Alisina NawabiBij een cloudcontract kunnen organisaties explicieter sturen op een werkbare exit, interoperabiliteit en datatoegang. Gebruikers van verbonden machines kunnen gegevens opvragen en met een gekozen derde delen. De publicatie zelf verandert geen wet; ze ordent rechten, mogelijkheden en voorwaarden die al gelden.
Een cloudwissel begint bij de overeenkomst
De Data Act moet het eenvoudiger maken om clouddiensten te combineren of van aanbieder te wisselen. Leveranciers moeten het overstapproces ondersteunen, obstakels wegnemen en duidelijk zijn over contractvoorwaarden en kosten. Voor software- en platformdiensten (SaaS en PaaS) horen daar open interfaces en data-export in een gangbaar, machineleesbaar formaat bij. Bij infrastructuurdiensten (IaaS) moet een overstap naar dezelfde soort dienst materieel vergelijkbare resultaten geven voor functies die beide aanbieders delen. De Data Act beschrijft overstaprechten en schrapt vanaf 12 januari 2027 de kosten voor overstappen en noodzakelijk uitgaand dataverkeer. Tot die datum mogen aanbieders nog verlaagde kosten rekenen die rechtstreeks met de overstap samenhangen.
Een data-export verplaatst een applicatie niet vanzelf. Een organisatie kan gegevens meenemen en toch vastzitten aan een leverancierseigen database, serverloze functies of koppelingen. De wet regelt data-export; de verhuizing van de applicatie blijft een technische vraag. Daarom maakt een wettelijk exportrecht je niet los van leverancierseigen databases en koppelingen. Een contract dat de exportvorm vastlegt, zegt niet of de applicatie elders ook werkt.
Ook verbonden machines leveren datarechten op
De tweede route gaat over data uit verbonden producten en de diensten die erbij horen. Dat raakt niet alleen consumentenapparaten: de ACM noemt landbouw- en productiemachines en moderne voertuigen. Een gebruiker kan ook een bedrijf zijn dat een apparaat gebruikt zonder eigenaar te zijn. Voor apparaten die vanaf 12 september 2025 op de markt zijn gebracht, geeft de Data Act gebruikers recht op duidelijke informatie en veilige, kosteloze toegang tot gebruiksdata. Gebruikers kunnen die gegevens ook met een derde partij naar keuze delen. Bij een landbouwmachine kan dat een onafhankelijke onderhoudspartij zijn die de data gebruikt om service te plannen. De datahouder mag een verzoek alleen in uitzonderlijke gevallen weigeren, bijvoorbeeld bij bedrijfsgeheimen of risico voor de productveiligheid. Een ontvanger mag de data alleen gebruiken voor het doel waarvoor de gebruiker ze opvroeg.
Waar dat mogelijk is, moeten aanbieders sinds 12 september 2026 apparaten en bijbehorende diensten zo ontwerpen dat gebruikers direct bij hun data kunnen. Is directe toegang technisch niet mogelijk, dan moet indirecte toegang beschikbaar zijn. De gebruiksdata uit een apparaat vallen hieronder, niet alle bedrijfsgegevens; auteursrechtelijk beschermde gegevens zijn uitgesloten. Bevat een dataset persoonsgegevens, dan blijft ook de AVG gelden. Voor een wagenpark of productiemachine moet de leverancier duidelijk maken welke gebruiksdata bestaan en hoe die bereikbaar worden.
Gezamenlijke inkoop kan binnen de mededingingsregels
De ACM noemt gezamenlijke cloudinkoop, open standaarden, gezamenlijke technische eisen en het ontwikkelen van alternatieven als mogelijke vormen van samenwerking. Afspraken over prijzen, hoeveelheden, marktverdeling of de verdeling van leveranciers kunnen de concurrentie beperken. Als een afspraak de concurrentie kan beperken, moet de organisatie vier voorwaarden kunnen onderbouwen: de samenwerking levert voordelen op, is noodzakelijk om die voordelen te behalen, geeft afnemers een billijk deel en laat voldoende concurrentie over.
In juli 2026 riepen vijf toezichthouders bedrijven al op samen eisen te stellen aan open standaarden, interoperabiliteit en overstapmogelijkheden. De gezamenlijke position paper maakt digitale autonomie tot toetsbaar criterium voor inkoop en hercontractering. Organisaties die twijfelen over de ruimte voor zo'n afspraak kunnen ACM in een vroeg stadium om een informele beoordeling vragen. Ook overheden kunnen als vroege klant alternatieven helpen opschalen of zelf digitale diensten aanbieden. Zodra dat een economische activiteit is, geldt de Wet Markt en Overheid om een gelijk speelveld te bewaken. Voor aanbestedingen moeten autonomie-eisen objectief, proportioneel en niet-discriminerend zijn; de ACM houdt zelf geen toezicht op die aanbestedingen.
De handreiking is geen algemene juridische goedkeuring
De ACM richt zich op vier wettelijke kaders: de Mededingingswet, de Data Act, de DMA en de Wet Markt en Overheid. De handreiking beschrijft mogelijkheden binnen bestaande regels en schept zelf geen nieuwe verplichtingen. Ze geeft geen algemene juridische goedkeuring: wat mag, hangt af van concrete omstandigheden en een bindend oordeel is aan de rechter. De tekst bevat ook geen leveranciersvergelijking of individueel migratieplan.
De DMA biedt rechten rond interoperabiliteit en dataportabiliteit voor aangewezen poortwachters. In juni 2026 meldde de Europese Commissie een voorlopig standpunt dat de cloudservices van AWS en Microsoft Azure onder de DMA aangewezen zouden moeten worden. Dat voorlopige standpunt betreft de cloudactiviteiten van de twee aanbieders; de aankondiging was geen definitieve aanwijzing. Voor de Data Act is de ACM de Nederlandse datacoördinator en kan zij meldingen over ontbrekende toegang ontvangen. Bij de DMA kan zij onderzoek doen en bevindingen delen met de Commissie, die de besluiten neemt.
De handreiking vertaalt autonomie naar keuzes in contracten, datatoegang en systeemontwerp. De Data Act geeft rechten op data-overdracht en de bestaande concurrentieregels bieden ruimte voor samenwerking. Een organisatie moet nog vaststellen welke dienst past en welke softwarelagen buiten de export vallen. De uitkomst van een overstap hangt daardoor aan twee controlepunten: wat het contract laat meenemen en wat de applicatie elders kan uitvoeren.
Veelgestelde vragen
Data die met je meeverhuist
Ik denk mee over hoe je data toegankelijk houdt wanneer systemen of leveranciers veranderen, ontwerp de datastromen en bouw de integraties end-to-end. Ik begeleid het hele traject van eerste keuze tot livegang, self-hosted waar dat kan.
Dit artikel is geproduceerd samen met het Agent Team. Meer over de redactie.
