zichtbaar is geworden.

Dat is meer dan een vastgoedverhaal. Voor een Nederlandse ondernemer of organisatie die AI-talent, bouwers of partners zoekt, ontstaat er straks één adres waar dat aanbod zich bundelt. En het past in een bredere beweging waarin Nederland en Europa proberen minder afhankelijk te worden van een handvol Amerikaanse aanbieders.

Wat The Stack precies wordt

De hub komt in het voormalige INNIT-pand op Oostenburg, waar tot mei 2024 de redacties van De Volkskrant, Trouw en Het Parool zaten. De kantoren worden gegroepeerd rond een centrale evenementenruimte voor investeerdersdagen, hackathons en productdemo's. Volgens de oprichters is The Stack gefinancierd met meer dan tien miljoen euro aan particulier kapitaal, en er hebben zich naar verluidt al verschillende AI-bedrijven als huurder aangemeld.

De lijst met namen eromheen is serieus. Mede-oprichters zijn Lennard Zwart (Ascending AI), Maarten Stolk (Deeploy, Enjins) en Philip Gast (AdamI, The AI Foundry), met Esther Bisschop als oprichtend directeur. Founding partner is handelshuis IMC, en als partners schuiven onder meer ABN AMRO, Google, Deloitte, Prosus, Miro en ClickHouse aan. De ruimte van 4.500 vierkante meter moet richting 2029 doorgroeien naar 12.000 vierkante meter, met plek voor meer dan 200 oprichters.

Waarom nu: de achterstand is concreet

De urgentie zit in de cijfers. Waar de Verenigde Staten inmiddels rond de veertig zelf ontwikkelde foundation models tellen, blijft Europa steken op drie. The Stack wil daar tegenin gaan door Europese makers niet los van elkaar te laten opereren, maar juist te clusteren en te koppelen aan kapitaal, klanten en rekenkracht. Het doel, zo schrijft de organisatie in haar persbericht, is Europees intellectueel eigendom, Europese bedrijven en Europese banen opbouwen terwijl het verbonden blijft met het wereldwijde ecosysteem.

Die ambitie staat niet op zichzelf. Het Amsterdamse Nebius profileert zich al als een Europees alternatief voor Amerikaanse rekenkracht na zijn opmars richting de Nasdaq-100, en in Den Haag klinkt dezelfde toon: de Tweede Kamer wil dat Europese, soevereine datacenters voorrang krijgen op Amerikaanse hyperscalers. The Stack voegt aan die infrastructuurkant een talent- en netwerkkant toe, vergelijkbaar met hoe Ricoh investeerde in het Amsterdamse Weaviate om Nederlandse AI-infrastructuur op te bouwen.

Soevereiniteit door samenwerken, niet afsluiten

Opvallend is dat The Stack nadrukkelijk ook openstaat voor de grote Amerikaanse spelers. De OpenAI's en Anthropics van deze wereld zijn welkom als huurder, en daar zit een spanningsveld: wie garandeert dat zulke partijen niet de veelbelovende Europese kweek wegkopen zodra een startup vleugels krijgt? Oprichtend directeur Esther Bisschop erkent dat, maar kiest bewust voor openheid. Nederland is volgens haar te klein om zich van dit soort enorme spelers af te sluiten, en juist van de mensen die bij een Google vertrekken om iets eigens te beginnen wil je dat ze in Amsterdam landen.

Dat is een nuchtere kijk op een debat dat snel ideologisch wordt. Soevereiniteit hoeft geen muur te zijn. Digitale soevereiniteit is vooral risicobeheer en geen principekwestie: een kwestie van keuzevrijheid behouden, dichtbij genoeg blijven bij de wereldtop om te leren, zonder je hele toekomst aan één aanbieder vast te klinken.

Wat betekent dit voor jouw bedrijf

Voor de meeste ondernemers en organisaties verandert er morgen niets, maar de richting is relevant. Een hub die honderden AI-makers concentreert maakt het makkelijker om bouwers, partners of pilotklanten te vinden, of je nu een MKB-bedrijf bent dat een eerste AI-toepassing wil of een divisie van een grotere organisatie die een serieuze AI-strategie opzet. Een dichter Nederlands ecosysteem betekent meer keuze in leveranciers en specialisten dichtbij huis.

Belangrijker nog is de onderliggende les. Een sterker Europees aanbod is pas waardevol voor jou als je je software en data zo inricht dat je daadwerkelijk kunt schuiven. Wie een leverancier-onafhankelijke AI-stack bouwt waarin modellen en aanbieders uitwisselbaar blijven, kan profiteren van een initiatief als The Stack zonder zich opnieuw vast te zetten. De hub maakt het Nederlandse alternatief zichtbaarder; de keuzevrijheid om dat alternatief ook echt te kunnen kiezen, regel je zelf in je eigen architectuur.

The Stack lost de Europese achterstand niet in zijn eentje op. Maar een plek waar talent, kapitaal en klanten elkaar fysiek tegenkomen, is precies het soort fundament dat tot nu toe ontbrak. Of het werkt, hangt straks niet af van de vierkante meters, maar van wat eruit komt rollen.