Stanford: instapbanen in AI-beroepen lopen 19 procent achter

Instapbanen in de beroepen die het sterkst aan AI zijn blootgesteld liggen 19 procent achter op vergelijkbare functies elders, becijfert het Stanford Digital Economy Lab in de augustus-editie van zijn onderzoek naar Amerikaanse loonstrookdata.

Voor een werkgever die junioren aanneemt zit de inzet niet in ontslagen, maar in de vacature die je niet meer opent. De daling loopt volgens de onderzoekers vrijwel volledig via minder aannames en niet via meer vertrekkers, en ze concentreert zich in functies waar AI werk overneemt in plaats van aanvult. Dat maakt het effect onzichtbaar in je eigen personeelsbestand: er valt niemand af, er komt alleen niemand bij. De cijfers komen uit de Verenigde Staten, uit de loonadministratie van ADP, dus een-op-een vertalen naar de Nederlandse arbeidsmarkt kan niet.

Wat het onderzoek meet

De studie heet "Canaries in the Coal Mine?" en volgt miljoenen Amerikaanse werknemers tot en met juni 2026. Beroepen krijgen een AI-blootstellingsscore op basis van de Anthropic Economic Index, die kijkt hoe beroepen Claude in hun dagelijkse werk gebruiken, aangevuld met een eerder ontwikkelde maatstaf voor mogelijke arbeidsmarktimpact. Daarna verdelen de onderzoekers alle beroepen in vijf kwintielen, van minst naar meest blootgesteld.

Economiebreed vinden ze geen spoor van verdringing. Zodra je uitsplitst naar leeftijd verandert het beeld. Tussen november 2022 en juni 2026 daalde de werkgelegenheid voor 22- tot 25-jarigen in de twee zwaarst blootgestelde kwintielen met ongeveer 11 procent, terwijl dezelfde leeftijdsgroep in de drie minst blootgestelde kwintielen met ongeveer 10 procent groeide. Bij werknemers van 41 tot 49 jaar is dat verschil er niet: in het zwaarst blootgestelde kwintiel groeide hun werkgelegenheid nog met 3,1 procent.

Het onderscheid dat er voor een wervingsplan het meest toe doet, zit niet in de blootstelling zelf maar in het gebruik. De Anthropic-index scheidt vragen waarbij AI werk volledig overneemt van vragen waarbij AI iemand beter maakt in werk dat hij zelf blijft doen. Bij de eerste categorie staan onder meer accountants en auditors, klantenservicemedewerkers en receptionisten bovenaan. Bij de tweede categorie staan bestuurders en verpleegkundigen. Alleen in de eerste categorie zakt de instapwerkgelegenheid weg; in de tweede is ze vlak of stijgend, vooral voor ervaren mensen.

Waarom de junior het eerst voelt

De onderzoekers leggen er een verklaring naast die verder gaat dan "AI kan al code schrijven". Ze splitsen beroepen op naar hoeveel ze leunen op gecodificeerde kennis, het soort formele, gedocumenteerde kennis dat je uit een opleiding, een handboek of een procedure haalt, tegenover impliciete kennis die je alleen opdoet door het werk jaren te doen. Beroepen met veel gecodificeerde kennis laten tragere groei van instapfuncties zien; beroepen met veel impliciete kennis laten juist snellere groei voor mid-career en senior zien.

Dat raakt precies wat een junior meebrengt op dag een. Wat hij kan, staat in zijn diploma. Wat een senior kan, zit in tien jaar meegemaakte uitzonderingen. Voor kenniskantoren is dat geen nieuw thema: bij accountants, juristen en adviseurs staat de klassieke personeelspiramide van veel junioren onder weinig senioren al onder druk zodra AI het uitzoekwerk overneemt dat het uurtarief van de onderkant rechtvaardigde.

Opleidingsniveau werkt wel als demper. In beroepen met een hoog aandeel hoogopgeleiden zijn de verschillen tussen sterk en zwak blootgestelde functies veel kleiner. In beroepen met weinig hoogopgeleiden groeit de minst blootgestelde groep terwijl de meest blootgestelde krimpt.

Hoe hard is 19 procent

Hier is precisie nodig, want er circuleren twee verschillende getallen. De eerdere edities van dit onderzoek voerden een regressieschatting aan die corrigeerde voor schokken op bedrijfsniveau: 13 procent bij de datastand van juli 2025, 16 procent bij die van september 2025. Het team stapte nu over op een simpelere beschrijvende maat zonder modelkeuzes, en op die maat was het tekort 15 procent bij de datastand van juli 2025 en 19 procent bij juni 2026. De kloof groeit dus, maar de sprong van 13 naar 19 vergelijkt twee verschillende meetlatten.

De auteurs zetten er zelf ruime marges omheen. Ze noemen hun bevindingen vroege beschrijvende indicatoren en uitdrukkelijk geen causale schattingen. Er zijn afwijkende trends zichtbaar van vóór ChatGPT, de patronen verzwakken als je corrigeert voor opleiding, en ze zijn sterker in de ADP-steekproef dan in landelijke enquêtecijfers. ADP leunt bovendien naar grotere bedrijven.

Twee maanden geleden wees een analyse van Ramp en Revelio Labs precies de andere kant op: bedrijven die het intensiefst in AI investeerden, zagen hun personeelsbestand met 10,2 procent groeien en hun instapfuncties zelfs met 12 procent. Die twee metingen spreken elkaar minder tegen dan het lijkt, omdat ze niet hetzelfde tellen. Ramp keek naar bedrijven en vergeleek zware AI-investeerders met de rest, een groep waar snelgroeiende techbedrijven zwaar in wegen. Stanford kijkt naar beroepen en leeftijdscohorten dwars door de hele economie heen. Je kunt tegelijk kloppen: individuele AI-koplopers nemen meer mensen aan, terwijl de instapfuncties in de blootgestelde beroepen als geheel achterblijven.

De Nederlandse thermometer

Vergelijkbaar Nederlands onderzoek naar leeftijdscohorten is er niet, maar de ICT-cijfers van UWV laten wel een merkwaardige combinatie zien. In het vierde kwartaal van 2025 stonden er bijna 18.800 ICT-vacatures open, terwijl het aantal WW-uitkeringen vanuit een ICT-beroep sinds begin 2023 snel oploopt tot bijna 6.200 in februari 2026. UWV wijst daarbij vooral op reorganisaties in sectoren met veel ICT'ers, zoals banken, en noemt AI als mogelijke factor voor sommige ICT-beroepen. Krapte en oplopende werkloosheid in dezelfde sector, dat is precies het patroon dat je verwacht als de vraag verschuift van beginners naar ervaren mensen.

Hoofdonderzoeker Erik Brynjolfsson zei in een gesprek met The Washington Post dat de gemeten effecten op instapniveau echt, hardnekkig en groeiend zijn, en dat hij zich meer zorgen maakt over een arbeidsmarkt die haar totale werkgelegenheid vasthoudt terwijl de oprit voor wie begint stilletjes dichtgaat.

Daarin zit de scherpste spanning van dit onderzoek. De impliciete kennis die senioren volgens dezelfde studie beschermt, is opgebouwd in precies het routineuze uitzoekwerk dat AI nu als eerste overneemt. Wie die taken wegautomatiseert zonder een andere route te bouwen waarlangs iemand ze alsnog leert, houdt op korte termijn een efficiënter team over en op langere termijn een generatie die de sprong naar senior nooit maakt.