Bank of England waarschuwt voor AI-zeepbel en versoepelt tegelijk de bankregels

De Bank of England waarschuwt in haar halfjaarlijkse stabiliteitsrapport voor een AI-zeepbel: een scherpe koersval van AI-aandelen kan de Britse economie 2,2 procent laten krimpen, terwijl de centrale bank tegelijk de kapitaalregels voor grootbanken versoepelt.

Voor beleggers en bedrijven met AI-blootstelling verschuift dat het risicoplaatje. AI-bedrijven vormen inmiddels de helft van de Amerikaanse S&P 500, tegen een kwart in 2022. Wie in een wereldwijd indexfonds zit, via een pensioen of de eigen reserves, heeft die concentratie ongemerkt in portefeuille. Een correctie in een handvol AI-namen tikt zo door tot ver buiten de techsector, ook in Nederland. Het is niet de eerste centralebankwaarschuwing in korte tijd: tien dagen eerder zette de Bank for International Settlements een AI-zeepbel op een lijn met oplaaiende inflatie als toprisico voor de wereldeconomie, met krediet als de zwakke schakel.

Gestrekte waarderingen en een triple whammy

Het rapport noemt de aandelenwaarderingen meer gestrekt geraakt, gedreven door een smalle groep AI-bedrijven die de marktconcentratie opvoert. Gouverneur Andrew Bailey sprak van een triple whammy van AI-risico's: te grote weddenschappen op AI-aandelen, een tragere adoptie van de technologie dan voorspeld, en de vraag welke bedrijven op lange termijn de winnaars worden. "Het risico van een scherpe correctie op de aandelenmarkten blijft hoog", aldus Bailey.

De bank ziet een mechanisme dat een schok kan uitvergroten: zelfversterkende kapitaallussen, waarbij techbedrijven investeren in AI-bedrijven die dat geld vervolgens uitgeven aan producten van diezelfde techbedrijven. Valt de winstverwachting tegen, dan kan de herwaardering breed en gecorreleerd doorwerken. In het doorrekenmodel van de bank zorgt zo'n koersval voor een economische klap van 2,2 procent, waarvan ongeveer een derde uit de aandelenmarkt komt en ongeveer de helft uit onrust op de obligatiemarkt. Britse indices bevatten zelf relatief weinig AI, maar een correctie werkt via wereldwijde markten alsnog door in de Britse economie.

Sinds het vorige rapport ziet de bank er extra gevaren bij: beleggers, waaronder hedgefondsen, die geld lenen om aandelen te kopen en AI-bedrijven die zwaar lenen om hun investeringen te financieren. Gebrek aan inzicht in hoe die schuld is opgebouwd, kan een crisis verergeren.

Strenger waarschuwen, soepeler reguleren

Opvallend is wat de bank naast die waarschuwing legt. De Financial Policy Committee houdt de contracyclische kapitaalbuffer op het neutrale niveau van 2 procent, maar stelt tegelijk voor om de kapitaalregels van na de kredietcrisis te versoepelen. Een langlopende buffer binnen de zogeheten leverage ratio verdwijnt, wat de grootste Britse banken gemiddeld 20 basispunten scheelt en namen als NatWest, Lloyds, Nationwide en Santander UK ruimte geeft om meer uit te lenen. In december verlaagde de bank de risicogewogen kapitaaleis al met een procentpunt naar ongeveer 13 procent.

Binnen de commissie klinkt twijfel. Sommige leden vrezen dat het dunner maken van de buffers de huidige risico's juist versterkt, met een ongewenste toename van marktgedreven hefboom als gevolg. De FPC begint daarom een onderzoek, af te ronden eind september, naar de vraag of de versoepeling gaten laat vallen in de financiele stabiliteit. Nieuwe regels tegen de hoge AI-waarderingen sluit Bailey voorlopig uit: de bank wil eerst beter begrijpen wat een correctie precies zou aanrichten.

Ook cyber en operationele weerbaarheid

De risico's blijven niet bij koersen. Het rapport wijst ook op de cyber- en operationele weerbaarheid van financiele instellingen: geavanceerde AI-modellen verhogen die dreiging en vergen vaker software-updates, die zelf verstoringen kunnen veroorzaken. Eind juni bepleitte onderdirecteur Sarah Breeden al noodremmen die de handel marktbreed stoppen als foutieve AI-modellen een market meltdown veroorzaken. Diezelfde zorg speelt breder: de ECB verplicht banken om voor 31 oktober een AI-cyberplan in te dienen.

Van innovatieverhaal naar systeemrisico

De rode draad is een kanteling in hoe toezichthouders naar AI kijken. Waar de technologie een jaar geleden vooral een innovatieverhaal was, staat ze nu in hetzelfde rijtje als staatsschuld en risicovolle private kredietverlening: een bron van systeemrisico. Voor een Nederlands bedrijf zit de blootstelling zelden in een enkel AI-aandeel, maar in de keten eronder: de financiering van datacenters, de reserves in een indexfonds, en de eigen afhankelijkheid van een handvol modellen en leveranciers. Wie daarop bouwt, doet er goed aan te weten hoe stevig die fundering is, juist nu de mensen die het financiele systeem bewaken hardop twijfelen aan de houdbaarheid ervan.