Het model onder je Copilot bepaalt wie je data ziet, niet het logo erboven

Microsoft denkt erover om de motor onder Copilot Cowork te vervangen door een goedkoper, Chinees model. De knoppen op je scherm zouden niet veranderen. De assistent blijft Copilot heten. Maar het model dat je e-mails leest, je documenten samenvat en zelfstandig taken uitvoert, zou een ander zijn, van een andere makelij en een andere herkomst. En die afweging maakt je leverancier, niet jij.

Mijn stelling is simpel. De vraag "is mijn data veilig bij Copilot?" is de verkeerde vraag. Het merk op de doos zegt niets over wie je data daadwerkelijk verwerkt. Dat wordt een laag dieper bepaald, door het model onder de motorkap: waar het draait, onder welke wet het valt, en wie het juridisch kan opeisen. En precies die laag kan je leverancier wisselen, soms zonder dat je het merkt.

De motor onder je AI bepaalt ook je rekening en je afhankelijkheid, niet het merk erboven. Dit stuk gaat over een ander risico op diezelfde verborgen laag: wie je bedrijfsgegevens te zien krijgt, en wie dat voor je beslist.

De verpakking verandert niet, de motor wel

Microsoft heeft naar verluidt een bijgestelde versie van DeepSeek V4 klaar en weegt af om die als goedkoper alternatief voor Claude onder Copilot Cowork te zetten. Belangrijk en eerlijk: het zou gaan om een zelf-gehoste, fijn-afgestelde versie, volledig op Azure en optioneel voor klanten, met je data binnen Microsofts eigen cloud. Dat is geen directe lijn naar servers in China, en dat onderscheid is wezenlijk.

Maar let op wat er wél verandert. De assistent heet nog Copilot. De interface is identiek. En tóch zou een ander model, met een andere herkomst, voortaan jouw werk doen, omdat je leverancier de rekensom maakte. Jij koos Copilot. Je koos geen DeepSeek. Het verschil tussen die twee dingen, het product en de motor, is precies waar je grip verdampt.

Dat dit geen hypothese is, zie je elders al gebeuren. GitHub verving de modelkeuze in de gratis Copilot door een automatische router die zelf bepaalt welk AI je code schrijft. En de Italiaanse toezichthouder onderzoekt Microsoft omdat het AI-diensten in Microsoft 365 schoof en gebruikers standaard op een duurder abonnement zette zonder duidelijke toestemming. De stille wissel, zonder echte instemming, is staande praktijk.

Waarom de motor bepaalt wie je data ziet

De verwerker onder de motorkap. Welk model je AI-assistent aanroept, bepaalt vier dingen die geen logo op een dashboard je vertelt. Niet de merknaam, maar de motor eronder beslist wie je bedrijfsgegevens verwerkt, waar dat gebeurt en wie er juridisch bij kan. Vier eigenschappen erven mee met het model dat je leverancier kiest:

• Herkomst en jurisdictie: onder welk rechtsstelsel het model en zijn maker vallen, en dus welke overheid toegang kan afdwingen.
• Sub-verwerkers: welke partijen achter de schermen je data zien om het model te draaien.
• Bewaring en training: of je invoer wordt bewaard, gelogd of gebruikt om het model verder te trainen.
• Opeisbaarheid: wie je gegevens, ongeacht waar ze fysiek staan, met een geldig bevel kan opvragen.

Wat herkomst kan betekenen, liet DeepSeeks eigen consumentendienst zien. De Italiaanse privacytoezichthouder blokkeerde de DeepSeek-app eind januari 2025, nadat het bedrijf stelde dat de Europese privacywet er niet op van toepassing was omdat het in China gevestigd is, met een privacybeleid dat de AVG niet eens noemt. Frankrijk, Ierland en andere toezichthouders openden hun eigen onderzoeken.

Nu de eerlijke nuance: een zelf-gehoste, fijn-afgestelde variant op Azure is niet hetzelfde als die consumenten-app, en de meeste van die zorgen gelden er niet voor. Maar herkomst verdwijnt niet bij het fijn-afstellen. De gewichten, de trainingskeuzes en de houding van de maker tegenover Europese regels zijn deel van wat je meekrijgt. En zelfs als de techniek schoon is, blijft de bestuurlijke vraag staan: jij hebt die motor niet gekozen.

"Maar het draait toch gewoon op Azure?"

De sterkste tegenwerping is terecht: Microsoft zegt dat de data binnen de eigen cloud blijft, onder dezelfde controles als de rest van Azure. Als dat klopt, is de angst voor servers in China misplaatst en is een goedkopere motor gewoon goed nieuws.

Dat klopt grotendeels, en ik wil het niet groter maken dan het is. Maar "het draait op Azure" heeft nooit "alleen jouw jurisdictie ziet het" betekend. Microsofts eigen jurist erkende in juni 2025 onder ede voor de Franse Senaat dat het bedrijf niet kan garanderen dat Europese data buiten het bereik van Amerikaanse autoriteiten blijft, omdat de Amerikaanse CLOUD Act toegang kan afdwingen, ook bij data die in de EU staat. De jurisdictie-vraag was er dus al, vóór er een Chinees model bij kwam. Een modelwissel stapelt er alleen een tweede herkomst-vraag bovenop. Wie je data ziet, is een eigenschap die je erft van je stack, geen belofte op de doos.

De echte vraag is governance, geen merk

De discussie verzandt snel in "Amerikaans of Chinees", "Copilot of niet". Dat is de verkeerde as. De vraag die telt is bestuurlijk: weet je welk model onder elke AI-functie draait, waar het draait, wie de sub-verwerkers zijn, en krijg je bericht als dat verandert? Behandel dat als risicobeheer, niet als politiek, precies zoals waar je data staat en van wie je software is op dezelfde plank hoort als één te grote klant of één leverancier waar je niet omheen kunt.

Het is dezelfde verborgen laag, maar een ander risico. Daar bepaalt de motor je kosten per taak en of je ooit nog kunt overstappen; hier bepaalt hij wie je bedrijfsgeheugen leest. Eén laag, twee soorten grip die je kwijt kunt raken.

Je hoeft daarvoor geen modelwissel te verbieden. Je hoeft alleen te eisen dat de keuze zichtbaar en van jou is: een contractueel recht om te weten welk model en welke sub-verwerkers je data raken, bericht vóór een wissel, en een verwerkersovereenkomst die de jurisdictie benoemt. Wil je verder gaan, dan kun je de afhankelijkheid bij de wortel aanpakken met een leverancier-onafhankelijke AI-stack waarin je zelf de motor kiest en kunt wisselen, of in het uiterste geval je hele werkplek naar een soeverein alternatief verhuizen.

Het is een vertrouwensbeslissing, geen instelling

Het model onder je AI-assistent is geen technisch detail dat je veilig aan je leverancier overlaat. Het is een beslissing over wie je vertrouwt met het geheugen van je bedrijf: je klantgesprekken, je contracten, je cijfers. Die beslissing wordt nu te vaak vóór je gemaakt, een laag onder het logo, in een release-notitie die je nooit leest. De motor wisselt sneller dan het merk erboven. Zorg dus dat je weet welke eronder ligt, voordat iemand anders dat stilletjes voor je invult.