Nederlandse uitgevers lanceren Bookpact.ai: opt-in licenties voor AI-gebruik van boeken

Boeken worden wereldwijd massaal gebruikt om AI-modellen te trainen, vaak zonder toestemming of vergoeding van de makers. Een coalitie van uitgevers en boekendistributeur CB wil dat omdraaien met Bookpact.ai: een platform waarop uitgevers per titel zelf bepalen of en hoe AI-bedrijven een boek mogen gebruiken, en daar een vergoeding tegenover zetten. Het is de eerste concrete Nederlandse sectoroplossing voor het AI-auteursrechtprobleem.

Voor uitgevers, mediabedrijven en kennisorganisaties is dat interessanter dan een zoveelste principediscussie over auteursrecht. Hier ligt een werkend model op tafel om content niet alleen te beschermen, maar er ook gericht aan te verdienen.

Wat Bookpact.ai is

Het platform is opgezet als infrastructuur waarmee rechthebbenden grip houden op het gebruik van hun werk door AI. Het draait om opt-in: een uitgever bepaalt per titel of een boek door AI-partijen gebruikt mag worden, voor welk soort gebruik, tegen welke vergoeding en voor welke duur. Cruciaal is dat de keuzes fijnmazig zijn. Een boek inzetten als trainingsdata is iets anders dan het laten samenvatten, en vertalen is weer iets anders dan citeren. Per gebruikssoort kan een uitgever apart toestemming geven of weigeren.

Het initiatief komt van Sander Ruys, oprichter van Maven Publishing, en wordt gesteund door uitgeefgroepen Lannoo Groep, VBK en WPG, naast Maven Publishing zelf en CB. Volgens Ruys geeft de infrastructuur uitgevers controle en een sterkere onderhandelpositie tegenover AI-partijen, zodat auteurs en uitgevers zeggenschap houden over hun eigen boeken.

De uitgangspunten

Bookpact.ai rust op een set principes: voorafgaande toestemming per titel, AI-afnemer, gebruikssoort en looptijd, een eerlijke vergoeding met het recht om te weigeren, behoud van integriteit en correcte bronvermelding, traceerbaarheid en rapportage, een Europese focus met voorkeur voor open source, en aandacht voor duurzaamheid. Het platform houdt bovendien bij hoe boeken binnen AI-toepassingen worden gebruikt, inclusief in trainingsdata, zodat een uitgever kan controleren of afspraken worden nageleefd.

Die traceerbaarheid is het verschil tussen een goede intentie en een afdwingbaar contract. Zonder zicht op het gebruik is elke licentievergoeding een blind getal.

Wat dit betekent voor jouw bedrijf

De directe doelgroep is de boekensector, maar het patroon is breder relevant. Iedere organisatie die waardevolle content bezit, vakuitgaven, handleidingen, onderzoek, een kennisbank, staat voor dezelfde vraag: laat je AI-bedrijven er gratis mee weglopen, of organiseer je toestemming en vergoeding? Bookpact.ai laat zien dat een sector dat collectief kan regelen in plaats van als losse partij machteloos toe te kijken.

Het sluit aan bij een bredere kentering waarin gelicentieerde content de norm wordt voor AI. Dezelfde logica zag je toen Getty Images een meerjarige licentiedeal met OpenAI sloot zodat betaald, rechtenvrij beeld in ChatGPT verschijnt. Waar grote rechthebbenden eerst vooral procedeerden, ontstaat nu een markt waarin toestemming en vergoeding vooraf worden geregeld.

De praktische take: behandel je eigen content als een licentieerbaar bezit, niet als iets dat per ongeluk in een trainingsset belandt. Inventariseer wat je hebt, bepaal welk gebruik je wel en niet wilt toestaan, en let bij een platform of afnemer scherp op de traceerbaarheid. Een opt-in zonder controle op naleving is precies zo veel waard als een belofte. Met afdwingbare afspraken wordt je archief een bron van inkomsten in plaats van gratis brandstof voor andermans model.