BIS waarschuwt: een AI-zeepbel bedreigt nu krediet en groei wereldwijd

De Bank for International Settlements, de bank van de centrale banken, noemt een abrupt einde van de AI-investeringsgolf nu een van de grootste bedreigingen voor de wereldwijde welvaart. In het jaarverslag van 28 juni zet de instelling in Basel de AI-boom op één lijn met oplaaiende inflatie en hoge overheidsschuld als toprisico. De boodschap is niet dat AI een luchtkasteel is, maar dat de manier waarop de bouw ervan wordt gefinancierd steeds meer op een klassieke zeepbel begint te lijken, met krediet als de zwakke schakel. Voor wie in Nederland software, diensten of automatisering bouwt bovenop die AI-infrastructuur, is dat geen ver-van-mijn-bed-bericht maar een waarschuwing over de fundering onder je leverancier.

Wat de BIS op tafel legt

Het 133 pagina's tellende jaarverslag schetst vier samenhangende drukpunten: terugkerende inflatie, recordhoge staatsschuld, kwetsbare financiële markten, en de houdbaarheid van de AI-boom. AI krijgt daarin een dubbele rol. Het jaagt vertrouwen en groeiverwachtingen aan, maar de combinatie van leveringsknelpunten en felle concurrentie kan leiden tot precies het soort overinvestering dat eerdere boom-en-bustcycli kenmerkte. Het risico van een abrupt einde aan de AI-investeringsboom hoort volgens BIS-directeur Pablo Hernández de Cos tot de meest acute kwetsbaarheden van de wereldeconomie van dit moment.

De zorg zit niet alleen in de aandelenkoersen. Frank Smets, waarnemend hoofd van de monetaire afdeling, waarschuwt dat de nieuwe wisselwerking tussen begroting en financiële stabiliteit kan leiden tot vaker en scherper kelderende staatsobligaties. De BIS verwacht bovendien dat AI de productiviteit de komende vijftien jaar opdrijft, maar dat het effect op de langere termijn eerder inflatoir dan deflatoir uitpakt. Een centrale bank die de AI-boom prijst én er expliciet voor waarschuwt: dat contrast is het nieuws.

Een schuldenberg van 100 miljard, deels buiten beeld

De kern van de waarschuwing zit in de financiering. Eigen BIS-onderzoek laat zien dat de grote hyperscalers (Amazon, Alphabet, Microsoft, Meta en Oracle) hun datacenteruitgaven hebben opgevoerd en een groeiend deel daarvan niet meer uit de eigen kasstroom betalen, maar met geleend geld. De bruto-obligatie-uitgifte van die bedrijven kwam in 2025 boven de 100 miljard dollar uit, met looptijden die vaak voorbij de vijf jaar reiken.

Verontrustender vindt de BIS wat er náást de obligaties gebeurt. Steeds vaker kopen aparte vehikels, joint ventures of special purpose vehicles, de datacenters, gefinancierd met eigen vermogen van investeerders en schuld via onderhandse plaatsingen en private credit. De hyperscaler houdt zelf een minderheidsbelang en verbindt zich aan langjarige huur- of afnamecontracten. Economisch is dat schuld, maar het staat grotendeels buiten de bedrijfsbalansen. De BIS noemt het schaduwfinanciering, en waarschuwt dat verborgen garanties onverwacht kunnen afgaan en dat de spreads op kredietverzekeringen al oplopen, vooral bij de lager gewaardeerde namen. Dat is geen theorie: Oracle torst inmiddels zo'n 130 miljard dollar schuld en een negatieve vrije kasstroom door zijn gok op AI-infrastructuur, en beleefde daardoor zijn slechtste beursweek sinds de dotcom-crash.

Waarom een AI-bust ook jouw bedrijf raakt

De meeste Nederlandse ondernemers bezitten geen Oracle-obligaties, dus waarom zou dit je iets schelen? Omdat de keten waarin jij zit op diezelfde fundering rust. De AI-tools die je gebruikt, draaien bij een SaaS-leverancier, die op zijn beurt rekenkracht inkoopt bij een hyperscaler die de bouw met schuld financiert. Komt die financiering onder druk, door herfinanciering, oplopende rente of een garantie die afgaat, dan reist die druk de keten af als hogere prijzen of strakkere voorwaarden. Dat hoeft niet te wachten op een crash: AWS verhoogde de prijs van gehuurde Nvidia-GPU's per 1 juli al met ongeveer 20 procent, en zelfs een reus als Meta liep tegen een muur toen Google de rekencapaciteit voor zijn Gemini-modellen aan banden legde. Schaarste en kosten worden doorgegeven naar beneden.

Wat betekent dit concreet voor jou? Behandel je AI-leverancier zoals je een bank of een grote afnemer behandelt: weet hoe gezond hij is en waar je aan vastzit. Ken je afhankelijkheden tot op de onderlaag, leg contractueel een uitweg vast, en bouw waar het kan op open standaarden of modellen die je desnoods elders, of zelf, kunt draaien. Een AI-functie die je hele bedrijfsproces draagt maar volledig leunt op één met schuld gefinancierde laag, is geen besparing maar een risico dat je nog niet hebt geprijsd. De BIS waarschuwt de centrale banken; de praktische les voor een bedrijf is dezelfde als bij elke zeepbel die ooit knapte: de winnaars zijn niet wie het hardst meededen, maar wie wisten waar hun fundament op rustte toen de grond bewoog.