Vier organisaties steunen verzoek om OpenAI’s fair-useverweer af te wijzen

Vier uitgevers- en rechtenorganisaties steunen met een amicusbrief van 29 oktober het verzoek om OpenAI’s fair-useverweer af te wijzen, meldt de Association of American Publishers.

Er verandert vandaag niets aan de AI-diensten die Nederlandse organisaties inkopen: de rechtbank heeft nog geen uitspraak gedaan. De inzet ligt verderop in de keten. Een oordeel dat OpenAI’s trainingspraktijk beperkt, kan de juridische ruimte voor modelaanbieders in de Verenigde Staten verkleinen en via licenties, productkeuze of contractvoorwaarden doorwerken naar bedrijven die AI inkopen.

De brief komt van vier brancheorganisaties

De indieners zijn de Association of American Publishers (AAP), de International Association of Scientific, Technical & Medical Publishers (STM), de Independent Book Publishers Association (IBPA) en Copyright Clearance Center (CCC). Zij treden op als amici curiae, organisaties die de rechter een aanvullend perspectief voorleggen. Ze zijn geen eisers in de zaak.

De brief is ingediend bij de federale rechtbank voor het Southern District of New York in de gebundelde procedure In Re: OpenAI, Inc. Copyright Infringement Litigation, dossier 25-md-3143. Het dossier vermeldt de brief als document 2304-1, ingediend op 29 oktober. De vier organisaties steunen de verzoeken van de eisers om op basis van het procesdossier over de zaak te beslissen. In de Amerikaanse procedure heet dat summary judgment. Zij vragen de rechter de verzoeken van de eisers toe te wijzen en het fair-useverweer van OpenAI en Microsoft af te wijzen.

De discussie gaat ook over de prijs van data

OpenAI beroept zich op fair use, een Amerikaanse auteursrechtelijke leer die in bepaalde gevallen gebruik zonder toestemming toestaat. De amici stellen dat het gebruik van beschermde boeken en journalistiek voor modeltraining geen aparte uitzondering op het auteursrecht verdient. Volgens hun brief kan AI-output concurreren met de oorspronkelijke werken en met afgeleide werken, terwijl onbetaalde training ook de markt voor licenties verzwakt. Het zijn partijargumenten, geen rechterlijke vaststellingen.

Als voorbeeld verwijst de brief naar George R. R. Martins boekenreeks A Song of Ice and Fire. De indieners stellen dat ChatGPT al vervolgverhalen heeft gegenereerd die kunnen concurreren met het nog te verschijnen The Winds of Winter. Ook haalt de brief interne uitspraken van medewerkers van OpenAI en Microsoft aan over de mogelijke gevolgen van grote hoeveelheden door AI gemaakte teksten. Zulke voorbeelden moeten in de procedure nog worden gewogen; hun aanwezigheid in een amicusbrief bewijst op zichzelf niet hoe groot de schade is.

Om de economische omvang van AI-trainingsdata te schetsen, noemt de brief een marktprognose van $5,2 miljard in 2025 naar $55,8 miljard in 2035. De onderliggende raming van Vantage Market Research gaat over de bredere markt voor AI-trainingsdatasets, waaronder datalabeling en synthetische data. Tekstdata heeft volgens de brief het grootste aandeel. De raming meet geen auteursrechtlicenties afzonderlijk en voorspelt dus niet hoeveel uitgevers of makers ontvangen. Voor bedrijven die AI inkopen zegt het bedrag evenmin wat een specifieke licentie gaat kosten; het maakt vooral zichtbaar hoeveel verschillende soorten datadiensten onder de bredere markt vallen.

De procedures leggen tegengestelde claims naast elkaar

In dezelfde gebundelde zaak koos het Amerikaanse ministerie van Justitie in september een andere positie. De regering stelde dat AI-training op beschermde teksten onder fair use kan vallen, met het argument dat de technologie een ander doel dient dan de oorspronkelijke boeken en artikelen. Dat is eveneens een juridisch standpunt in een lopende zaak, geen oordeel. De eerdere brief van de Amerikaanse regering die AI-training op beschermd werk fair use noemt liet zien hoe ver de partijen in hun uitleg van dezelfde doctrine uit elkaar liggen.

De processtap van juli ging over een andere vraag. Toen vroegen nieuwsuitgevers sancties tegen OpenAI en wilden zij dat de rechter een steekproef van 20 miljoen ChatGPT-logs buiten het bewijs hield. De uitgevers stelden dat OpenAI relevante logs had verborgen en gewist. Dat verzoek richtte zich op de omgang met bewijs; de brief van 29 oktober gaat over de juridische status van modeltraining en de mogelijke gevolgen voor licentiemarkten. De uitgeversmotie over de vermeend verborgen ChatGPT-logs en de steekproef van 20 miljoen gesprekken is dus geen eerdere uitspraak over fair use.

Bookpact maakt licenties tastbaar

De Amerikaanse rechtbank beslist over de claims in deze procedure, niet over contracten van Nederlandse afnemers. Voor Nederlandse afnemers kan de uitkomst wel relevant worden via de voorwaarden, datatoegang en licenties van AI-leveranciers. Naast de rechtszaken groeit ook een contractuele route voor specifieke content.

Centraal Boekhuis meldde op 9 oktober dat uitgevers titels per AI-toepassing kunnen aanmelden en het platform die koppelt aan aanvragen van AI-bedrijven. Het kan gaan om het raadplegen van een boek voor antwoorden, omzetting naar audio of samenvattingen, training van nieuwe modellen of gebruik voor onderzoek en non-profitprojecten. CB beschrijft dit als een basis om afspraken te bespreken, niet als een reeks al gesloten licenties. De Nederlandse uitgevers die per titel willen bepalen of en hoe AI hun boeken mag gebruiken, met afspraken over vergoeding kozen daarmee voor een andere stap dan procederen over bestaand gebruik. Bookpact beschrijft toestemming per titel, AI-klant, gebruik en looptijd als uitgangspunt voor uitgevers.

De rechtbank moet de argumenten van uitgeversorganisaties afwegen tegen de eerdere regeringsbrief. De uitkomst kan duidelijk maken hoeveel ruimte Amerikaanse AI-aanbieders hebben om beschermd werk voor training te gebruiken en welke rol licenties daarin spelen. Voor Nederlandse organisaties loopt een mogelijk effect via de databronnen, productvoorwaarden en licentieafspraken van de leveranciers die zij inkopen.