VS bereidt brief voor die landen dwingt te kiezen tussen Amerikaanse en Chinese AI

De Verenigde Staten bereiden een brief voor die tientallen partnerlanden uitsluiting uit de Amerikaanse AI-coalitie in het vooruitzicht stelt als ze zich ook bij het Chinese kader aansluiten. Dat meldt Reuters op basis van een interne conceptbrief en een Amerikaanse functionaris.

Nederland hoort als ondertekenaar van Pax Silica bij de groep waar die brief zich op richt. Minister Sjoerd Sjoerdsma zette op 24 juni in Washington zijn handtekening onder de Pax Silica-verklaring, het pact dat de keten voor AI-modellen, chips en kritieke grondstoffen buiten China om moet organiseren. De conceptbrief maakt van dat lidmaatschap een exclusieve keuze. Voor wie hier AI, cloud of hardware inkoopt, is de inzet niet de brief zelf maar de laag eronder: Pax Silica stuurt zijn deelnemers volgens Reuters richting gezamenlijke projecten en op elkaar afgestemde exportcontroles. Precies daar worden de leveringsvoorwaarden en compliance-eisen van je leveranciers gemaakt.

Wat er in de conceptbrief staat

De brief is opgesteld door het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken en gericht aan de 35 landen die in juni de AI Opportunity Statement tekenden. Dat is een bredere groep dan Pax Silica zelf: volgens Reuters omvat zij de leden van dat niet-bindende kader plus landen die hun AI-samenwerking op Washington willen afstemmen.

"Deel zijn van alles is deel zijn van niets", staat er. De ondertekening van de Pax Silica-verklaring is volgens de tekst geen lidmaatschapsabonnement maar een verplichting, en die kan niet samengaan met deelname aan overlappende initiatieven waarvan de verwachtingen botsen met de Amerikaanse. Landen wordt gevraagd "bewust te kiezen". China wordt in de brief nergens bij naam genoemd.

Vastgesteld beleid is het niet. Reuters kon niet achterhalen wanneer de VS de brief willen versturen of dat de tekst nog wordt aangepast; het concept is ongedateerd. Het ministerie van Buitenlandse Zaken liet weten geen commentaar te geven op "vermeend gelekte interne documenten". De Chinese en Kazachse ambassades in Washington reageerden niet.

Een Amerikaanse functionaris die anoniem wilde blijven zei dat de brief duidelijk moet maken dat je het niet allebei kunt hebben. Zijn redenering: het is moeilijk voor te stellen dat een land zich geloofwaardig als vertrouwde partner in het ene technologie-ecosysteem opstelt terwijl het tegelijk tekent voor een initiatief dat China opzette voor een concurrerende visie op AI.

Kazachstan liet in Washington de bel afgaan

De directe aanleiding is Kazachstan, tot nu toe het enige land dat bij beide initiatieven zit. De VS haalden het in juni binnen als eerste Centraal-Aziatische deelnemer aan Pax Silica, met flinke reserves aan kritieke grondstoffen. Een maand later zat Kazachstan ook bij de 29 landen die in Shanghai het oprichtingsakkoord voor de World Artificial Intelligence Cooperation Organization tekenden, het orgaan waarmee Xi Jinping Chinese open-weight modellen als goedkoop en open alternatief in de markt zet. Dat blok groeide sindsdien van 29 naar 38 leden.

Grondstoffen zijn hier het drukmiddel dat beide kanten op werkt. China zet zijn bijna-monopolie op kritieke mineralen al in als vergeldingswapen in de handelsoorlog die president Trump vorig jaar begon, en juist die mineralen zijn de reden dat Washington Kazachstan graag binnenboord houdt.

Wat het lidmaatschap waard is

Pax Silica begon in december 2025 met zeven ondertekenaars en telt inmiddels 25 landen die de verklaring tekenden, tegen 35 landen die de losse AI Opportunity Statement ondertekenden. Het verschil tussen die twee is concreet. Leden van Pax Silica krijgen toegang tot gedeelde investeringsmogelijkheden in AI-projecten. Wie alleen de AI Opportunity Statement tekende, heeft vooral een gedeeld doel en een gedeelde visie met de VS afgesproken.

Nederland tekende voor de zwaarste variant. Dat gebeurde in dezelfde week waarin Den Haag zich verzette tegen de Amerikaanse Match Act, die ASML zou dwingen zijn export naar China verder af te knijpen. Meedoen aan de alliantie en tegelijk de zeggenschap over je eigen industrie bewaken: dat is precies de ruimte die de conceptbrief kleiner maakt.

Waar dit je inkoop raakt

De brief gaat over landen, niet over bedrijven. Er staat niets in over welk model een Nederlandse organisatie mag draaien, en Pax Silica blijft een niet-bindend kader. De doorwerking naar je stack loopt via twee routes: de exportcontroles die de deelnemers op elkaar afstemmen, en de cloud waarop je je modellen afneemt.

Die tweede route lag deze zomer al op tafel. Het Witte Huis overwoog een verbod voor Amerikaanse cloudbedrijven om zaken te doen met Chinese makers van open AI-modellen, een pakket dat na verzet uit Silicon Valley sneuvelde. Ingetrokken is het niet. Aan de andere kant weegt Peking beperkingen op buitenlandse toegang tot zijn eigen sterkste modellen, terwijl die Chinese open-weight modellen volgens Reuters snel terrein winnen op de gesloten systemen van OpenAI en Anthropic. Wie op Qwen, DeepSeek of GLM draait, heeft dus aan twee kanten een politiek risico dat losstaat van de techniek.

Daarmee verschuift Pax Silica van aanbod naar voorwaarde. Tot nu toe was het een uitnodiging: doe mee, krijg toegang tot investeringen en een plek aan tafel. De conceptbrief maakt er een exclusiviteitsclausule van, met uitsluiting als sanctie. Dat past in een beweging die zich al een jaar aftekent, waarin exportcontrole op AI van chips naar modellen en vervolgens naar de contracten van afnemers klimt. De vraag onder welke vlag je AI draait, wordt zo minder een technische en meer een verdragskwestie. Het antwoord wordt in Washington en Peking geschreven en landt pas daarna bij je leverancier.