Duitse toezichthouder plaatst AI Overviews en Perplexity onder mediarecht

De Duitse mediatoezichthouder ZAK heeft Googles AI Overviews en Perplexity geclassificeerd als eigen inhoud in plaats van neutrale zoekresultaten. Daarmee vervalt de aansprakelijkheidsbescherming die de EU-Digital Services Act aan tussenpersonen geeft: de AI-antwoorden gelden nu als een zelfstandig redactioneel product van de aanbieders zelf, die daarvoor ook verantwoordelijk zijn.

Voor elk bedrijf dat klanten via zoekmachines binnenhaalt verschuift hiermee de grond onder de vindbaarheid. AI-samenvattingen die tot nu toe golden als een neutrale weergave van het web, vallen nu onder mediarecht: de toezichthouder eist transparantie over hoe inhoud wordt geselecteerd en hoe links worden geplaatst, plus non-discriminatie tegenover journalistieke bronnen. De regels die bepalen of jouw content bovenaan een AI-antwoord opduikt of eronder wegzakt, worden daarmee juridisch toetsbaar.

Geen rechtszaak, maar een toezichtsbesluit

Het besluit komt van de Kommission für Zulassung und Aufsicht (ZAK), het orgaan van de gezamenlijke Duitse deelstaat-mediautoriteiten, en steunt op paragraaf 109 van het Medienstaatsvertrag. Het is een formeel toezichtsbesluit, geen civiele procedure: de mediautoriteiten van Hamburg/Sleeswijk-Holstein en Berlijn-Brandenburg brachten de zaken aan het rollen. AI-antwoorden zijn geen loutere verzameling links maar een zelfstandig, redactioneel aandoend aanbod, aldus ZAK-voorzitter Thorsten Schmiege.

De kern van de redenering is dat het aansprakelijkheidsschild van de Digital Services Act geldt voor content van derden, en dat door AI gegenereerde antwoorden geen content van derden zijn maar eigen werk van de aanbieder. Daardoor zijn Google en Perplexity zelf verantwoordelijk voor de juistheid en rechtmatigheid van wat hun modellen samenvatten.

Wat de toezichthouder Google en Perplexity verwijt

Bij Google richt het besluit zich op de plek die AI Overviews innemen: de samenvattingen krijgen een prominente positie en duwen de klassieke zoeklinks naar beneden. Dat treft volgens de toezichthouder journalistieke bronnen onevenredig en schendt de non-discriminatieregels van het mediarecht, terwijl de transparantie tekortschiet. Bij Perplexity gaat het om ontbrekende transparantie-informatie en het ontbreken van een aangewezen Duitse vertegenwoordiger.

Beide bedrijven moeten nu openbaar maken hoe hun inhoudsselectie en link-plaatsing werken en de bescherming van mediadiversiteit respecteren. Google heeft aangekondigd juridische stappen te nemen; beide partijen hebben een maand om de besluiten aan te vechten, die per direct afdwingbaar zijn.

Een tweede juridische lijn naast de rechter

Het toezichtsbesluit staat los van, maar ligt in het verlengde van een eerdere zaak. Een maand geleden oordeelde de rechtbank München I al dat Google direct aansprakelijk is voor onjuiste beweringen in zijn AI-overzichten, met een dwangsom tot 250.000 euro per overtreding. Dat was civiel recht en ging over de inhoud van één antwoord; dit besluit is bestuursrechtelijk toezicht en gaat over de status van de dienst als geheel.

Twee verschillende juridische ingangen komen zo tot dezelfde conclusie: een AI-samenvatting is niet neutraal, maar het eigen woord van de aanbieder. Dat is precies de status die een platform tot nu toe wist te vermijden.

De classificatie is de eerste in zijn soort in de EU, en het is onwaarschijnlijk dat het bij Duitsland blijft. Zodra AI-antwoorden juridisch als eigen redactionele inhoud gelden, verschuift de hele discussie over vindbaarheid van een technische ranking-vraag naar een vraag van mediarecht: wie mag onder welke voorwaarden bepalen wat gevonden wordt. Voor bedrijven die hun vindbaarheid al zien verschuiven van zoekmachine-ranking naar antwoordmachines als ChatGPT en Perplexity, betekent dat een tweede front: niet alleen zichtbaar blijven in AI-overzichten, maar ook een toezichtskader dat langzaam bepaalt hoe eerlijk die overzichten naar hun bronnen moeten verwijzen.