Duitse rechter: Google aansprakelijk voor onjuiste AI-overzichten

Stel: iemand zoekt jouw bedrijfsnaam op Google, en bovenaan verschijnt een door AI geschreven samenvatting die je in verband brengt met oplichting of abonnementsvallen. Niet omdat een bron dat beweert, maar omdat het AI-overzicht het zelf verzon. Tot voor kort stond je vrijwel machteloos. Een Duitse rechtbank heeft dat nu veranderd.

De Landgericht München I oordeelde dat Google rechtstreeks aansprakelijk is voor feitelijke fouten in zijn AI-overzichten (in Duitsland ‘Übersicht mit KI’, in Nederland de samenvatting bovenaan de zoekresultaten). Google liet op 12 juni weten in beroep te gaan, dus de zaak is nog niet definitief. Maar de redenering van de rechter raakt elk bedrijf dat via Google vindbaar is.

Wat de rechter besliste

Twee uitgevers uit München stapten naar de rechter nadat Googles AI-overzicht hen koppelde aan ‘dubieuze handelspraktijken’, abonnementsvallen en verbanden met onbetrouwbare bedrijven. Het probleem: die beweringen stonden in geen enkele van de gelinkte bronnen. Het was, in de woorden van de rechtbank, een verzinsel van het model zelf.

Google verweerde zich met het klassieke argument van een zoekmachine: wij tonen alleen de inhoud van derden, dus zijn we er niet verantwoordelijk voor. Daar ging de rechter niet in mee. Een AI-overzicht doet volgens het vonnis veel meer dan linken: door informatie samen te vatten, te structureren en te combineren maakt het zelfstandige, nieuwe en inhoudelijke uitspraken, in Googles eigen woorden. Daarmee is Google geen neutrale doorgeefluik meer maar de maker van de content, en vervalt de aansprakelijkheidsbescherming die zoekmachines onder de Digital Services Act genieten.

De rechtbank verwierp ook Googles stelling dat gebruikers de informatie zelf kunnen controleren via de bronlinks. De meeste mensen klikken die nooit aan, en lezen de samenvatting als het antwoord.

Een verbod, geen schadevergoeding (voorlopig)

Het ging hier om een voorlopige voorziening: de rechter legde Google een verbod op om de onjuiste beweringen nog te tonen, op straffe van een dwangsom tot 250.000 euro per overtreding. Google moet daarnaast 80% van de proceskosten dragen. Het is dus (nog) geen schadevergoeding, maar een gebod om te stoppen, met een stevige stok erachter.

Google noemt het een uitspraak over “specifieke en beperkte fouten, niet over de fundamentele manier waarop AI-overzichten webinhoud tonen” en benadrukt dat de overgrote meerderheid van de AI-overzichten klopt. Het bedrijf gaat in beroep.

Waarom dit voor jouw bedrijf telt

Een Duitse regionale rechtbank schept geen Nederlandse wet. Maar dit is wel het eerste EU-vonnis dat een AI-aanbieder direct aansprakelijk houdt voor wat zijn model verzint, en juristen verwachten dat het doorwerkt, niet alleen voor Google maar voor AI-chatbots in het algemeen. Drie dingen om te onthouden:

• Je hebt meer middelen dan je dacht. Verschijnt er een feitelijk onjuiste claim over je prijs, je dienst of je reputatie in een AI-samenvatting, dan is ‘dat is nu eenmaal de AI’ geen houdbaar excuus meer voor de aanbieder. Documenteer zulke fouten (screenshot, datum, zoekterm) en laat ze verwijderen.
• AI verzint met overtuiging. Hetzelfde zag je toen KPMG zijn AI-rapport terugtrok na gefabriceerde casestudies: een vlot geformuleerd antwoord is geen bewijs dat het klopt. Een vlot geformuleerd antwoord is geen bewijs dat het klopt.
• Het snijdt twee kanten op. Gebruik je zelf AI om teksten, samenvattingen of klantcommunicatie te genereren, dan ligt de verantwoordelijkheid voor de uitkomst bij jou, niet bij het model. Een mens die controleert voordat iets naar buiten gaat, is geen luxe maar een vereiste.

De les is nuchter: AI is geweldig om sneller te werken, maar het blijft een instrument dat fouten maakt met een stalen gezicht. Wie er serieus op leunt, bouwt controle in. De aansprakelijkheid ligt uiteindelijk bij het bedrijf, niet bij de leverancier.