Alisina NawabiDe onthulling kwam niet uit een militaire briefing, maar uit een milieurechtszaak. In een beëdigde verklaring voor een federale rechtbank bevestigde de hoogste AI-functionaris van het Amerikaanse leger dat Grok, de AI van Elon Musks bedrijf xAI, werd ingezet om in 96 uur ruim 2.000 wapens op 2.000 doelen in Iran te laten neerkomen. Het gaat om Operation Epic Fury, en de details kwamen openbaar omdat de Amerikaanse overheid diezelfde chatbot nu als nationale veiligheid verdedigt in een zaak over de vervuilende datacenters die hem aandrijven.
Wat de beëdigde verklaring zegt
De verklaring is afgelegd door Cameron Stanley, sinds januari 2026 de Chief Digital and Artificial Intelligence Officer van het Pentagon (sinds de hernoeming officieel het Department of War). Volgens hem verwerkte het zogeheten Grok Gov Model geheime en openbare inlichtingen, markeerde het mogelijke doelen en kortte het de planningstijd in, geïntegreerd in het Maven Smart System van het leger. De kernzin uit zijn verklaring: het systeem stelde Amerikaanse troepen in staat om ruim 2.000 wapens op 2.000 verschillende doelen binnen 96 uur in te zetten tijdens de operatie, die begin 2026 plaatsvond. Stanley noemde Grok daarbij een van slechts vier commerciële AI-modellen die zijn goedgekeurd voor toepassingen in de nationale veiligheid.
Hoe een milieuzaak het militaire gebruik blootlegde
De zaak waarin dit alles op tafel kwam, gaat niet over defensie, maar over lucht. De NAACP klaagt xAI aan wegens overtreding van de Clean Air Act: het bedrijf zou tientallen gasturbines illegaal laten draaien om zijn Colossus 2-datacenter in Southaven, Mississippi, van stroom te voorzien, met gevolgen voor omliggende, overwegend zwarte gemeenschappen. Het Amerikaanse ministerie van Justitie vroeg de rechter om de zaak te seponeren en voerde aan dat xAI, inmiddels onderdeel van SpaceX, onmisbaar is voor de nationale veiligheid. Om dat te onderbouwen vergeleek Stanley het datacenter in strategisch belang zelfs met traditionele munitieproductie, en kwam het militaire gebruik van Grok naar buiten dat anders geheim was gebleven.
Vendor lock-in, nu op staatsniveau
Hier zit de echt ongemakkelijke les. Het Pentagon koppelt een levenskritisch systeem aan één commerciële leverancier en verdedigt vervolgens diens vervuilende infrastructuur, juist omdat het er afhankelijk van is geworden. Een concurrent kreeg de omgekeerde behandeling: Anthropic werd door het Pentagon bestempeld als supply chain risk nadat het bedrijf weigerde mee te werken aan dodelijke autonome oorlogvoering zonder menselijk toezicht en massasurveillance van burgers. Diezelfde afhankelijkheid speelt ook in Europa, waar een Amerikaanse exportban op Anthropics AI-modellen de digitale soevereiniteit van de EU op scherp zette toen die modellen ineens buiten bereik konden raken. Musk, wiens xAI kort daarvoor zijn slepende rechtszaak tegen OpenAI definitief verloor, zit nu juist ín het hart van de Amerikaanse defensie.
Wat dit betekent voor jouw organisatie
Je bent het Pentagon niet, maar de onderliggende vraag is precies dezelfde: hoeveel ingrijpende besluitvorming leg je in de zwarte doos van één AI-leverancier, en wie blijft er aanspreekbaar als het misgaat? In Europa is dat geen vrije keuze meer. De EU AI Act verbiedt acht AI-praktijken en stelt strenge eisen aan hoog-risico AI, met verplicht menselijk toezicht, transparantie en documentatie zodra AI meebeslist over zaken die mensen raken. Ook in Washington groeit het verzet: senator Kirsten Gillibrand diende wetgeving in die dodelijke militaire beslissingen bij mensen houdt en AI uit kernwapensystemen weert, omdat de belangrijkste beslissingen volgens haar door mensen genomen moeten worden, niet door onverantwoordelijke machines.
De les is niet dat AI uit je besluitvorming moet blijven, integendeel. AI hoort de mens scherper te maken, niet de verantwoordelijkheid te laten verdampen. Wie een consequente beslissing in een gesloten systeem van één leverancier legt, koopt snelheid, maar verkoopt grip. En grip is precies wat je niet kwijt wilt op het moment dat het er echt toe doet.
