VentureBeat-peiling: 38% noemt kosten als reden om AI-projecten bij te sturen

Softwarekosten liepen bij 56% van 156 gekwalificeerde respondenten op door een AI-toeslag, een hogere verlengingsprijs of functies achter een duurder pakket, blijkt uit de op 4 november gepubliceerde oktoberpeiling van VentureBeat Intelligence.

Kostenoverschrijdingen waren voor 38% van de deelnemers een reden om in de afgelopen twaalf maanden een AI-project uit te stellen, af te schalen of te schrappen. Slechts 12% noemde een tekort aan rekenkracht. Voor Nederlandse organisaties lopen de mogelijke extra kosten via drie verschillende begrotingsregels: softwarelicenties, geheugen in apparatuur en vooraf gereserveerde GPU-capaciteit. De peiling is geen Nederlandse marktmeting en koppelt de projectbesluiten niet aan één specifieke kostenpost.

Softwareprijzen verschuiven vaak bij verlenging

De tabel telt 88 van de 156 deelnemers die minstens één AI-toeslag, hogere verlengingsprijs of duurdere functiebundel meldden. Van die groep zei 40% dat de extra kosten ten minste 10% van de jaarlijkse software-uitgaven vormden. Het gaat om wat deelnemers over hun organisatie rapporteerden, niet om een onafhankelijke controle van facturen.

Microsoft laat zien hoe zo’n prijswijziging in een contract kan landen. In de Amerikaanse prijslijst gaat Microsoft 365 F1 zonder Teams vanaf 1 juli van $1,75 naar $2,50 per gebruiker per maand, een stijging van 43%. Voor Microsoft 365 E3 met Teams gaat de maandprijs van $36 naar $39, een stijging van 8%. De wijziging geldt voor geselecteerde commerciële abonnementen en bestaande klanten krijgen de nieuwe prijs bij hun eerstvolgende verlenging. Microsoft vermeldt dat de lijst in Amerikaanse dollars is en per land of valuta kan verschillen. De 43% is dus geen algemene verhoging voor alle Microsoft 365-abonnementen en evenmin een Nederlandse offerteprijs.

De peiling noemt geen leveranciers per antwoord. De 56% kan daarom niet worden gelezen als het aandeel Microsoft-klanten met een prijsstijging. Ook meet de enquête niet hoeveel van de veranderingen nieuwe AI-functies toevoegen en hoeveel bestaande functies naar een duurder niveau verplaatsen.

Geheugen zet druk op apparatuur

Softwarecontracten veranderen op een ander moment dan de prijs van onderdelen. Gartner meldde op 21 oktober dat geheugenprijzen in twaalf maanden meer dan verdubbelden. Volgens de onderzoeksfirma werkt die stijging door in opslag, servers, netwerken, pc’s en andere apparaten. Gartner verwacht dat de prijsdruk aanhoudt tot en met 2027, voordat hardwareprijzen beginnen te stabiliseren.

SK hynix meldde eind oktober dat de geheugenvraag volgens het bedrijf tot 2030 groter blijft dan het aanbod. Meer dan de helft van de productiecapaciteit voor 2027 en 2028 ligt al vast in langlopende afspraken met veertien grote klanten. Dat is een marktraming van een geheugenfabrikant, geen prijsvoorspelling voor een Nederlandse server of laptop. De raming splitst de vraag naar DRAM, HBM en NAND niet apart uit, waardoor de 2030-horizon geen prijsvoorspelling voor een specifiek geheugentype oplevert.

Gereserveerde GPU’s kunnen ongebruikt blijven

Een GPU-reservering kent weer een eigen prijsmechanisme. AWS zegt dat de tarieven voor EC2 Capacity Blocks voor machine learning regelmatig meebewegen met vraag en aanbod. De huidige prijspagina vermeldt dat het volgende tariefmoment in januari 2027 is gepland en dat de klant het tarief betaalt dat geldt wanneer de reservering wordt gekocht, ook als de capaciteit later start. Investing.com meldde dat AWS per 1 juli de tarieven voor vooraf gereserveerde GPU-capaciteit met ongeveer 20% verhoogde. Ook AI-aanbieders leggen hun rekenkrachtvraag jaren vooruit vast. Anthropics S-1 noemt $895,4 miljard aan contractuele aankopen en leases voor rekenkracht en infrastructuur. Volgens de filing valt $69,8 miljard aan verwachte uitgaven in de twaalf maanden na 30 september 2026; vrijwel de rest loopt door tot 2045. Die planning zegt niets over een direct Claude-tarief voor klanten.

Prijs en benutting zijn in de peiling afzonderlijke uitkomsten. Van de 114 deelnemers die GPU-capaciteit vooraf reserveerden, zei 31% dat meer dan een kwart van hun uitgaven aan rekenkracht naar gereserveerde maar ongebruikte capaciteit ging. Nog eens 22% wist niet welk deel ongebruikt bleef. Dit zijn zelfrapportages, geen gemeten AWS-gebruik. Een hogere reserveringsprijs en een lage benutting kunnen tegelijk voorkomen, maar de enquête bewijst niet dat het ene het andere veroorzaakt.

De peiling meet geen Nederlandse markt

VentureBeat Intelligence kreeg in oktober 172 reacties, waarvan er 156 aan de selectiecriteria voldeden. De deelnemers werkten bij organisaties met minstens honderd werknemers of adviseerden zulke organisaties. Volgens de methodetoelichting kwam 87% via een onderzoekspanel en was 10% consultant die antwoordde over de belangrijkste klant. Deelname was vrijwillig. De uitkomsten beschrijven dus deze zelfgeselecteerde groep en kunnen niet worden doorgetrokken naar Nederlandse bedrijven, zeker niet naar kleinere organisaties.

Volgens 38% van de deelnemers speelden kostenoverschrijdingen mee bij uitstel, afschaling of annulering. Het zegt niet dat kosten de enige oorzaak waren of dat software, geheugen of GPU-tarieven ieder afzonderlijk die besluiten veroorzaakten. Tegenover die antwoorden staat wel dat 124 van de 156 deelnemers een hoger AI-budget voor de komende twaalf maanden verwachten, onder wie 29 een stijging van meer dan de helft voorzien. Van die 124 zegt slechts 27% de waarde van de uitgaven te beoordelen met een meetbaar financieel rendement dat aan de financiële afdeling te verdedigen is.

De extra rekening verschijnt op verschillende momenten: bij een softwareverlenging, de aanschaf van apparatuur en het boeken van GPU-uren. De peiling zet gemelde kostenoverschrijdingen naast groeiende AI-budgetten en beperkt zicht op rendement. Hoeveel daarvan naar Nederlandse organisaties doorwerkt, blijft open; de afzonderlijke contracten, componenten en reserveringen bepalen waar de extra kosten landen.