Nieuw-Zeeland dient wet in die sociale media verbiedt onder de 16

Nieuw-Zeeland diende maandag een wetsvoorstel in dat jongeren onder de zestien van sociale media weert en platforms boetes oplevert tot tien procent van hun wereldwijde omzet. De Online Safety (Minimum Age and Child Safety Risk Assessment) Bill werd ingediend door premier Christopher Luxon en onderwijsminister Erica Stanford.

Het verschil met eerdere plannen zit niet in de leeftijdsgrens, maar in wat de wet als geldige controle accepteert. Voor een Nederlandse organisatie met een app, een community of een jongerendoelgroep is dat het bruikbare deel: een opsomming van methodes die tellen, waar een zelf opgegeven geboortedatum op zichzelf niet bij hoort. Dat raakt de standaardverdediging van vrijwel elk Nederlands aanmeldformulier, waarin een geboortedatum invullen het hele leeftijdsbeleid is.

Wat het voorstel van platforms eist

Platforms met een hoog risico, waaronder Instagram, TikTok, Snapchat, YouTube, X en Facebook, moeten redelijke stappen zetten om vast te stellen dat een gebruiker zestien of ouder is. Als redelijke stappen noemt het voorstel bestaande accountgegevens, gezichtsanalyse voor leeftijdsinschatting, digitale ID-diensten en een formeel identiteitsbewijs.

Een tweede verplichting reikt verder dan de leeftijdsgrens. Platforms moeten regelmatig beoordelen welke risico's ze voor kinderen creëren en rapporteren hoe ze die verkleinen. Een factsheet van de regering deelt die risico's in vier categorieën in: illegale inhoud, schadelijke inhoud zoals grooming, pesten, intimidatie en AI-deepfakes, advertenties en gedragsprofilering, en het ontwerp en de werking van de dienst zelf.

De handhaving komt bij een nieuwe toezichthouder binnen het Department of Internal Affairs. Die kan informatie opvragen en de gebruikte leeftijdstechnologie auditen, en in het uiterste geval geoblokkering of strafrechtelijke sancties inzetten. Voor kinderen, ouders en verzorgers staan er geen sancties in.

"De wet legt juridische verplichtingen bij de platforms", zei Stanford. "Er worden geen sancties voorgesteld voor kinderen, hun ouders of verzorgers." Volgens haar voert het voorstel niet alleen een minimumleeftijd in, maar zet het een kader neer dat mee kan bewegen met de techniek. Luxon onderbouwde de urgentie met een cijfer: een op de drie kinderen tussen 13 en 17 jaar zit inmiddels minstens vijf uur per dag op sociale media.

Wat er buiten de wet valt

De grens loopt niet langs alles wat online is. Berichtendiensten als WhatsApp en Discord blijven erbuiten, net als online games zoals Roblox, muziek- en podcastdiensten, e-mail, bel- en videodiensten, onderwijs- en zorgdiensten en zakelijke netwerken als LinkedIn. AI-chatbots die vooral voor productiviteit bedoeld zijn, zoals ChatGPT, Gemini en Copilot, vallen er ook buiten.

Eén uitzondering op die uitzondering is veelzeggend: sociale AI-metgezellen die een emotionele band nabootsen vallen wel onder het verbod. Wie een chatbot bouwt, zit dus niet automatisch buiten schot: het onderscheid ligt bij wat het ding doet, niet bij de techniek eronder. Een verbod op VPN-gebruik staat niet in de wet.

Dit parlement haalt het voorstel niet

Politiek is de wet vooral een verkiezingsstandpunt. Coalitiepartners ACT en New Zealand First steunen het voorstel niet en riepen de agree to disagree-clausule in, waardoor National de oppositie nodig heeft om zelfs de eerste lezing te halen. Labour houdt de boot af met een brief met 79 vragen aan Stanford, onder meer over hoe een platform kan aantonen dat het voldoet, of de regering een volledige privacytoets publiceert en hoe de boetes gehandhaafd worden. Luxon erkende dat een eerste lezing er deze termijn waarschijnlijk niet meer komt. De verkiezingen zijn in november.

ACT-leider David Seymour rekende hardop voor waarom hij de boete niet gelooft: tien procent van Meta's wereldwijde omzet is ongeveer 33 miljard dollar, en dat gaat een bedrijf volgens hem simpelweg niet betalen. Stanford hield vol dat het percentage juist werkt omdat Nieuw-Zeeland daarmee in de pas loopt met andere landen.

Van losse handhavingszaken naar wetgeving

Tot nu toe kwam de druk op leeftijdscontrole vooral per geval, van toezichthouders en rechters. De Italiaanse privacywaakhond beboette Character.AI met 158.000 euro voor leeftijdscontrole die in de praktijk niet werkte. Een rechter in New Mexico droeg Meta op om binnen twee jaar een model te bouwen dat voorspelt of een gebruiker jonger is dan dertien en bij twijfel de jongste leeftijd aan te houden. OpenAI zet sinds 18 augustus tieners van 13 tot en met 17 automatisch in een afgeschermde ChatGPT op basis van gebruikssignalen in plaats van op de opgegeven geboortedatum. Nieuw-Zeeland zet die norm nu in wetgeving, compleet met toezichthouder en boetevoet.

Dat de richting duidelijk is, betekent niet dat de route vastligt. In Frankrijk sneuvelde een vrijwel identiek plan. De Conseil constitutionnel vernietigde op 14 augustus het verbod op sociale media voor kinderen onder de vijftien, omdat het een beperking oplegde die niet passend, noodzakelijk en evenredig was en omdat leeftijdscontrole voor alle gebruikers, ook volwassenen, zonder wettelijke waarborgen het recht op privacy raakt.

Die twee uitkomsten samen tekenen de opgave. Een leeftijdsgrens die alleen werkt als iedereen zich identificeert, sneuvelt op privacy. Een leeftijdsgrens zonder aantoonbare controle sneuvelt op handhaving. Wat overblijft is de smalle middenweg waar Nieuw-Zeeland op mikt: een controle die de leeftijd vaststelt zonder van elke volwassene een identiteitsbewijs te eisen. Voor wie in Nederland een dienst bouwt waar tieners bij kunnen, verschuift de vraag daarmee van of je aan leeftijdscontrole doet naar welke vorm de privacytoets overleeft.