Alisina NawabiIBM zet kritisch denken centraal in AI-werkontwerp: 60 procent van de werknemers vreest dat AI vaardigheden uitholt, blijkt uit een nieuwe studie onder 1.500 CHRO’s en 8.800 werknemers.
Voor een Nederlandse ondernemer ligt de inzet van AI-adoptie daardoor niet bij modelkeuze alleen. Het werk zelf moet worden verdeeld: welke taken blijven menselijk geleid, waar ondersteunt AI en wie valideert of overrult de uitkomst? Bijna de helft van de onderzochte organisaties, 46 procent, betrekt de CHRO niet wanneer de AI-strategie wordt bepaald.
Wat IBM heeft gemeten
Het IBM Institute for Business Value voerde in samenwerking met Oxford Economics twee enquêtes uit van april tot en met juni 2026. De onderliggende studie beschrijft de twee wereldwijde onderzoeken: één onder 1.500 CHRO’s en andere senior leiders met verantwoordelijkheid voor de personeelsstrategie, verspreid over 21 geografische gebieden en 23 sectoren, en één onder 8.800 voltijdswerknemers in 28 landen.
Dat maakt dit onderzoek vooral een meting van gerapporteerde zorgen, verwachtingen en ervaringen. Het is geen vaardigheidstest en bewijst niet dat AI kritisch denken feitelijk heeft verminderd.
De kloof zit tussen verwachting en ervaring
CHRO’s leggen de lat hoger dan werknemers zelf doen. 71 procent van de CHRO’s noemt het kunnen superviseren, valideren en overrulen van AI-uitvoer de belangrijkste vaardigheid, terwijl 29 procent van de werknemers oordeel als belangrijk aanmerkt. Kritisch denken en het afbakenen van problemen staan bij 57 procent van de CHRO’s en 49 procent van de werknemers in de top van belangrijke vaardigheden.
De zorgen zijn concreet. Van de werknemers die bang zijn voor vaardigheidserosie zegt drie kwart dat AI al een deel van hun vaardigheden heeft aangetast. 80 procent van de CHRO’s ziet ook onzichtbaar werk ontstaan, zoals aanbevelingen controleren, fouten herstellen en uitzonderingen afhandelen.
Daar staat een verschil in vertrouwen tegenover. Waar oordeel expliciet onderdeel is van het werk, meldt 62 procent van de CHRO’s groeiend vertrouwen in AI-ondersteunde beslissingen. Waar dat niet zo is, meldt 57 procent juist dalend vertrouwen. Als HR medeverantwoordelijk is voor de beslissingen die menselijk geleid blijven, voelt 76 procent van de werknemers zich veilig om AI-aanbevelingen te bevragen of te overrulen. Bij een louter adviserende rol van HR is dat 43 procent.
Wat de studie wel en niet zegt
IBM rapporteert dat organisaties die werk duidelijk indelen als menselijk geleid, AI-ondersteund of AI-uitgevoerd 18 procent minder risico en 20 procent betere kwaliteit melden. Omdat de studie op enquêtes en zelfrapportage berust, zijn dat gerapporteerde uitkomsten en geen gecontroleerd bewijs dat de indeling die resultaten veroorzaakt.
De verschuiving zit daarmee in het werkontwerp zelf. Kritisch denken wordt geen losse HR-term naast de technologie, maar een expliciet onderdeel van het proces: wie controleert de uitvoer, wie behandelt uitzonderingen, wie mag overrulen en wie draagt verantwoordelijkheid. Zonder die afspraken kan AI sneller worden ingevoerd terwijl het controlewerk en het risico bij medewerkers blijven liggen.
Veelgestelde vragen
Van AI naar werkontwerp
Ik help je AI niet als losse proef in je organisatie te zetten, maar als onderdeel van werk dat ik samen met je ontwerp, realiseer en automatiseer. Van meedenken en ontwerp tot livegang, met self-hosted waar dat kan.
Dit artikel is geproduceerd samen met het Agent Team. Meer over de redactie.
