Coalitie overweegt verdubbeling NADI-budget naar 1 miljard euro

Het budget voor het Nationaal Agentschap voor Disruptieve Innovatie kan verdubbelen naar 1 miljard euro, melden bronnen aan BNR, nu de oprichting op tafel ligt in de Haagse begrotingsonderhandelingen richting Prinsjesdag.

Voor een Nederlands deeptech-, AI- of klimaattechbedrijf zit de kern niet in het bedrag maar in de vorm. De 500 miljoen euro die in het coalitieakkoord van het kabinet-Jetten staat, mag uitsluitend als lening of als investering worden verstrekt. Komt de verdubbeling er, dan kan die tweede helft ook als subsidie worden uitgekeerd. Dat is het verschil tussen geld dat je terugbetaalt of waarvoor je aandelen inlevert, en geld dat een onderzoekslijn financiert die nog jaren van een verkoopbaar product af staat.

Wat er in Den Haag op tafel ligt

Het Nadi moet de Nederlandse tegenhanger worden van de Amerikaanse Arpa's, zoals Darpa voor defensie en Arpa-E voor energie. Het mikt op zeer prille technologie en techbedrijven die nog in de fase van risicovol onderzoek zitten, waar durfinvesteerders wegblijven omdat een fonds binnen pakweg tien jaar een exit wil zien. Precies in dat gat valt nu vrijwel geen Nederlands geld.

Besloten is er niets. Bij alle onderhandelende partijen bestaat interesse, maar de meningen lopen sterk uiteen over waar het geld vandaan moet komen, zegt BNR-techredacteur Joe van Burik. Het bedrag van 1 miljard euro is dus nog geen begrotingspost, maar de uitkomst waartoe de coalitiepartijen volgens de bronnen van BNR bereid lijken.

Waar dat miljard als getal vandaan komt

Rafael Laguna de la Vera, directeur van het Duitse Sprind dat in 2019 werd opgetuigd, adviseert 1 miljard euro voor vijf jaar. Dat is minder dan het rapport-Wennink van oud-ASML-topman Peter Wennink, dat een meerjarig budget van 1,5 tot 2 miljard euro aanbeveelt. Laguna de la Vera noemt zijn eigen bedrag realistischer en pleit voor opbouw in stappen: ongeveer 20 miljoen euro in het eerste jaar, via 50 en 100 miljoen omhoog naar 400 miljoen euro in het vijfde jaar.

Zijn eigen organisatie laat zien waarom schaal telt. Sprind kan dit jaar rekenen op 350 miljoen euro, naar eigen zeggen amper een tiende van wat nodig is om de doelen te halen. Toch stapte Sprind vroeg in bij het Duitse fusiebedrijf Proxima Fusion, dat in juli 411 miljoen euro ophaalde voor een stellarator die netto energie moet leveren bij München.

Hoe het geld bij bedrijven en labs zou landen

Ondernemer Jelle Prins, medeoprichter van AI-bedrijf Cradle, leidt de opzet van het agentschap. Zijn plan gaat uit van een startkapitaal van minimaal 300 miljoen euro plus 150 miljoen euro per jaar over vijf jaar, goed voor zes tot tien programma's die naast elkaar lopen.

In het voorstel dat NADI zelf publiceerde krijgt elke programmadirecteur 20 tot 100 miljoen euro voor een programma van drie tot vijf jaar, plus kortere Challenges van 15 tot 40 miljoen euro voor een tot drie jaar. Die directeur kiest zelf meerdere parallelle oplossingsroutes, geeft de teams die vooruitkomen meer geld en stopt de rest. Dat acht van de tien programma's technisch of commercieel niet zal slagen is in het ontwerp ingecalculeerd.

Laguna de la Vera stelt daar één harde voorwaarde bij: geen ministerie dat permanent over de schouder meekijkt. Sprind moest die ruimte gaandeweg afdwingen, en volgens hem moet Nadi haar vanaf dag één vastleggen.

Ander overheidsgeld dan de rest van het pakket

Nederlands innovatiegeld gaat de laatste jaren vooral naar infrastructuur en naar projecten binnen de overheid zelf. Het kabinet trok dit voorjaar structureel 428 miljoen euro per jaar extra uit voor onderzoek en wetenschap, en de vijftien projecten die het Innovatiebudget Digitale Overheid 2026 kregen, moesten stuk voor stuk open source gebruiken. Dat geld belandt vrijwel altijd bij instellingen en bij de overheid zelf.

Nadi zou het eerste instrument zijn dat expliciet mikt op de fase waarin nog niets bewezen is, bij bedrijven en onderzoeksgroepen buiten die kring. Of het 500 miljoen of 1 miljard euro wordt, en of het als lening of als subsidie de deur uitgaat, bepaalt of een klein team zonder omzet er iets aan heeft. Op Prinsjesdag wordt zichtbaar welke kant dat op gaat.