Nieuwe Verlofwet in consultatie: verlofstelsel wordt eenvoudiger, rechten blijven gelijk

Het kabinet wil het Nederlandse verlofstelsel flink opschonen. Sinds 29 juni loopt de internetconsultatie voor de nieuwe Verlofwet, die de huidige Wet arbeid en zorg (Wazo) volledig gaat vervangen. Het kabinet streeft naar een eenvoudiger, begrijpelijker en toegankelijker verlofstelsel, zonder dat werknemers er rechten bij inleveren. Voor elke werkgever met personeel is dat relevant, want het raakt direct je HR- en salarisadministratie.

Belangrijk om meteen scherp te hebben: dit is een administratieve opschoning, geen bezuiniging en geen uitbreiding. De verlofduur en de hoogte van de uitkeringen blijven zoveel mogelijk gelijk. Wat verandert, is de manier waarop het verlof is geordend en geregeld. Reageren op het voorstel kan nog tot 10 augustus 2026, en de beoogde inwerkingtreding is 1 januari 2028.

Van vijf losse regelingen naar drie pijlers

De Wazo bestaat sinds 2001 en begon met vijf verlofregelingen. Daar kwamen er in de jaren erna steeds meer bij: langdurend zorgverlof in 2005, extra geboorteverlof in 2019 en 2020, en betaald ouderschapsverlof in 2022. Door al die uitbreidingen is het stelsel volgens de toelichting onoverzichtelijk en complex geworden, met administratieve verschillen tussen regelingen die niet goed uit te leggen zijn.

De Verlofwet herordent alles in drie pijlers, in lijn met het SER-advies Balans in maatschappelijk verlof: verlof voor ouders, zorg voor naasten en persoonlijk verlof. Het bestaande beleid wordt daarbij grotendeels ongewijzigd opnieuw opgeschreven en gestructureerd, zodat nieuwe verlofsoorten er in de toekomst logischer aan toegevoegd kunnen worden zonder dat het stelsel opnieuw dichtslibt.

Wat er verandert

Kort- en langdurend zorgverlof worden één regeling

De duidelijkste verandering zit bij het zorgverlof. Het huidige kortdurend zorgverlof (twee weken) en langdurend zorgverlof (zes weken) worden samengevoegd tot één zorgverlof van acht werkweken per jaar. De betaalsystematiek blijft hetzelfde: de eerste twee weken krijgt de werknemer 70 procent van het loon doorbetaald (minimaal het minimumloon), de overige zes weken zijn onbetaald.

Nieuw is wel dat die gedeeltelijk betaalde weken voor een breder aantal situaties inzetbaar worden. Onder de Wazo kon het betaalde kortdurend zorgverlof niet worden gebruikt voor de niet-noodzakelijke verzorging van een naaste met een levensbedreigende ziekte. Daarvoor moesten mensen bijvoorbeeld vakantie-uren opnemen. Straks kan dat wel binnen het zorgverlof, precies het soort situatie waarvoor de regeling eigenlijk bedoeld is.

Werkgever moet het verlof voortaan doorbetalen

Voor werkgevers is de nieuwe loonvervangende betaling de meest ingrijpende wijziging. Krijgt een werknemer tijdens verlof recht op een uitkering van UWV, dan wordt de werkgever verplicht dat bedrag alvast als loonvervangende betaling uit te keren via de gewone loonrun. Onder de Wazo bestond die verplichting niet, al deden veel werkgevers dit in de praktijk al, vooral bij het zwangerschaps- en bevallingsverlof. De werkgever kan de uitkering vooraf bij UWV aanvragen en zo het gat overbruggen, zodat de werknemer geen inkomensterugval heeft tijdens het verlof.

Meteen daaraan gekoppeld verschuift het aanvragen zelf ook naar de werkgever. Waar een werknemer nu vaak zelf bij UWV aanklopt, wordt het straks de werkgever die de uitkering aanvraagt, omdat die beter kan controleren of het verlof daadwerkelijk wordt opgenomen.

Andere rekenwijze voor zwangere zzp'ers

Ook voor zelfstandigen verandert er iets. De zwangerschaps- en bevallingsuitkering voor zzp'ers, voorheen bekend als de ZEZ-uitkering, wordt niet afgeschaft maar anders berekend. Het urencriterium van 1.225 uur verdwijnt, omdat een zelfstandige die weinig of geen winst maakt maar wel aan dat criterium voldoet nu een hogere uitkering kan krijgen dan iemand die er net niet aan voldoet. Voortaan telt alleen nog de winst, met een middelingsperiode van drie jaar om schommelende inkomsten op te vangen. Ook de aparte vervangingsuitkering, waarmee een zzp'er personeel kon betalen dat haar tijdens het verlof verving, verdwijnt.

Wat gelijk blijft

Het is verleidelijk om een wetswijziging te lezen als een lastenverzwaring, maar hier is het uitgangspunt juist dat bestaande rechten intact blijven. De duur van de verschillende verlofvormen verandert niet, en de uitkeringshoogtes ook niet: het zwangerschaps- en bevallingsverlof blijft op 100 procent van het dagloon (tot het maximumdagloon), het aanvullend geboorteverlof en het betaald ouderschapsverlof blijven op 70 procent. Het calamiteiten- en kort verzuimverlof gaan samen verder onder de simpelere naam kort verzuimverlof, met vrijwel dezelfde inhoud.

De SER zou nog een stap verder willen gaan, met acht weken zorgverlof volledig op 70 procent en een sterkere positie voor mantelzorgers. Die aanbevelingen zijn bewust nog niet in dit voorstel verwerkt, omdat daarover nog geen besluit is genomen en de uitvoerbaarheid nog niet is getoetst. Ze kunnen er later wel snel aan worden toegevoegd.

Wat dit betekent voor jou als werkgever

Op dit moment hoef je nog niets te doen: het gaat om een consultatie, en iedereen, van individuele mkb-werkgevers tot brancheorganisaties, kan tot 10 augustus reageren op het voorstel. Maar de richting is helder genoeg om alvast op te anticiperen. Voor je salarisadministratie betekent één samengevoegd zorgverlof, meer uniforme aanvraag- en meldtermijnen en de verplichte loonvervangende betaling dat je processen en software straks anders moeten werken, ook al blijft het onderliggende recht gelijk.

Het aardige aan dit dossier is dat vereenvoudiging hier ook echt vereenvoudiging is. De vakmedia becijferen op basis van de toelichting dat de regeldruk rond ouderschapsverlof met ongeveer een derde daalt, tegen zo'n 16,4 miljoen euro eenmalige implementatiekosten voor alle werkgevers samen. Minder losse regels, dezelfde rechten. Dat maakt het een goed moment om je eigen verlofadministratie tegen het licht te houden en te kijken waar handmatig uitzoekwerk straks kan verdwijnen. Wie zijn HR-processen nu al opschoont, heeft in 2028 minder om te bouwen.