Alisina NawabiIn de bouw gebruikte in 2025 4,6 procent van de Nederlandse microbedrijven een vorm van AI. In de sector informatie en communicatie was dat 50,4 procent. Ruim tien keer zoveel, in hetzelfde land, in hetzelfde jaar, met exact dezelfde modellen op de markt.
Dat gat wordt bijna altijd uitgelegd met ambitie, digitale volwassenheid of geld. Ik denk dat het vooral over software gaat. Niet over de AI die je koopt, maar over de software die je al draait.
Mijn stelling: hoeveel AI er in jouw bedrijf mogelijk is, wordt bepaald door de openheid van het pakket waarin je administratie, je orders en je planning staan. Niet door je AI-budget. Zet je dat budget omhoog terwijl er geen deur in dat pakket zit, dan koop je er geen enkele mogelijkheid bij. Je koopt hetzelfde plafond, alleen sneller.
Het CBS levert daar een ongemakkelijk cijfer bij. Onder microbedrijven die AI overwogen en er toch van afzagen, noemde 32,2 procent incompatibiliteit als reden en 20,3 procent te hoge kosten. Niet passen woog dus zwaarder dan te duur. Dat is precies het patroon dat je verwacht als het plafond ergens anders ligt dan bij de portemonnee.
Drie pakketten, drie verschillende plafonds
Zet drie omgevingen naast elkaar die in het Nederlandse MKB doodgewoon zijn, en het verschil blijkt niet gradueel maar categorisch.
Bij AFAS Profit bepaal je de uitsnede zelf. Je definieert GetConnectors om data op te halen en UpdateConnectors om data toe te voegen, aan te passen of te verwijderen, met JSON, XML of CSV als uitvoer en een token per AppConnector dat vastlegt welke connectoren die token mag gebruiken. Wil een AI-agent volgende maand een veld zien dat hij nu niet ziet, dan is dat een handeling in het pakket. Geen project.
Bij Exact Online staat de deur open, maar hij heeft een maat. De REST-API laat 60 aanroepen per minuut en 5.000 per dag toe, per app en per administratie. Genoeg voor een nette koppeling die op vaste momenten synchroniseert. Te weinig voor een agent die er ongeremd doorheen graast. En belangrijker: dat getal is beleid, geen natuurkunde. Je koopt het niet weg met een duurder AI-abonnement.
Bij KING ERP is er geen publieke API. Wat er wel is, staat bij jou in de meterkast: King Webservices draait in IIS op je eigen server en vereist King 5.54 client/server of hoger, .NET Framework 4.5.2 en IIS 7.0. Lezen gaat er langs een andere weg dan schrijven. Er bestaan vier werkbare routes naar software zonder open API, van een geplande export tot een schermrobot, en ze werken echt. Alleen is elke route een bouwwerk met een eigenaar, een testadministratie en een beheerafspraak. Dat is iets anders dan een sleutel aanvragen.
Leg daar een ondernemer naast met een serieus AI-budget en dezelfde ambitie in alle drie de werelden. In de eerste koopt hij toepassingen. In de tweede koopt hij toepassingen plus een wachtrij. In de derde koopt hij eerst een koppelproject en pas daarna toepassingen. Zelfde bedrag, drie uitkomsten. Het verschil is jaren eerder beslist, bij de pakketkeuze, door iemand die toen nog niet aan AI dacht.
De catalogus die je leverancier voor je samenstelt
Er is een tweede laag, en die is subtieler. Voor de meeste ondernemers is de AI die hun softwareleverancier aanzet niet één van de opties. Het is de hele catalogus.
Exact levert inmiddels een rij eigen agents in zijn boekhoud- en ERP-software: een inkoopagent voor facturen, een debiteurenagent, en een bankagent die naar eigen zeggen ruim 100 miljoen transacties per maand langsloopt, met een financiële agent en een CRM-agent nog in bèta. AFAS bundelt zijn AI onder de naam Jonas, met functies die workflowvelden invullen, offertes van leveranciers beoordelen en vacatures met kandidaten vergelijken. Microsoft levert voor Dynamics 365 een eigen ERP Analytics MCP-server die AI-agents in natuurlijke taal op de cijfers laat, nog in preview, en die Dynamics 365 finance and operations versie 10.0.38 of hoger en Business Performance Analytics 2.4.3224 of hoger vereist.
Dat is echte functionaliteit en er zit waarde in. Maar kijk naar wat het is: een roadmap. De roadmap van een leverancier met honderdduizenden klanten wordt afgestemd op de gemiddelde klant, niet op de kwartaalafsluiting van een installatiebedrijf met twaalf monteurs of op de offerteregels van een drukkerij. Krijg je het, dan krijg je het als iedereen. Krijg je het niet, dan is er geen loket.
Hier wordt de openheid pas echt zichtbaar. Waar een pakket een bruikbare API heeft, ontstaat er een markt bovenop. Rond Exact Online bouwen derde partijen inmiddels MCP-servers zodat een chatmodel de administratie kan bevragen zonder dat Exact daar iets voor hoefde te doen. Rond een pakket zonder publieke ingang ontstaat die markt niet, want je kunt geen bedrijf bouwen op een deur die er niet is. Een deel van het verschil in AI-gebruik tussen twee branches is domweg het verschil tussen wel en geen ecosysteem.
