BZK publiceert binnen enkele weken het ontwerp van de soevereine overheidscloud

Het Ontwerp van de soevereine overheidscloud wordt binnen enkele weken gepubliceerd, meldt het programma NDS van het ministerie van Binnenlandse Zaken, zodat markt, overheid en kennisinstellingen het kunnen inzien en erop kunnen reageren.

Daarmee komt voor het eerst zwart op wit te staan hoe de clouddienst van de Nederlandse overheid eruit gaat zien, welke voorzieningen die biedt en hoe de technische keuzes samenhangen. Voor een softwareleverancier, hostingpartij of IT-partner met overheidsklanten is dat het document waar je je eigen roadmap naast legt: het bepaalt op welk platform je applicatie straks moet draaien en welke standaarden ze moet spreken. Er hoort ook een formeel reactieproces bij, met feedbackevenementen in de tweede helft van september en begin oktober, dus er zit een venster in waarin je er nog iets van kunt vinden.

Wat Het Ontwerp vastlegt

Het document beschrijft de clouddienst op vijf uitgangspunten: open architectuur, open standaarden, open source, het hoogst haalbare niveau van soevereiniteit en huisvesting in een overheidsdatacenter (ODC). Die laatste twee dragen de rest. De inzet is dat de overheid praktisch en juridisch zelf beschikt over hardware, fysieke toegang en locatie, in plaats van dat een leverancier die eenzijdig kan beperken.

Het stuk is niet in Den Haag alleen geschreven. Delegaties van Rijk, provincies, gemeenten, waterschappen, publieke dienstverleners en uitvoeringsorganisaties werkten eraan in pressurecooker-sessies, schrijfdagen en feedbackrondes. TNO en het Centre of Excellence for Data Sharing & Cloud deden een eerste review op versie 0.8, de globale bevindingen zijn verwerkt, en TNO blijft betrokken bij de kwaliteitscontrole op de openbare review en de verdere uitwerking.

Dat versienummer zegt iets over de fase. Dit is geen verkenning meer die nog alle kanten op kan, maar een ontwerp dat richting een 1.0 loopt en waar het commentaar van buiten nog in moet landen.

Een containerplatform volgens de Haven-standaard

De technische kern stond al in de Kamerbrief van 1 juli. Staatssecretaris Van der Burg schreef daarin dat het eerste ontwerp zich richt op een containerplatform dat voldoet aan de Haven-standaard, opgesteld op basis van open source, waardoor de leveranciersafhankelijkheid afneemt. Haven komt uit de Common Ground-beweging van gemeenten en schrijft een specifieke configuratie voor Kubernetes voor, zodat een applicatie die je eenmaal bouwt op elke omgeving draait die aan de standaard voldoet.

Dat maakt de opgave voor leveranciers concreet. Software die als container draait en zich aan die configuratie houdt, kan straks mee. Een applicatie die een eigen hypervisor, een vaste virtuele machine of een gesloten beheerlaag nodig heeft, past er niet zonder verbouwing op.

Het eerste ontwerp draait inmiddels ook in een proof of concept, een van de eerste doorbraaktrajecten van de Nederlandse Digitale Dienst, gebouwd op bestaande innovatievoorzieningen waaronder Digilab. Die parallelle route is bewust gekozen: Het Ontwerp legt de keuzes vast die voor soevereiniteit nodig zijn, de proof of concept toetst diezelfde keuzes op een schaal die net groot genoeg is om te beproeven. De resultaten daarvan gaan mee naar de feedbackevenementen.

Hoe je als marktpartij kunt reageren

Bij de openbaarmaking start een schriftelijk reactieproces met twee sporen: een voor overheden en een voor marktpartijen, dat voortbouwt op de open dialoog die tussen november 2025 en januari 2026 met de markt werd gevoerd. In de tweede helft van september en begin oktober volgen de feedbackevenementen.

Er loopt een tweede ingang. Een dag eerder vroeg NDS brancheorganisaties uit de digitale sector om producten en diensten te toetsen en van feedback te voorzien, te beginnen bij de prioriteiten AI, digitale weerbaarheid en cloud. Brancheorganisaties die willen meedoen, kunnen zich melden via NDS-marktsamenwerking@minbzk.nl. Dat traject staat naast het open proces rond de soevereine cloud en richt zich op meer afgebakende producten.

Van beleid naar techniek

Deze mijlpaal komt precies uit de toezegging waarmee de soevereine overheidscloud in een proof of concept ging draaien met de ambitie om uiterlijk eind 2026 de eerste applicaties in eigen overheidsdatacenters te hosten. Die Kamerbrief kondigde de openbaarmaking alleen aan. Wat er nu bij komt is de inhoud: een reviewversie, twee onderzoeksinstituten die er al doorheen zijn gegaan, een datum in weken en een concreet reactieproces.

De richting past bij de tweede beweging van deze zomer, toen het Rijk in zijn herziene cloudbeleid vastlegde dat kritieke organisaties zoals ministeries, het UWV en de Sociale Verzekeringsbank voor hun kerntaken geen clouddiensten meer mogen afnemen van leveranciers onder niet-EU-recht. Het beleid zegt wat niet meer mag, Het Ontwerp zegt wat er dan wel komt. Na de publicatie volgt een sourcingtraject voor opschaling naar grootschalige productie, wordt uitgewerkt of de leverings- en serviceorganisatie publiek, privaat of hybride wordt, en informeert de staatssecretaris de Kamer voor het kerstreces opnieuw.

De echte verschuiving zit in het woord openbaar. De Kamerbrief nodigt marktpartijen, onderwijs- en kennisinstellingen niet alleen uit om bij te dragen aan de doorontwikkeling, maar geeft het ontwerp ook vrij om er zelf gebruik van te maken. Een op open standaarden gebouwde, publiek beoordeelde blauwdruk voor een soevereine cloud is daarmee straks ook bruikbaar voor bedrijven die nooit een euro overheidsomzet zullen zien.