AlgorithmWatch meet 3,7 bronlinks per Google AI-overzicht

Google's AI-overzichten citeren gemiddeld 3,7 verschillende links per antwoord, en bijna de helft van alle getoonde links komt van tien domeinen, meet AlgorithmWatch in een vandaag gepubliceerd onderzoek naar 4.480 zoekopdrachten.

Dat is de rekensom achter je vindbaarheid. Waar een klassieke resultatenpagina tien blauwe links toont, houdt een AI-overzicht er gemiddeld nog geen vier over, en die vier gaan opvallend vaak naar dezelfde grote namen. Voor een Nederlands bedrijf dat klanten via zoekverkeer binnenhaalt, verschuift de vraag daarmee van hoe hoog je rankt naar of je überhaupt in de bronnenlijst past. Het onderzoek gaat over Duitse deelstaatverkiezingen, maar het product dat gemeten wordt is hetzelfde dat boven je Nederlandse zoekresultaten staat.

Hoe het onderzoek aan de cijfers komt

AlgorithmWatch kreeg via een verzoek onder artikel 40, lid 12 van de Digital Services Act toegang tot Googles officiële Search Researcher Result API, goed voor duizend geautomatiseerde zoekopdrachten per dag. In juli 2026 stelde de organisatie 200 verkiezingsgerelateerde en 100 niet-politieke zoekopdrachten op rond de verkiezingen in Saksen-Anhalt, Mecklenburg-Voor-Pommeren en Berlijn, herhaalde die tot 4.480 bevragingen en analyseerde vervolgens de AI-overzichten en hun bronnen. Het rapport noemt zichzelf nadrukkelijk verkennend: het legt patronen vast en verklaart ze niet.

Die dataroute is op zichzelf nieuws. De onderzoeksdata-toegang uit de DSA is het instrument waarmee buitenstaanders voor het eerst systematisch kunnen tellen wat een AI-antwoordmachine feitelijk citeert, in plaats van het af te leiden uit losse steekproeven.

Nog geen vier links per antwoord

Uit alle AI-overzichten samen kwamen 647 unieke links, verdeeld over 140 domeinen, die bij elkaar 4.614 keer werden getoond. Per overzicht bleven het er gemiddeld 3,7. Bijna de helft van alle getoonde links kwam van slechts tien domeinen, met YouTube als meest geciteerde bron. Bij de media was de concentratie nog scherper: zes sites, waaronder NDR, ARD, Zeit Online en tagesschau.de, leverden samen 75 procent van alle medialinks.

De namen in die top tien zijn precies wat je zou verwachten: Wikipedia, publieke omroepen, overheidssites, partijpagina's en sociale platforms. Een AI-overzicht leunt dus op bronnen die al breed geciteerd worden, en de ruimte daarnaast is klein. Dat maakt de gangbare adviezen om je content citeerbaar te maken niet zinloos, maar wel scherper: nu ruwweg vier op de tien AI-citaties uit de eerste 30 procent van een pagina komt, is het antwoord vooraan zetten een van de weinige knoppen die je zelf bedient. Google gaf uitgevers in augustus een tweede knop, een insluitbare knop waarmee een lezer je site met één klik als voorkeursbron instelt en je daarna vaker terugziet in Top Stories en AI-overzichten.

Wanneer een overzicht verschijnt, legt Google niet uit

Bij verkiezingsvragen toonde Google in 39,1 procent van de gevallen een AI-overzicht, tegen 65,3 procent bij niet-politieke vragen. Vragen over peilingen leverden er nooit een op, vragen over partijen en kandidaten in 40 tot 50 procent van de gevallen. Ook per deelstaat liep het uiteen. Vragen over de AfD kregen in 24 procent van de gevallen een overzicht, tegen 45 tot 58 procent bij andere partijen.

Een woordvoerder van Google liet AlgorithmWatch op 21 augustus weten dat de AI-zoekfuncties neutraal en objectief zijn ontworpen en niet bij elke zoekopdracht verschijnen, maar wilde niet toelichten welke criteria daarvoor gelden. In 2024 zei het bedrijf nog verkiezingsvragen in Gemini te blokkeren; of die maatregel nog bestaat, bevestigt Google niet. Onderzoeksleider Clara Helming ziet daar het grootste risico: Google maakt bewuste keuzes over wanneer een overzicht verschijnt, hoe het geformuleerd is en welke bronnen het citeert, zonder die keuzes openbaar te maken.

De samenvatting is niet neutraal geschreven

In een steekproef van 111 AI-overzichten over de standpunten van kandidaten in Saksen-Anhalt beoordeelden drie analisten onafhankelijk van elkaar of de beschrijving neutraal of uitgesproken positief was. Bij de CDU viel 81,5 procent in de positieve categorie, bij de AfD geen enkele. Terugkerende woorden waren 'pragmatisch', 'burgernabij' en 'stabiel', formuleringen die soms rechtstreeks aan de zelfbeschrijving van de partij deden denken. AlgorithmWatch wijst op de bekende neiging van taalmodellen tot vleierij.

Voor een bedrijf is dat meer dan een politieke kwestie. Hetzelfde model vat ook jouw bedrijf samen, en neemt daarbij de toon over van de bronnen die het het vaakst tegenkomt. Zijn dat vooral je eigen kanalen, dan leest het AI-overzicht als je eigen brochure. Ontbreken die, dan schrijft een ander de samenvatting voor je.

Waar dit heen wijst

Het onderzoek is klein en verkennend, en meet drie Duitse verkiezingen in één maand. Wat het wel hard maakt, is de omvang van de trechter: 140 domeinen in de hele dataset, gemiddeld 3,7 links per antwoord, en de helft van die links bij tien aanbieders. Google zegt zelf pas aan het begin te staan van een zoekmachine die volledig in AI-modus draait, waarin het gegenereerde antwoord de norm wordt en de lijst blauwe links de uitzondering.

Ondertussen loopt de juridische lijn de andere kant op. Een Duitse rechtbank stelde Google eerder dit jaar direct aansprakelijk voor onjuiste beweringen in zijn AI-overzichten, en de DSA-dataroute die dit onderzoek mogelijk maakte is dezelfde weg waarlangs toezichthouders straks meekijken. De verantwoording groeit dus, terwijl de selectie zelf gesloten blijft. Voor wie gevonden wil worden is dat de kern: de plek in het antwoord is schaars, en waarom de ene site er wel in belandt en de andere niet, valt van buitenaf nog steeds niet na te rekenen.