Waarom meer budget geen nieuwe deur koopt
De plafonds die er in de praktijk toe doen zijn contractueel, niet technisch. Dat is de kern.
Een limiet van 60 aanroepen per minuut is een keuze van de leverancier. De module die je nodig hebt om je eigen data uit te lezen staat op een aparte licentieregel. Het webservicecomponent zit in een bundel die je misschien al hebt en misschien niet. Vrijwel elk gesloten pakket verkoopt de koppelbaarheid los van de functionaliteit: een datamodule, een taakplanner, een webservice. De uitgave die je AI-mogelijkheden echt vergroot staat dus zelden op je AI-budget. Hij staat op je softwarelicentie.
Zo is het ook ingeslopen. Elk los besluit over een pakket was destijds verstandig, samen vormen ze een web van afhankelijkheden waarvan je de omvang pas merkt als je iets wilt veranderen. AI is nu het moment waarop je het merkt.
Dat verandert ook de vraag bij een pakketkeuze. Niet welke functies erin zitten, maar wat eruit kan, hoe vaak, en in wiens licentie die uitgang zit. Moneybird levert een gratis API met de meeste kant-en-klare connectoren, terwijl Exact Online meer complexiteit aankan maar afknijpt en dus een wachtrij nodig heeft. En wie al op Exact zit, kiest per datastroom tussen een kant-en-klare app uit het App Center, een integratieplatform of een eigen koppeling op de REST-API, met per route een andere kostenstructuur.
Om eerlijk te zijn: een gesloten pakket is geen muur
De sterkste tegenwerping is niet technisch maar statistisch, en hij klopt deels. Het verschil tussen 4,6 procent in de bouw en 50,4 procent in informatie en communicatie gaat natuurlijk ook over de aard van het werk. Een dakdekker heeft per euro omzet minder tekst, minder documenten en minder herhaalbaar bureauwerk dan een softwarebureau. Dat verklaart een flink deel van het gat, en wie dat wegwuift verkoopt een verhaal.
De tweede tegenwerping is even eerlijk: geslotenheid is geen eindstation. Er zijn routes, en moderne modellen hebben steeds minder een keurige API nodig. Ze lezen exports, pdf's en zelfs schermen. Je kunt vandaag een agent bouwen die een nachtelijke export van je ERP leest en er zinnige dingen mee doet, zonder één regel officiële koppeling.
En de derde: er komt regelgeving aan. De Europese Data Act geldt sinds 12 september 2025 en schrapt vanaf 12 januari 2027 de overstapkosten voor dataverwerkingsdiensten volledig, met open interfaces en machineleesbare exportformaten als eis.
Toch houd ik mijn lijn, om drie redenen. De routes verwijderen het plafond niet, ze beprijzen het: een schermrobot breekt bij elk gewijzigd scherm, en een export geeft je een leesbare momentopname maar nooit een weg terug naar binnen. De Data Act richt zich op dataverwerkingsdiensten, dus cloud en edge, niet op het branchepakket dat op je eigen server draait; wachten tot de wet jouw deur opent is geen plan voor de komende drie jaar. En dat de aard van het werk meetelt, maakt de softwaregrens niet kleiner, alleen onzichtbaarder. Een ondernemer die op een gesloten pakket vastloopt concludeert namelijk zelden "mijn pakket kan dit niet". Hij concludeert "AI is nog niets voor mijn branche". Dat is de duurste verkeerde conclusie in dit hele verhaal.
De vraag die vóór de AI-vraag hoort
Voordat je een AI-tool kiest, hoort er een saaiere vraag op tafel te liggen, gericht aan je softwareleverancier. Wat kan er uit dit systeem, door welke deur, hoe vaak, en in welke licentie zit die deur? Vier zinnen in een mail. Het antwoord bepaalt meer over wat je komend jaar met AI kunt dan de keuze tussen het ene model en het andere.
Valt dat antwoord tegen, dan is dat geen eindstation, maar wel een prijskaartje dat je vooraf hoort te kennen in plaats van halverwege een pilot. En valt het mee, dan gaat het gesprek eindelijk over de goede dingen: waar je een agent in je ERP zelf laat boeken en waar je hem alleen laat lezen en voorstellen. Die vraag is pas relevant als de agent er überhaupt bij kan.
Koppelbaarheid is daarmee geen technisch detail dat je aan een IT'er doorschuift. Het is de eenheid waarin je toekomstige AI-capaciteit wordt uitgedrukt. De inkooporder voor de AI die je in 2028 wilt draaien heb je waarschijnlijk allang getekend. Er stond alleen "boekhoudpakket" of "branchesoftware" boven.
Veelgestelde vragen
Toch een deur in je pakket
Ik kijk met je mee wat jouw pakket echt kan ontsluiten, ontwerp de route die daarbij past en bouw hem tot een koppeling die draait. Bij een klant werd dat een eigen API met een MCP-server, zodat AI eindelijk bij de data kon.
Dit artikel is geproduceerd samen met het Agent Team. Meer over de redactie.
