Alisina NawabiChina heeft naar schatting vijftien jaar nodig om zelf EUV-chipmachines te bouwen, zegt Frank Rohmund, hoofd van de halfgeleiderdivisie van Zeiss, tegenover Bloomberg TV. Zeiss levert exclusief de optiek voor ASML's EUV-systemen.
Daarmee splitst de planning voor de Brainport-keten in tweeën. Op EUV staat tegenover de exportrem voorlopig geen Chinees alternatief, en dat zegt uitgerekend het bedrijf dat de spiegels voor die machines maakt. Op de generatie eronder, immersie-DUV, loopt de klok wel door: daar wordt China binnen enkele jaren zelfvoorzienend, en juist op die machines rust de Nederlandse vergunningplicht. Wie zijn orderboek, personeelsplanning of investeringsbeslissing aan ASML-omzet uit China ophangt, kijkt dus naar twee verschillende horizonnen in plaats van een.
Een redelijke aanname van vijftien jaar
Het is een "redelijke aanname" dat Peking vijftien jaar nodig heeft voor extreem-ultraviolette lithografie, zei Rohmund op 2 september, met de kanttekening dat de Chinese voortgang lastig te kwantificeren is. Zijn oordeel weegt omdat Zeiss geen buitenstaander is: ASML is de enige fabrikant ter wereld die EUV-machines bouwt, en Zeiss is de enige leverancier van de optiek erin. Componenten van Zeiss worden volgens het bedrijf zelf gebruikt bij de productie van ongeveer 80 procent van alle chips ter wereld. ASML kocht in 2017 voor 1 miljard euro een minderheidsbelang in de halfgeleiderdivisie in het Duitse Oberkochen.
UBS leest de achterstand af aan patenten
Een dag eerder kwam UBS met vrijwel hetzelfde beeld. Analisten onder leiding van Francois-Xavier Bouvignies zetten de Chinese lithografie op het niveau van ASML rond 2004, ongeveer vijftien jaar voordat de Nederlandse fabrikant EUV in massaproductie nam. Ze leiden dat af uit een golf Chinese octrooien: de patentactiviteit in lichtbronnen en lasersubsystemen laat zien dat er serieus aan een eigen EUV-lijn wordt gewerkt, maar op een niveau dat ASML twee decennia geleden al passeerde.
UBS voegt daar een commerciële beperking aan toe. Door de verwachte achterstand op yield en doorvoer, plus de regels rond export, acht de bank het onwaarschijnlijk dat Chinese lithografiemachines buiten China worden ingezet. Het prijsverschil verklaart mede waarom de DUV-route eerst komt: een immersie-DUV-systeem kost rond de 90 miljoen dollar, een geavanceerd EUV-systeem meer dan 200 miljoen.
De DUV-klok loopt sneller
Daar zit het deel dat wel binnen een normale investeringshorizon valt. UBS verwacht dat China binnen twee tot vijf jaar hoogvolumeproductie van immersie-DUV-machines haalt. De aantallen zijn nu nog klein: het staatsbedrijf achter de Chinese scanner bouwt dit jaar ongeveer vijf machines en volgend jaar circa twintig, tegenover de rond 130 immersie-systemen die ASML dit jaar verwacht te leveren.
Dat is precies de machine waar het Nederlandse beleid op aangrijpt. Sinds september 2024 geldt er een Nederlandse vergunningplicht voor ASML's NXT:1970i en 1980i, de immersie-DUV-modellen waarmee Den Haag de sterkste Europese hefboom op de Chinese chipproductie in handen heeft. Die hefboom staat op een timer. In juli kwam het bericht naar buiten over een Chinees staatsbedrijf dat de eerste zelfgebouwde immersie-DUV-machines levert aan SMIC, Hua Hong en geheugenmaker CXMT, waarna het aandeel ASML ruim 7 procent verloor. De uitspraken van Zeiss en UBS zetten dat bericht nu in verhouding: het klopt voor DUV, en het klopt voorlopig niet voor EUV.
Zeiss ziet de exportrem averechts werken
Rohmund is openlijk kritisch over het instrument zelf. Zeiss gelooft niet in het positieve effect van deze exportbeperkingen, zei hij, omdat ze de innovatie in China juist versnellen. Hij reageerde daarmee op plannen om ook oudere DUV-machines onder de controles te brengen. Over de recente Chinese vorderingen bleef hij nuchter: Peking werkt er al decennia aan, dus verrassend is het niet, en nu moet blijken hoe goed die machines werkelijk zijn. De voorsprong is nog altijd ruim, voegde hij eraan toe.
Dat is geen loze geruststelling, maar het is ook geen ontkenning van de trend. De China-omzet van ASML kalfde al af zonder dat er een Chinese EUV-machine aan te pas kwam: de systeemverkoop naar China zakte van 36 procent eind 2025 naar 19 procent in het eerste kwartaal van 2026, deels politiek en deels normalisatie na jaren van hamsteren.
Twee klokken, twee verschillende risico's
De kern van deze week is dat de Chinese inhaalslag geen enkele beweging is maar twee, met heel verschillende snelheden. Op immersie-DUV verliest een exportverbod zijn dwang zodra Chinese fabrieken ergens anders terechtkunnen, en dat moment ligt volgens UBS binnen twee tot vijf jaar. Op EUV blijft het knelpunt intact, en daar zit ook de machine waarmee de chips voor AI-versnellers worden gemaakt.
Voor iedereen met blootstelling aan ASML betekent dat een scherper onderscheid dan de gebruikelijke geopolitieke koppen suggereren. Het scenario waarin de DUV-omzet uit China wegvalt is een kwestie van jaren, niet van decennia, en het is technologisch van aard, dus niet terug te draaien met een pennenstreek in Washington. Het EUV-deel van het orderboek, waar de Brainport-toeleveranciers hun zwaarste marges halen, staat op een fundament dat volgens de optiekleverancier zelf voorlopig niet te kopiëren is. En als Rohmund gelijk heeft dat de beperkingen de Chinese innovatie versnellen, dan verkort elke nieuwe ronde exportcontrole vooral de eerste termijn, niet de tweede.
Veelgestelde vragen
Minder afhankelijk van een leverancier
Een keten die op een enkele leverancier rust is kwetsbaar, in chipmachines en net zo goed in je software. Ik denk met je mee over waar die afhankelijkheid zit, ontwerp het alternatief en bouw en automatiseer het vervolgens, self hosted waar dat kan.
Dit artikel is geproduceerd samen met het Agent Team. Meer over de redactie.
