Bijna 400 lokale kranten klagen Microsoft en OpenAI aan om AI-training op nieuwscontent

De juridische druk op AI-trainingsdata neemt opnieuw toe. Bijna 400 lokale en regionale kranten in de Verenigde Staten hebben Microsoft en OpenAI aangeklaagd omdat hun journalistiek volgens de uitgevers zonder toestemming of vergoeding is gebruikt om AI-modellen te trainen. De zaak werd eind juni aangespannen bij de federale rechtbank in het Southern District of New York en kwam op 29 juni naar buiten. Het is een van de grootste gecoordineerde juridische acties van lokale uitgevers tot nu toe.

De aanklacht draait om twee dingen. Ten eerste copyright: de kranten stellen dat hun artikelen, vaak betaalde journalistiek achter een paywall, zijn gebruikt om ChatGPT en Copilot te bouwen zonder licentie. Ten tweede de Digital Millennium Copyright Act (DMCA): de uitgevers zeggen dat bij dat gebruik de auteursrechtinformatie is verwijderd, dus bylines, copyrightvermeldingen en gebruiksvoorwaarden. Volgens oud-procureur-generaal van New Jersey Matthew Platkin, wiens kantoor de coalitie vertegenwoordigt, gaat het hen niet om het stoppen van AI: "Deze rechtszaak gaat er niet over om AI-innovatie tegen te houden. Het gaat erom dat die innovatie eerlijk en binnen de wet gebeurt."

Wat de uitgevers willen

De kranten vragen schadevergoeding onder de Copyright Act en de DMCA, plus een rechterlijk oordeel of het commercieel trainen van AI-modellen op auteursrechtelijk beschermde nieuwscontent in strijd is met de federale wet. Opvallend is dat de aanklacht zich beroept op een uitspraak van OpenAI-topman Sam Altman zelf: tegenover het Britse House of Lords erkende hij dat het "onmogelijk" zou zijn om de beste AI-modellen van vandaag te trainen zonder auteursrechtelijk beschermd materiaal te gebruiken. Die erkenning wordt nu als bewijs ingezet.

De zaak staat niet op zichzelf. Ze sluit aan op de slepende strijd die The New York Times voert, waarin de krant Microsoft beschuldigt van het bouwen van een supercomputer om OpenAI te helpen auteursrecht te schenden en OpenAI vasthoudt aan fair use. Het verschil is de schaal en de spreiding: niet een nationale titel, maar honderden lokale kranten tegelijk.

Waarom dit ook Nederlandse bedrijven raakt

Je zou dit kunnen afdoen als een Amerikaans rechtszaaltje, maar het raakt twee zaken die voor elk bedrijf relevant zijn. Het eerste is leveranciersrisico. ChatGPT en Microsoft Copilot draaien op modellen die in deze zaak centraal staan. Komt er een uitspraak die het trainen op beschermd materiaal beperkt, of een schikking die hoge kosten oplegt, dan kan dat de prijs, de beschikbaarheid of de functies van precies de AI-tools raken waar je dagelijks op leunt. Dat is dezelfde reden om kritisch te kijken naar welk AI-model er onder je SaaS draait en of je kunt wisselen.

Het tweede is je eigen aansprakelijkheid. Publiceer je teksten of beelden die met deze tools zijn gemaakt, dan erf je een stukje van de onzekerheid over de herkomst van die output. Zolang rechters nog niet hebben bepaald waar de grens ligt, is het verstandig om vast te leggen hoe en waarvoor je generatieve AI inzet.

Er is ook een kant die juist kansen biedt voor uitgevers en kennisorganisaties. In plaats van een principediscussie kun je je content ook actief licenseren. Nederlandse uitgevers laten zien hoe dat kan: met Bookpact.ai bepalen uitgevers per titel of en hoe AI-bedrijven hun boeken mogen gebruiken, tegen een vergoeding. Het is de spiegel van de rechtszaak: de een dwingt af via de rechter, de ander bouwt een opt-in markt.

De uitkomst van deze zaak laat nog op zich wachten, maar de richting is helder. Wie content maakt, krijgt meer grip op het gebruik ervan door AI. En wie AI-tools gebruikt, doet er goed aan te weten waar de modellen eronder vandaan komen, want de juridische rekening daarvan is nog lang niet betaald.