Kabinet werkt aan eenvoudiger gegevensdeling tussen overheden

Gegevensdeling tussen overheidsdiensten moet eenvoudiger worden: het kabinet werkt aan een wettelijke oplossing zodat bedrijven informatie die de overheid al heeft niet opnieuw hoeven aan te leveren, schrijft staatssecretaris Eric van der Burg.

Dezelfde bedrijfsinformatie kan straks volstaan in plaats van bij elk overheidsloket opnieuw te worden ingevuld. Deze aankondiging verandert nog geen aanvraagproces: wetgeving, systemen en werkafspraken moeten eerst worden aangepast.

Elke regeling vraagt eigen afspraken

De Kamerbrief noemt de blokkade: gegevensuitwisseling tussen publieke organisaties moet vaak per regeling apart worden geregeld, en die afspraak ontbreekt geregeld. Het kabinet laat publieke dienstverleners, de VNG (Vereniging van Nederlandse Gemeenten) en betrokken departementen binnen twee jaar een structurele oplossing uitwerken en onderzoekt daarbij een overkoepelend wettelijk kader.

De brief stelt voorwaarden: gegevensdeling mag alleen proactieve dienstverlening ondersteunen, met privacywaarborgen, zonder gebruik voor handhaving of opsporing en met standaarden die organisaties volgen. Nieuwe regelingen moeten dit direct regelen; bestaande ketens worden stapsgewijs aangepast. Welke gegevens of aanvragen eerst volgen, staat er niet bij. De brief geeft ook geen tijdpad voor een landelijke dienst waarop bedrijven de verandering merken.

Voor de digitale loketten bestaat wel een begin. Volgens dezelfde brief lopen er 28 initiatieven bij ruim 40 gemeenten en acht publieke dienstverleners rond het principe ‘altijd de juiste deur’: een ondernemer moet bij het loket waar hij aanklopt geholpen of naar de juiste plek doorverwezen worden. Dat zijn bestaande dienstverleningstrajecten, geen bewijs dat de gegevensuitwisseling tussen de betrokken organisaties al geregeld is.

Het principe bestaat al, de dekking niet

Het kabinet bouwt voort op een bestaand uitgangspunt: eenmalig gegevens aanleveren en die informatie meervoudig gebruiken. Overheden moeten burgers en bedrijven geen gegevens vragen waarover zij al beschikken. Voor gegevens die de wet als ‘authentiek’ aanmerkt, moeten overheidsorganisaties er in beginsel vanuit gaan dat ze kloppen en ze gebruiken. Dat staat vast in afzonderlijke wetten voor de elf basisregistraties.

Dat bestaande recht dekt niet elke combinatie van gegevens, regeling en uitvoerder. Volgens de Kamerbrief vragen uitwisselingen vaak om aparte afspraken, die geregeld ontbreken. Een bredere juridische en technische basis moet dat gat dichten, maar de brief noemt nog niet welke bedrijfsgegevens als eerste tussen loketten kunnen bewegen.

Europa heeft al een route voor bewijsstukken

Bij grensoverschrijdende aanvragen bestaat al een vergelijkbare digitale aanpak. Binnen de Europese Single Digital Gateway kunnen overheden via het Once-Only Technical System digitale bewijsstukken uitwisselen, met toestemming van de burger of het bedrijf. Het gaat bijvoorbeeld om diploma’s, officiële uittreksels en bedrijfsinformatie. De Nederlandse overheid werkt mee aan de invoering van dit systeem. De Gateway is bedoeld voor procedures over de grens, niet voor alle binnenlandse contacten met Nederlandse overheden.

Een loket is alleen de voorkant. Systemen moeten dezelfde gegevens herkennen; toegang en wettelijke grondslag moeten per gebruik duidelijk zijn. Het kabinet wil ICT-systemen ook standaardiseren en meer gezamenlijk inkopen. In een afzonderlijk traject werkt het Rijk aan een eigen overheidscloud, met eerste applicaties mogelijk eind 2026 in overheidsdatacenters. Dat raakt een andere vraag, maar laat zien dat ook de infrastructuur onder publieke diensten opnieuw wordt ingericht.

AI-plannen volgen later, de besparingen gelden breder

Voor AI kondigt het kabinet een volgende stap aan, geen directe invoering. In het eerste kwartaal van 2027 wil het met doelen en besparingsplannen komen voor AI in dienstverlening en productiviteit. De brief noemt beveiliging, datakwaliteit en digitale soevereiniteit als randvoorwaarden. Daarvoor zijn aanpassingen in de infrastructuur nodig en moeten werkprocessen fundamenteel worden herzien.

De €900 miljoen die in 2027 moet worden bespaard en de €3,5 miljard vanaf 2035 zijn bedragen voor de rijksdienst als geheel. De brief koppelt die niet uitsluitend aan AI. De totale taakstelling omvat ook standaardisatie, eenvoudiger regelingen, minder taken en keuzes over de omvang van de rijksdienst. De genoemde reductie van ongeveer 25.000 fte is een grove inschatting over meerdere jaren, niet een AI-doelstelling.

De bijlage bevat ook een waarschuwing van het kabinet zelf. Digitalisering en automatisering hebben de afgelopen twintig jaar de beloofde daling van kosten en personeel niet opgeleverd; processen werden groter, nieuwe taken vroegen extra capaciteit en sommige organisaties kampen met verouderde systemen. Een eerder plan koppelde AI aan het terugbrengen van ondersteunende functies op ministeries van 50 naar 35 procent. De nieuwe brief zet dat voornemen naast dienstverlening, standaardisatie en herontwerp van werk, maar rekent nog niet voor welk deel van de besparing AI moet zorgen.

De praktische belofte voor bedrijven zit in minder herhaalde gegevensvragen, maar de uitkomst hangt af van de wetten, koppelingen en uitvoeringsafspraken die nog worden uitgewerkt. Europa heeft al een technische route voor grensoverschrijdende bewijsstukken; het Nederlandse plan wil gegevensdeling binnen de eigen overheid breder organiseren. De eerste mijlpaal is de uitwerking binnen twee jaar. Daarna moet blijken welke aanvraag ondernemers als eerste niet meer dezelfde informatie laat invullen.