Het gratis AI-model met een drempel is een prijskaartje dat later wordt ingevuld

Acht regels tekst bepalen of het model dat je vandaag gratis downloadt over drie jaar nog gratis is. Ze staan niet op de modelkaart, niet in de aankondigingsblog van het lab en niet in de benchmarktabel waar iedereen naar kijkt. Ze staan in een bestand dat LICENSE heet, onderaan de bestandslijst, zonder extensie. Precies het bestand dat vrijwel niemand opent.

In de licentie van Qwen3.8-Max, het vlaggenschip dat Alibaba in augustus 2026 vrijgaf, staat het zo: draait jouw bedrijf of een dochteronderneming een model-als-dienst of een AI-werkassistent, en komt de gezamenlijke omzet over twaalf aaneengesloten maanden boven vijftig miljoen dollar uit, dan moet je een aparte licentie bij Qwen halen voordat je het model commercieel gebruikt. Vooraf, niet achteraf. Er staat geen percentage in, geen tarief, geen formule. Alleen een e-mailadres voor vragen.

Dat is geen gratis model met een voetnoot eronder. Dat is een prijskaartje waarvan het bedrag nog niet is ingevuld. Het wordt ingevuld door de partij aan de andere kant van de tafel, op het moment dat jij het slechtst kunt weglopen.

Een drempel is geen uitzondering, het is een optie op jouw groei

Bij Apache 2.0 en MIT weet je waar je aan toe bent. Die licenties vragen niets terug, gelden onherroepelijk voor de versie die je hebt gedownload, en kennen geen enkele bepaling die afhangt van hoe goed het met je gaat. Je kunt ze aan een klant uitleggen in één zin.

Een drempellicentie leest de eerste alinea’s precies hetzelfde. Gebruiken, kopiëren, aanpassen, doorverkopen, hosten en natrainen mag, gratis. Daarna volgt een voorwaarde die niet aan het model hangt maar aan jou: aan je omzet, je gebruikersaantal, je productcategorie. Dat is een fundamenteel ander soort afspraak. De ene beschrijft wat het model is, de andere beschrijft wat jij mag worden.

Het venijn zit niet in het getal, maar in de begripsomschrijvingen eronder. Qwen definieert model-als-dienst als het geven van toegang aan derden tot inferentie of natrainen waarbij die derde echte controle houdt over invoer, parameters of trainingsdata. Een AI-werkassistent is een zelfstandig product dat vooral bedoeld is voor programmeren of kantoorwerk, met Alibaba’s eigen Qoder en QwenWork als voorbeeld, en met een uitzondering voor een assistent die slechts een functie is binnen een product dat vooral iets anders doet. Intern gebruik valt er helemaal buiten, zolang je het model, de uitvoer of de onderliggende capaciteiten niet aan derden beschikbaar stelt.

Lees dat rustig terug en je ziet wat er gebeurt. Of je onder de regeling valt, hangt niet af van een bedrag dat je in je boekhouding kunt opzoeken. Het hangt af van hoe iemand jouw product classificeert. Dat is geen vraag die je zelf beantwoordt, dat is een vraag voor een jurist. En een vraag voor een jurist die vandaag niets kost, wordt in een klein team zelden gesteld.

Vier labs, vier verschillende hefbomen

Als dit één eigenzinnige licentie was, had je hem kunnen vermijden. Het is inmiddels de standaardvorm bij de zwaarste open modellen. Alibaba rekent in omzet, zoals je hierboven zag. De andere drie kiezen elk een ander aangrijpingspunt.

Moonshot rekent in omzet en in zichtbaarheid. De Kimi K3-licentie eist dat de modelnaam prominent op de gebruikersinterface staat van elk commercieel product boven honderd miljoen maandelijkse gebruikers of twintig miljoen dollar maandomzet, en legt de commerciële drempel op twintig miljoen dollar over twaalf aaneengesloten maanden. Alibaba nam datzelfde sjabloon over en zette het bedrag hoger.

Meta rekent in gebruikers en in merknaam. Boven zevenhonderd miljoen maandelijkse gebruikers moet je een licentie aanvragen die Meta naar eigen goeddunken verleent of weigert. Daaronder gelden twee eisen die niets met schaal te maken hebben: “Built with Llama” moet zichtbaar op je site of in je product staan, en elk model dat je op basis van Llama traint moet “Llama” aan het begin van zijn naam dragen. Dat is geen rekening, dat is een claim op jouw etiket.

Google rekent in zeggenschap. In de Gemma-voorwaarden houdt Google zich het recht voor om het gebruik op afstand of anderszins te beperken wanneer het redelijkerwijs meent dat je de overeenkomst schendt, en je bent verplicht de gebruiksbeperkingen als afdwingbare bepaling door te geven aan iedereen die het model via jou krijgt. Daarmee ben je licentienemer én handhaver van een beleid dat je niet zelf schrijft.

Vier bedrijven, vier knoppen: je omzet, je gebruikersaantal, je merknaam en een schakelaar die niet bij jou ligt. Geen van vieren is een bedrag dat je in een begroting kunt zetten.

Dat dit geen open source is, is trouwens niet mijn vinding. De Open Source Initiative houdt al jaren vol dat de Llama-licentie de vrijheid ontzegt om de software voor elk doel te gebruiken en onderscheid maakt tussen gebruikers en toepassingsgebieden, en dus de naam open source niet verdient. De Europese wetgever hanteert in de kern dezelfde maatstaf: een licentie geldt volgens de AI-verordening als vrij en opensource wanneer hij gebruikers toestaat de software te draaien, kopiëren, verspreiden, bestuderen, wijzigen en verbeteren. Een bepaling die zegt “niet boven vijftig miljoen” struikelt al over het eerste werkwoord.

