Kabinet zet in op EDI-wallet voor leeftijdscontrole

De publieke EDI-wallet wordt een voorkeursroute voor online leeftijdscontrole, naast erkende private aanbieders, schrijft staatssecretaris Aerdts in een Kamerbrief van 5 oktober; de Europese uitrol vóór eind 2026 noemt zij voor Nederland niet realistisch.

Als de EU een minimumleeftijd voor onveilige sociale media invoert en leeftijdsverificatie verplicht stelt, moeten platforms een leeftijdsdrempel kunnen toetsen zonder standaard een paspoort of geboortedatum op te vragen. De brief geeft de beleidsvoorkeur en vraagt om verdere uitwerking. Er ontstaat vandaag geen algemene leeftijdscontroleplicht voor alle platforms.

De route geldt niet voor elk platform

De Nederlandse inzet is een Europese minimumleeftijd van 15 jaar voor onveilige sociale media. Aantoonbaar veilige diensten kunnen worden uitgezonderd. Het kabinet noemt dat een risicogerichte aanpak en moet zijn definitieve standpunt over het Europese wetsvoorstel nog vastleggen.

De gezamenlijke Nederlandse en Spaanse oproep voor een Europese minimumleeftijd met privacyvriendelijke verificatie kreeg op 11 september vorm in voorstellen aan Brussel. De Rijksoverheid omschreef die voorstellen als leeftijdscontrole zonder verwerking van andere persoonsgegevens. De nieuwe brief vertaalt die lijn naar een technische route.

Het kabinet vroeg TNO hoe de Europese blauwdruk bij Nederland past. Na die verkenning en een expertsessie van het Trimbos-instituut is de voorkeursrichting een publiek beheerde EDI-wallet met de EU-blauwdruk, naast erkende private aanbieders. Zo kunnen gebruikers kiezen en beheert niet één partij alle leeftijdsgegevens.

Techniek, beheer, financiering en samenwerking tussen ministeries moeten nog worden uitgewerkt. Ook noemt de brief mensen zonder erkend identiteitsmiddel of met beperkte digitale vaardigheden. Voor platforms betekent dat een toekomstige controle naast de walletpresentatie een toegankelijke alternatieve route nodig heeft.

De controle stelt alleen de leeftijd vast

De brief trekt een grens rond de gegevensvraag: leeftijdscontrole mag niet uitgroeien tot bredere identificatie of permanente monitoring. Gedragsanalyse, gebruikspatronen en algoritmische inschattingen kunnen gebruikers voortdurend volgen en tot verkeerde conclusies over hun leeftijd leiden. De voorkeur gaat daarom uit naar verificatie die alleen bewijst dat iemand een grens haalt.

Zero-knowledge proof, kortweg ZKP, is een cryptografische methode en geen zelfstandig verificatieproduct. Zij kan bewijzen dat iemand boven een leeftijdsgrens is zonder leeftijd of identiteit prijs te geven. Het kabinet noemt ZKP een belangrijk hulpmiddel, maar zegt ook dat de hele oplossing moet worden beoordeeld: wie verstrekt het bewijs, hoe controleert de dienst de geldigheid en wat wordt na de controle bewaard?

De wallet blijft vrijwillig en bestaande identificatie- en inlogmiddelen moeten beschikbaar blijven. De keuze voor een publieke wallet betekent dus niet dat iedereen voortaan met dezelfde app moet inloggen. Keuzevrijheid en een bruikbare uitweg horen bij de inrichting van de controle, mede om uitsluiting van mensen zonder erkende middelen te voorkomen.

De Europese blauwdruk vraagt nog om uitvoering

De Europese Commissie maakte haar leeftijdsverificatieoplossing op 15 april 2026 klaar voor aanpassing door lidstaten en marktspelers en beveelt uitrol vóór eind 2026 aan. Gebruikers kunnen ermee een leeftijdsgrens aantonen zonder andere persoonsgegevens met de online dienst te delen. De oplossing kan verschillende leeftijden ondersteunen en moet later samenwerken met EUDI-wallets. De datum hoort bij een aanbeveling aan lidstaten.

Een uitgever controleert eerst de leeftijd en maakt een bewijs aan. Daarna vraagt de website het bewijs op en controleert het. Volgens de Europese blauwdruk ontvangt de dienst alleen een cryptografische bevestiging dat de drempel is gehaald. Afhankelijk van de uitgiftemethode kan een uitgever wel eerst een identiteitsbewijs of nationaal digitaal identiteitsmiddel controleren. De gegevensgrens bij het platform is dus niet hetzelfde als geen identiteitscontrole in de hele keten.

De controle vraagt meer dan een knop op de inlogpagina. De EUDI-walletgids van 4 oktober laat zien hoe een platform alleen een noodzakelijke leeftijdsuitkomst opvraagt, terwijl het ook de uitgever, geldigheid, ingetrokken bewijs, fouten en het logboek controleert. De Europese demo-app is volgens de eigen technische handleiding nog niet productieklaar en vraagt verdere beveiligingsversterking en aanpassing. De blauwdruk biedt bouwstenen; de Nederlandse walletintegratie moet nog worden uitgewerkt.

Eind 2026 is geen Nederlandse opleverdatum

De Kamerbrief noemt juridische, technische en organisatorische drempels om de Europese datum in Nederland te halen, maar geeft geen nieuwe opleverdatum. Ook de criteria voor erkende private aanbieders zijn nog niet uitgewerkt. De demonstratie-app vraagt zelf verdere ontwikkeling voordat die geschikt is voor productie.

De politieke lijn schuift van het Europese verzoek om een leeftijdsgrens naar de technische vraag hoe een platform die grens verifieert. De dienst kan alleen een leeftijdsuitkomst ontvangen, terwijl een uitgever de identiteit controleert bij het aanmaken van het bewijs. De Nederlandse walletintegratie, de eisen aan erkende aanbieders en de opleverdatum zijn nog open. Het kabinetsplan voor ontwerp, beheer en financiering zal laten zien wanneer platforms een uitvoerbare route krijgen.