New Mexico Supreme Court bestraft advocaat voor verzonnen ChatGPT-getuigen

De New Mexico Supreme Court legt advocaat Stephen Aarons 5.000 dollar op nadat hij met ChatGPT verzonnen getuigenverklaringen in een moordberoep indient, meldt Reuters.

Voor een Nederlandse ondernemer die AI in offertes, adviezen of bezwaarschriften gebruikt, ligt de inzet bij de laatste menselijke handtekening: wat onder eigen naam naar buiten gaat, blijft ook na gebruik van een taalmodel diens verantwoordelijkheid. Deze zaak maakt concreet dat een model een formeel document kan vullen met niet-bestaande mensen en verklaringen, waarna de sanctie de indiener treft.

De order benoemt de fout

De beschikking van 9 september 2026 gaat over het hoger beroep van Oscar Renee Sandoval, die vorig jaar tot levenslang werd veroordeeld voor de moord op de moeder van zijn kinderen. Zijn advocaat Stephen D. Aarons erkende tegenover het hof dat hij ChatGPT gebruikte bij het opstellen van het beroepschrift. De order van het New Mexico Supreme Court verklaart Aarons in direct contempt, verwijst hem naar de tuchtraad en legt hem 5.000 dollar op.

Het ging niet om een verkeerde formulering of een verzonnen jurisprudentieverwijzing alleen. In het stuk stonden volgens de order valse verklaringen van volledig gefabriceerde getuigen, onder wie Officer Michelle Amarillo, Officer Sanchez, Manal Al-Jibury en Teresa Marquez. Ook kregen bestaande getuigen verzonnen uitspraken toegeschreven over bedreigingen en over de kleding en het uiterlijk van de schutter. Het beroepschrift beschreef ook twee bestaande uitspraken juridisch verkeerd.

Aarons had de feitelijke beweringen en juridische bronnen niet gecontroleerd voordat hij het stuk ondertekende en indiende. Hij vertelde zijn cliënt evenmin dat dit was gebeurd of dat het hof een onderzoek naar de brief was begonnen. Het hof liet alle ingediende stukken schrappen, wees een nieuwe advocaat aan via de openbare verdediging en kondigde een nieuwe briefing order aan voor het lopende beroep. De 5.000 dollar moet binnen dertig dagen naar het Client Protection Fund van de balie van New Mexico.

De sanctie volgt de indiener

Tegenover Reuters zei Aarons dat hij een automatisch uitgeschreven procesverbaal en andere dossierstukken aan ChatGPT had gevoerd in de verwachting dat het systeem een “bulletproof summary” zou maken. Hij zei niet te hebben begrepen in welke mate AI feiten kon verzinnen. De rechters keken naar de fout in de tekst, het uitblijven van controle, de gebrekkige communicatie met de cliënt en de gevolgen voor diens lopende beroep.

Dat maakt deze zaak relevant buiten de advocatuur. De tool is onderdeel van de keten, maar de formele handeling blijft van de professional of organisatie die het document verstuurt, ondertekent of indient. De vraag verschuift daarmee van “wie heeft deze zin gemaakt?” naar “wie heeft vastgesteld dat de zin klopt voordat hij onderdeel werd van een besluit of procedure?”

Nederlandse parallel, andere uitkomst

Nederland kent al een lichtere, maar vergelijkbare uitkomst. In de Amsterdamse proceskostenzaak waarin een niet-bestaand citaat 2.315,50 euro extra kostte, vond de rechtbank het niet beslissend of AI de bron was. De rechter telde een halve punt van het liquidatietarief op bij de proceskosten omdat een processtuk een citaat uit een arrest bevatte dat nergens bestond.

De Nederlandse aansprakelijkheidsketen begint bij de ondertekenaar en kent daarna aparte lagen voor tucht, verzekering en verhaal op een adviseur. New Mexico spreekt in deze zaak de advocaat persoonlijk aan met direct contempt, een verwijzing naar de tuchtraad en een geldbedrag. Amsterdam legde een extra kostenpost op binnen een civiele procedure, geen afzonderlijke boete.

Het bedrag verschilt, het mechanisme is hetzelfde. Zodra AI-output in een formeel stuk staat, telt niet meer alleen hoe snel de tekst is gemaakt, maar wie de inhoud heeft gecontroleerd en er zijn naam aan heeft verbonden. Voor organisaties die AI in hun werkprocessen opnemen, wordt die controle daarmee onderdeel van het werkproduct zelf, niet een belofte van de leverancier achteraf.