De klem sluit precies wanneer je hem niet meer open krijgt

Drempels worden zo gekozen dat ze vandaag geen pijn doen. Dat is geen toeval, dat is het ontwerp. De licentie kost je niets zolang het model voor jou een experiment is, en gaat pas iets kosten wanneer het dragend is geworden.

En dragend wordt het snel. Je prompts zijn op dit model afgestemd, je evaluatieset meet dit gedrag, je hebt er misschien een fijnafstemming op getraind, en de vorm van de uitvoer zit inmiddels verweven in drie systemen verderop. De gewichten zijn overzetbaar, de zes maanden werk eromheen niet. Op het moment dat de brief van de licentiegever komt, is je onderhandelingspositie op haar zwakst en die van de ander op haar sterkst. Zo hoort een optie te werken, en dit is er een.

Er is een tweede moment waarop het bijt, en dat wordt nog vaker vergeten: het due diligence-onderzoek. Bij een investeringsronde, een overname of een grote aanbesteding gaat iemand met een scanner door je codebase, en licentievragen die jarenlang niemand stelde komen allemaal tegelijk boven. Uit het jaarlijkse onderzoek van Black Duck blijkt dat licentieconflicten in 2026 in 68 procent van de onderzochte codebases zaten, tegen 56 procent het jaar ervoor, gemeten over 947 commerciële codebases. Bij fusies en overnames ligt dat aandeel nog hoger: in 94 procent van de doorgelichte transacties werden licentieconflicten gevonden. Dat cijfer gaat over softwarecomponenten, niet over modelgewichten. Maar het mechanisme is identiek, en modellen komen er nu bij.

Om eerlijk te zijn: die bedragen raken vrijwel geen Nederlands bedrijf

Hier hoort de tegenpartij haar sterkste vorm te krijgen, want die is sterk. Vijftig miljoen dollar omzet uit een model-als-dienst. Zevenhonderd miljoen maandelijkse gebruikers. Honderd miljoen actieve gebruikers per maand. Voor het Nederlandse mkb, en voor de meeste divisies van grote bedrijven, zijn dat getallen uit een ander universum. Intern gebruik is bij Qwen bovendien uitdrukkelijk uitgezonderd, en zit het model als functie in een pakket dat vooral iets anders doet, dan val je ook boven de drempel buiten de regeling. Wie hier alarm slaat, verkoopt angst.

Daar komt bij dat de echt vrije licenties helemaal niet aan het verliezen zijn. GLM-5.2 van Z.ai staat onder een MIT-licentie op Hugging Face en is ruim 3,2 miljoen keer gedownload. Alibaba zelf zette het 27B-model uit dezelfde generatie onder een onveranderde Apache 2.0-licentie, precies het formaat dat op één videokaart past. En Qwen passeerde in augustus 2026 drie miljard downloads en verdrong daarmee Llama en Gemma, mede door een licentiebeleid dat opener was dan dat van de Amerikaanse concurrentie. De markt beloont openheid, dus waarom zou je je druk maken?

Omdat mijn stelling niet is dat je gaat betalen. Mijn stelling gaat over wat je kunt plannen.

Een licentie is geen eigenschap van het model, het is beleid van het lab

Apache 2.0 op een uitgebrachte versie is onherroepelijk. Die versie blijft vrij, ook als de volgende dat niet is. Een drempellicentie hangt niet aan het model maar aan de uitgever, en die herschrijft hem per release.

Kijk naar het tempo. Qwen3.6-27B verscheen in april nog onder Apache 2.0. Begin augustus 2026 meldden twee ingewijden dat Alibaba grote gebruikers van de volgende open Qwen een deel van hun omzet wilde laten afdragen, zonder dat er een percentage vastlag. Een week later stond er een gepubliceerde licentietekst met een drempel van vijftig miljoen dollar en een verplichting om vooraf te onderhandelen. Van gerucht naar bindende tekst in zeven dagen. Alle beweging gaat één kant op, en niemand heeft toegezegd waar hij stopt.

Dat maakt de echte kostenpost iets anders dan geld. Bij open-weight verhuisde de rekening eerder al van een maandelijkse API-factuur naar de GPU eronder, en daar dachten de meesten dat het kostenverhaal ophield: de rekenkracht kost, de licentie is gratis. Die aanname is nu de zwakke schakel. De derde post staat niet in euro’s maar in voorwaarden, en hij is pas op te tellen op het moment dat je hem niet meer wilt betalen.

De vraag bij een modelkeuze is daarmee verschoven. Niet “wat kost dit model”, en zelfs niet “is dit model gratis”, maar: wat moet er waar zijn opdat het gratis blijft, en wie mag die voorwaarde herschrijven? Dat is dezelfde vraag die je al zou moeten stellen over waar het model vandaan komt en onder welke rechtsmacht de maker valt, en ze hoort in dezelfde kolom als het contextvenster en de prijs per miljoen tokens wanneer je de kandidaten naast elkaar legt. Alleen is dit de enige kolom waarvan de waarde kan veranderen zonder dat er iets aan het model verandert.

Het beste nieuws in dit hele verhaal is hoe goedkoop de oplossing is. De licentie is een tekstbestand van twee kantjes, het staat openbaar naast de gewichten, en het lezen ervan duurt korter dan het downloaden. Alles wat je erin vindt, weet je vandaag. Alles wat je er niet in leest, hoor je pas van iemand anders, op het moment dat het niet meer jouw keuze is.