Nederland treedt toe tot chipalliantie Pax Silica, terwijl het zich tegen de ASML-wet blijft verzetten

Nederland heeft zich officieel aangesloten bij Pax Silica, het door de Verenigde Staten geleide chipverbond dat de westerse toeleveringsketen voor AI-chips moet afschermen van China. Minister Sjoerd Sjoerdsma (Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking, D66) zette in Washington zijn handtekening onder het pact. De timing is opvallend, want vrijwel gelijktijdig houdt datzelfde kabinet voet bij stuk tegen een Amerikaans wetsvoorstel dat het kroonjuweel ASML rechtstreeks raakt.

Dat dubbele gezicht, meedoen met het bondgenootschap maar de Amerikaanse wetgeving weren, is precies wat dit verhaal interessant maakt voor iedereen die op Amerikaanse technologie leunt.

Wat Pax Silica is

Pax Silica is een alliantie die de Trump-regering vorig jaar optuigde om de afhankelijkheid van China terug te dringen, vooral op het gebied van zeldzame aardmetalen en magneten die onmisbaar zijn voor geavanceerde chips. Elk land brengt een schakel in: de VS leveren AI-modellen, GPU's en ontwerpsoftware, Japan materialen en machines, en verder doen onder meer Zuid-Korea, Taiwan, Israel, de Verenigde Arabische Emiraten en India mee. Volgens minister Sjoerdsma sluit ook de Europese Commissie zich later deze week bij het pact aan.

De Nederlandse rol is geen bijrol. ASML maakt de lithografiemachines waarmee bijna elke geavanceerde chip ter wereld wordt geproduceerd, en dat maakt Veldhoven tot een onmisbare schakel in elk westers chipbondgenootschap. ASML zelf steunt Pax Silica als een manier om de weerbaarheid van de toeleveringsketens te versterken.

De ASML-paradox

Het ongemak zit in Washington zelf. Nederland steunt het doel van de alliantie, maar verzet zich tegelijk tegen de Amerikaanse Match Act, een conceptwet die ASML zou dwingen de export van chipmachines naar China verder in te perken en zelfs het onderhoud van bestaande machines onmogelijk zou maken. De kern van het Nederlandse bezwaar gaat niet over de chips zelf, maar over wie beslist: de VS of Nederland. De Match Act tilt het Amerikaanse exportbeleid over de grens en maakt er een verplichting van voor partnerlanden, in plaats van een gezamenlijke keuze.

Die spanning past in een bredere beweging. Vorige week tekenden de Nederlandse universiteiten en het kabinet een intentieverklaring om de digitale autonomie te versterken, deels als reactie op het soort afhankelijkheid dat ook hier speelt. Meedoen aan een alliantie is iets anders dan je zeggenschap uit handen geven.

Wat dit betekent voor jouw bedrijf

Op het eerste gezicht lijkt een geopolitiek chippact ver van je dagelijkse praktijk. Toch raakt het je sneller dan je denkt. Wie chips, hardware, cloud of AI-diensten afneemt, zit altijd ergens in deze keten. Als handelsblokken zich opdelen langs geopolitieke lijnen, veranderen leveringszekerheid, prijzen en de regels waaraan je leveranciers moeten voldoen.

De les is dezelfde als bij elke leveranciersrelatie: weet waar je afhankelijk van bent voordat een ander dat voor je bepaalt. Digitale soevereiniteit is daarmee geen politiek standpunt maar nuchter risicobeheer, het in kaart brengen van waar je vastzit en wat een alternatief zou kosten. Een land dat zijn belangrijkste industrie wil beschermen, doet niets anders dan wat jij voor je eigen tech-stack zou moeten doen.