Advocaat-generaal: Gemini kan onder voorwaarden persrechten schenden

Gemini kan onder voorwaarden het naburige recht van persuitgevers schenden wanneer antwoorden artikelen herkenbaar hergebruiken of toegangsbeveiliging omzeilen, adviseert advocaat-generaal Maciej Szpunar op 3 november aan het Hof van Justitie.

Het naburige persrecht kan worden geschonden als een chatbot een betaalmuur of botblokkade omzeilt, of als het antwoord de journalistieke formulering zo herkenbaar herneemt dat de lezer het origineel niet meer hoeft te openen. Voor Nederlandse uitgevers en RAG-teams gaat de beoordeling daardoor ook over de bronroute en de tekst die de gebruiker ontvangt.

De zaak draait om live opgehaalde artikelen

De zaak C-250/25 draait om Like Company, een Hongaarse uitgever van nieuwswebsites. Het stelt dat Google tussen 13 juni 2023 en 31 mei 2024 zonder toestemming artikelen gebruikte voor Gemini-training en chatbotantwoorden. Een gebruiker vroeg Gemini een Hongaars artikel over zanger Kozsó’s plan voor een dolfijnenaquarium aan het Balatonmeer samen te vatten. De Hongaarse rechter legde het Hof vier vragen voor: twee over training, twee over chatbotantwoorden.

Szpunar adviseert de trainingsvragen niet-ontvankelijk te verklaren, omdat er geen bewijs is dat artikelen van Like Company in Gemini’s trainingsdata zaten. Volgens hem is modeltraining bovendien geen onlinegebruik van een perspublicatie onder artikel 15. Het aangehaalde artikel verscheen op 21 juli 2023, maanden voordat Gemini 1.0 in december uitkwam; trainingsdatasets worden doorgaans eerder samengesteld. Live ophalen via retrieval-augmented generation, of RAG, is volgens hem de waarschijnlijker verklaring. Ten overvloede ziet hij ruimte voor de tekst- en datamininguitzondering als materiaal rechtmatig toegankelijk is en het gebruik niet passend door rechthebbenden is voorbehouden. Voor een passend rechtenvoorbehoud bij online content schrijft artikel 4 machineleesbare middelen voor.

Deze trainingsdiscussie staat los van de Amerikaanse zaak waarin Hachette, Cengage en Elsevier Google ervan beschuldigden Gemini zonder toestemming met miljoenen boeken te trainen. C-250/25 gaat vooral over een chatbot die een artikel tijdens een gebruikersvraag ophaalt.

Feiten zijn vrij, de vorm kan beschermd zijn

Artikel 15 van de Europese auteursrechtrichtlijn geeft persuitgevers een naburig recht op onlinegebruik van hun publicaties door online diensten. Het recht beschermt de investering in journalistieke publicaties, maar geeft uitgevers geen monopolie op het nieuws zelf. Zuivere feiten, hyperlinks, losse woorden en zeer korte fragmenten vallen buiten deze bescherming. Auteurs en andere rechthebbenden behouden daarnaast hun eigen rechten.

De voorgestelde toets kijkt naar de expressie in het AI-antwoord. Voor reproductie moet de herkenbare vorm van het artikel zo sterk terugkomen dat de gebruiker het origineel niet meer hoeft te openen. Een antwoord dat dezelfde feiten noemt, valt daar niet vanzelf onder. Bij antwoorden op verwante vragen kan ook het recht om een publicatie aan het publiek beschikbaar te stellen spelen, als herkenbare formulering systematisch terugkomt.

De tweede factor is de route naar de bron. Szpunar noemt het omzeilen van effectieve technische maatregelen, zoals een betaalmuur of botblokkade, als mogelijke onrechtmatige toegang. Volgens zijn voorstel is de aanbieder verantwoordelijk voor zulke handelingen als die bij het bedrijfsmodel horen of als passende maatregelen ontbreken. Zijn conclusie werkt de toets voor RAG-antwoorden en perspublicaties uit.

Het voorbeeld voldoet mogelijk niet aan de toets

De concrete reactie van Gemini maakt de grens tastbaar. Het oorspronkelijke Hongaarse artikel meldde dat zanger Kozsó werkte aan een aquarium voor dolfijnen aan het Balatonmeer. Gemini noemde een zwembad op het schiereiland Tihany van 25 bij 15 bij 5 meter en zorgen van critici over de dieren en het milieu, details die niet in het artikel stonden. PPC Land beschrijft de verzonnen zwembadgegevens en de onnauwkeurigheid van de samenvatting.

Juist dit voorbeeld lijkt volgens Szpunar niet aan zijn eigen voorgestelde criteria te voldoen. Like Company had geen effectieve technische maatregel ingesteld om toegang tot de publicaties of scraping te beperken. Ook zag hij in het antwoord geen herkenbare vorm van de oorspronkelijke expressie. Het hergebruik leek bovendien niet inherent aan Googles bedrijfsmodel en Google leek maatregelen te hebben genomen om zulke gevallen te beperken. De Hongaarse rechter moet de feiten nog vaststellen en de zaak zelf beslissen.

Uitgevers zoeken ook andere routes

De Europese Commissie opende op 9 december 2025 een onderzoek naar Googles gebruik van uitgeverscontent in AI Overviews en AI Mode, op grond van artikel 102 van het EU-Werkingsverdrag. Dat onderzoek draait om mededinging; C-250/25 gaat over het naburige recht op afzonderlijke perspublicaties. In Frankrijk wees brancheorganisatie Apig de mededingingsautoriteit op een Arcom-schatting van 33 tot 38 procent minder verkeer in Europese markten waar AI-samenvattingen draaiden.

Naast procedures ontstaan licentieroutes. Via Bookpact.ai kunnen uitgevers per boektitel en gebruiksvorm toestemming geven of weigeren, met afspraken over vergoeding en looptijd. Dat model gaat over boeken, maar laat zien hoe toestemming en controle vooraf kunnen worden ingericht voor content die AI-systemen ophalen of verwerken.

Dezelfde publicatie kan dus in verschillende fasen juridisch relevant worden: bij het samenstellen van trainingsdata en later wanneer een chatbot de tekst live ophaalt en herschrijft. Voor Nederlandse uitgevers en AI-teams maakt dat bronvoorwaarden en antwoordgedrag tot afzonderlijke onderdelen van de beoordeling. Szpunars advies biedt daarvoor een voorgestelde toets, maar bindt het Hof niet. De rechters beginnen nu met hun beraadslaging; een arrest volgt later.