Google trekt AI-beeldtool uit Google Earth terug na nepsatellietbeelden

Google trekt de beeldgeneratie uit Google Earth terug, één dag na de wereldwijde lancering, nadat gebruikers er verzonnen beelden mee over echte satellietkaarten legden. Dat meldt het bedrijf in een update onder zijn eigen aankondiging.

Die vierentwintig uur is het interessante deel. Google zette de functie wereldwijd open voor iedereen met een browser, met een digitaal watermerk als voornaamste rem, en zag binnen een dag dat die rem niet hield. Voor elk bedrijf dat nu een generatieve functie aan een bestaand product hangt, zit daar een rekensom in: een externe risicotoets vóór de lancering kost een paar weken, een publieke terugtrekking erna kost je de claim dat je product betrouwbaar is. Vanaf 2 augustus 2026 komt daar een juridische laag bij, want dan gaat de transparantieplicht uit de AI-verordening in, met een machineleesbaar merkteken op AI-beeld en boetes tot 15 miljoen euro of 3 procent van de wereldwijde jaaromzet.

Wat Google lanceerde

Op 30 juli bracht Google beeldgeneratie met het model Nano Banana 2 naar Google Earth op het web, wereldwijd en zonder wachtlijst. Je zoomde in op een plek, tikte op "create image" en typte wat je daar wilde zien. De voorbeelden in de aankondiging waren onschuldig: de ruïnes van Pompeii teruggerenderd naar het jaar 78, een bouwplan over een bestaand perceel, de Google-campus in Mountain View als sciencefictionutopie. Leraren, architecten en stedenbouwkundigen waren de doelgroep.

Wat gebruikers er binnen een dag mee deden

De Nederlandse opensource-onderzoeker Henk van Ess zette in korte tijd een kerncentrale in Iran neer, vluchtelingen bij de Mexicaans-Amerikaanse grens en een dodelijk ongeluk op een Amsterdamse straat. Onder alle drie lag het echte satellietbeeld van Google. Zijn observatie raakt de kern van het probleem: een vervalsing die zo gebouwd is hoeft op zichzelf niet overtuigend te zijn, want hij erft de geloofwaardigheid van de kaart waarop hij is ontstaan.

Anderen deden hetzelfde met de olieterminal op het Iraanse eiland Kharg in brand, een ondergelopen Capitool en het Witte Huis als slagveld. De schermafbeeldingen circuleerden vervolgens los van de tool waarin ze gemaakt waren.

Het watermerk zat erin en hielp niet

Google wees erop dat elk gegenereerd beeld een SynthID-watermerk droeg, uit te lezen via de Gemini-app of Google Lens, en dat de beelden niet in het gewone Google Earth zichtbaar waren voor anderen. Dat is precies het type machineleesbare markering waar de Europese regels op leunen.

Het probleem zit in de laatste meter. Een watermerk helpt alleen wie besluit te controleren, en de meeste mensen delen een beeld zonder die controle. Van Ess vat het droger samen: het watermerk zat er de hele tijd in, en buiten Google leest het beeld gewoon als authentiek.

De verklaring van Google

In de update onder de oorspronkelijke aankondiging schrijft Google dat het geospatiale professionals de functie nuttig zag gebruiken, maar ook mensen schermafbeeldingen zag delen die zijn beleid lijken te schenden. Daarom rolt het de functie terug terwijl het aan stevigere waarborgen werkt. Een datum voor terugkeer noemt het bedrijf niet.

De kritiek: toets vooraf, niet achteraf

De terugtrekking volgde op kritiek van journalisten en onderzoekers die Google Earth juist gebruiken als bewijsmateriaal, omdat de tool met één prompt vrijwel elk beeld over een authentieke kaart kon leggen.

Onderzoekers Shirin Anlen en Sam Gregory van mensenrechtenorganisatie WITNESS beschreven dit risico al in een rapport uit 2024 over generatieve AI en conflict: het vermogen om synthetisch bewijs te maken van militaire operaties, humanitaire crises en beschadigde infrastructuur op echte locaties. Hun punt is dat overleg met media en maatschappelijke organisaties dit misbruik vóór de lancering had blootgelegd, en dat een product hoort te worden beoordeeld op zijn voorzienbare misbruik, niet op zijn bedoelde gebruik.

Waar dit heen wijst

De waarde van Google Earth zit erin dat het geen verbeelding is maar een registratie. Op het moment dat er een promptveld bij komt, wordt precies dat vertrouwen het aanvalsoppervlak. Diezelfde verschuiving speelt bij elke generatieve functie die op een bestaande, vertrouwde bron wordt gezet: je klantportaal, je documentarchief, je productcatalogus.

Het patroon is bekend genoeg om het vooraf te herkennen. Ook een deepfake van een NU.nl-redacteur haalde 300.000 views voordat TikTok hem weghaalde, niet omdat het beeld perfect was, maar omdat de vorm vertrouwd was. Vanaf 2 augustus is markeren een wettelijke plicht. Ontwerpen op misbruik blijft een keuze die je zelf maakt, en Google liet zien wat het kost om die keuze een dag te laat te maken.