Amerikaanse subcommissie stuurt wet door die Chinese open modellen laat doorlichten

De Open-Source AI Leadership Act ging dinsdag met een mondelinge stemming door de subcommissie Commerce, Manufacturing and Trade van het Amerikaanse Huis en gaat nu naar de voltallige commissie Energy and Commerce.

Voor een Nederlands team dat draait op GLM, DeepSeek of Kimi is niet die stemming het nieuws, maar wat de tekst van het ministerie van Handel eist: een openbaar jaarrapport dat de risico's van Chinese open modellen benoemt en hun kosten, prestaties en gebruik naast die van Amerikaanse open modellen legt. Dat is geen verbod. Het is wel precies het soort document dat een leverancier overneemt in zijn modelcatalogus, dat een inkoper aanhaalt in zijn voorwaarden en dat terugkomt in de securityvragenlijst die je klant je laat invullen.

Wat de wet van Handel vraagt

H.R. 10152 werd op 27 augustus ingediend door de Republikeinse afgevaardigde Gabe Evans (Colorado) en bestaat uit twee helften. De eerste draagt de minister van Handel op Amerikaanse open modellen vooruit te helpen: één aanspreekpunt aanwijzen, bestaande programma's daarop richten, drempels voor gebruik wegnemen en afspraken maken met bedrijven, staten, federale diensten en buitenlandse partners.

De tweede helft is de scherpe. De minister moet de risico's van zogeheten foreign adversary models vaststellen, beoordelen en openbaar maken: open modellen van een covered nation, of van een partij die onder controle van zo'n land staat. Die term leent de wet uit het Amerikaanse defensierecht en dekt China, Rusland, Iran en Noord-Korea. De lijst risico's is breed: training via ongeoorloofd gebruik van andermans model, toegang tot persoonlijke en bedrijfsgegevens, de veiligheid van de organisatie die het model gebruikt en van haar toeleveringsketen, de juistheid van de uitvoer, en de vraag of de ingebouwde veiligheidsmaatregelen werkelijk iets tegenhouden.

Het tempo is traag. Het eerste rapport hoeft pas achttien maanden na inwerkingtreding op een publieke website te staan, daarna jaarlijks, en het gaat binnen dertig dagen naar het Huis en de Senaat. Na tien jaar vervalt de verplichting. En de wet is nog geen wet: na de voltallige commissie volgen de plenaire vergadering en de Senaat.

Geen verbod, dat staat er expliciet

Artikel 4 sluit uit dat de minister een open AI-model verbiedt, beperkt of onbeschikbaar maakt in de handel. Dat is een bewuste keuze na een zomer waarin het tegenovergestelde op tafel lag: sancties, een handelszwarte lijst en een verbod voor Amerikaanse cloudbedrijven om Chinese modelmakers te bedienen gingen begin augustus van tafel na verzet uit de sector. Washington kiest hier voor promoten en publiceren in plaats van blokkeren. Diezelfde dinsdag legde de Amerikaanse delegatie de G20 de niet-bindende Carolina Principles voor, met de oproep nieuwe AI-regels te bewaren voor werkelijk nieuwe vraagstukken.

In de definities staat ook waar Nederland past. Een gekwalificeerde buitenlandse partner is in de tekst een land of een politieke en economische unie die geen covered nation is. Zowel Nederland als de Europese Unie valt daaronder, en Handel mag met zulke partners samenwerkingsafspraken sluiten om Amerikaanse open modellen te verspreiden.

De vergelijking die het rapport moet maken, bestaat al

En die valt niet in Amerikaans voordeel uit. Uit het eigen jaaroverzicht van Hugging Face blijkt dat Alibaba's Qwen in 2026 ruim 2 miljard downloads haalde en 151.448 afgeleide modellen opleverde, 2,6 keer zoveel varianten als Meta in totaal. Voor lokaal draaien in GGUF-formaat staat Qwen op 39,6 miljoen downloads per maand, tegen 20,8 miljoen voor Google's Gemma en 7,5 miljoen voor Llama. De Amerikaanse koplopers zijn grotendeels gesloten, terwijl de sterkste Chinese modellen juist als open gewichten verschijnen, tekent de South China Morning Post aan. In juli kwamen acht van de tien drukst gebruikte modellen op OpenRouter uit China.

Daarmee verschuift de Amerikaanse aanpak van verbieden naar registreren. De herkomst van een model wordt een administratief kenmerk: niet geblokkeerd, wel jaarlijks beoordeeld, vergeleken en gepubliceerd door een ministerie. Een model kiezen was tot nu toe vooral een technische afweging en een kostenafweging. Komt er een officiële Amerikaanse risicolijst bij, dan wordt het ook een keuze die je aan een klant, een auditor en een verzekeraar moet kunnen uitleggen. De tekst zegt uitdrukkelijk dat er niets verboden wordt. In de praktijk werkt een lijst vaak sneller dan een verbod.