Europese Commissie wijst ChatGPT aan als zeer grote zoekmachine onder de DSA

De Europese Commissie wijst ChatGPT aan als zeer grote onlinezoekmachine, en Reddit en Roblox als zeer grote onlineplatforms onder de digitaledienstenverordening, maakte de Commissie maandag in Brussel bekend. Het is de eerste keer dat een AI-chatdienst in de zwaarste toezichtcategorie van de DSA valt.

Voor een Nederlandse organisatie die verkeer, zichtbaarheid of advertentiebudget uit ChatGPT haalt, wordt daarmee zichtbaar hoe die antwoorden en advertenties tot stand komen. OpenAI moet vanaf eind januari 2027 een openbaar advertentieregister bijhouden, een aanbevelingsoptie aanbieden die niet op profilering leunt, jaarlijks een onafhankelijke audit ondergaan en gecontroleerde onderzoekers toegang geven tot platformdata. Wie nu campagnes in ChatGPT zet of er organisch gevonden wil worden, kan straks in openbare stukken nakijken welke risico's de dienst zelf rapporteert en welke ingrepen daarbij horen.

Wat de aanwijzing concreet oplegt

Een aanwijzing als VLOP of VLOSE is het zwaarste regime van de DSA en geldt voor diensten met meer dan 45 miljoen gemiddelde maandelijkse gebruikers in de EU. Na de kennisgeving hebben de drie diensten vier maanden om aan de extra verplichtingen te voldoen, dus tot eind januari 2027. Dit is wat er dan van hen wordt gevraagd:

• Systeemrisico's in kaart brengen. Ze moeten risico's rond illegale inhoud, grondrechten, verkiezingen, openbare veiligheid, bescherming van minderjarigen en mentaal en fysiek welzijn beoordelen, rapporteren aan de Commissie en beperken, desnoods door het ontwerp of het aanbevelingssysteem aan te passen.
• Interne compliancefunctie. Een eigen afdeling die erop toeziet dat de vastgestelde risico's daadwerkelijk worden beperkt.
• Jaarlijkse onafhankelijke audit. Minstens een keer per jaar toetst een externe auditor de naleving, en de aanbevelingen daaruit moeten worden opgevolgd.
• Data delen met toezichthouders. De Commissie en nationale autoriteiten kunnen inzage eisen in gegevens en algoritmes, en mogen inspecties uitvoeren.
• Toegang voor gecontroleerde onderzoekers. Externe onderzoekers krijgen platformdata als hun onderzoek helpt systeemrisico's in de EU te herkennen.
• Openbaar advertentieregister en een aanbevelingsoptie zonder profilering. Beide zijn harde eisen voor iedere aangewezen dienst, naast transparantie over advertenties, aanbevelingen en moderatiebesluiten.

Het gewicht zit in de sanctie. Bij een definitief vastgestelde overtreding kan de Commissie een boete van maximaal 6 procent van de wereldwijde jaaromzet opleggen, plus dwangsommen tot 5 procent van de gemiddelde dagomzet voor elke dag vertraging. Een onjuist of onvolledig antwoord op een informatieverzoek kan al 1 procent kosten.

Let op de datum als je berichtgeving van vandaag naast elkaar legt. De eerste versie van het persbericht kwam uit op eind december 2026, en Nederlandse vakpers nam die termijn 's middags over. De om 15.00 uur bijgewerkte tekst noemt eind januari 2027.

159,1 miljoen gebruikers, en een chatbot die juridisch een zoekmachine is

De omvang staat op de eigen overzichtslijst van de Commissie. ChatGPT komt daar binnen met 159,1 miljoen gemiddelde maandelijkse gebruikers in de EU, ruim drie en een half keer de drempel. Reddit staat op 57,2 miljoen en Roblox op 46,6 miljoen, dus die twee zitten er net boven. De EU-vestiging achter ChatGPT is OpenAI Ireland Limited.

De juridische route is het interessantste deel. De Commissie noemt ChatGPT een hybride dienst: het systeem reageert op prompts en zoekt daarbij het web af, en kwalificeert daarom als onlinezoekmachine in de zin van de DSA. Reddit en Roblox stellen gebruikers in staat inhoud van derden aan het publiek te verspreiden en zijn daarmee onlineplatform. Alle drie vielen al onder de algemene platform- en zoekmachineregels van de DSA.

Dat de advertentiekant nu meegaat in dat toezicht is voor Nederland geen theorie. ChatGPT Ads ging op 24 augustus open in 31 Europese landen, waaronder Nederland, met CPC's van 2 tot 3 euro volgens Omnicom Media Nederland. Een advertentieregister maakt van dat kanaal een doorzoekbaar archief: welke advertenties liepen, van wie, en op welke doelgroep gericht. Dat is bruikbaar voor wie de concurrentie in het kanaal wil zien, en het is meteen een compliancerisico voor wie zelf slordige creatives inzet.

De ACM krijgt er toezicht bij

Het toezicht is gedeeld. De Commissie handhaaft samen met de nationale coördinatoren voor digitale diensten, en voor Roblox is dat de Autoriteit Consument en Markt, omdat Roblox zijn wettelijke vertegenwoordiger in de EU in Nederland heeft aangesteld. Die combinatie is niet nieuw voor de ACM: de toezichthouder onderzoekt sinds 30 januari 2026 al of Roblox minderjarigen voldoende beschermt tegen gewelddadige inhoud, ongewenst contact en aankoopdrang via dark patterns, een onderzoek van ongeveer twaalf maanden. Voor ChatGPT en Reddit noemt het persbericht de Ierse Coimisiún na Meán, terwijl op de overzichtslijst van de Commissie Reddit is ingeschreven als Reddit Netherlands B.V. met Nederland als coördinator. Die twee teksten spreken elkaar op dit punt tegen.

Roblox liep zelf al vooruit op de zwaardere lat. Het bedrijf gaf in augustus drie eigen moderatiemodellen vrij onder Apache 2.0, waaronder een detector voor persoonsgegevens die in 189 talen werkt. Voor een Nederlands platform met een chatfunctie is dat het spiegelbeeld van dit nieuws: dezelfde eisen rond minderjarigen gelden onder artikel 28 van de DSA ook onder de 45 miljoen gebruikers, alleen dan zonder audit en zonder Brussel aan de lijn.

Met deze ronde staat de teller op 28 aangewezen platforms en zoekmachines. Uitvoerend vicevoorzitter Henna Virkkunen zegt dat de drie diensten in de EU aan een hogere lat van toetsing en verantwoording worden gehouden, en dat de Commissie niet zal aarzelen elk platform aan te wijzen dat de drempel haalt.

Daarmee ligt er nu een derde laag Europees toezicht op dezelfde AI-aanbieder. De mededingingslijn liep al via de zaken rond assistenten op andere platforms, en sinds 2 augustus kan de Commissie via het AI Office modeltoegang en documentatie eisen bij aanbieders van AI-modellen. De DSA komt daar bovenop en richt zich niet op het model, maar op de dienst die het antwoord aflevert. Het precedent zit in de classificatie: een chatinterface die het web afzoekt is juridisch een zoekmachine. Elke AI-assistent die de 45 miljoen EU-gebruikers passeert, weet nu welk regime er dan wacht.