Europees Parlement keurt AI Omnibus goed en verzwakt rechten voor ze gelden

Het Europees Parlement heeft op 16 juni ingestemd met de eerste Digital Omnibus, een pakket dat belangrijke bepalingen uit de AI Act terugdraait. Het Parlement nam de AI Omnibus aan met 423 stemmen voor. Vandaag publiceert een brede coalitie van Europese burgerrechtenorganisaties, waaronder EDRi, AlgorithmWatch, Amnesty International, Access Now en ARTICLE19, een gezamenlijke analyse met een scherpe boodschap: deze waarborgen worden verzwakt nog voordat ze ook maar zijn gaan gelden.

Dat is precies de kern van de kritiek. Veel beschermingsregels voor risicovolle AI waren nog niet eens van kracht, en zijn nu al uitgehold of verder vooruitgeschoven. De omnibus stelt de hoog-risicobepalingen uit die voor augustus 2026 stonden gepland, naar 2 december 2027, en voor bepaalde systemen zelfs naar augustus 2028.

Wat er precies verandert

Naast het uitstel gaat het om een aantal concrete versoepelingen. De transparantieverplichtingen worden lichter: aanbieders hoeven minder informatie te uploaden naar de publieke EU-databank, wat het toezicht door toezichthouders, onderzoekers en betrokken burgers verkleint. AI in machines verschuift binnen de bijlagen van de wet, zodat sectorale regels in plaats van de horizontale AI Act van toepassing worden, met als risico dat zaken als werktempo, taakverdeling en monitoring van werknemers buiten beeld raken. Daarnaast komen er nieuwe uitzonderingen om gevoelige persoonsgegevens te verwerken voor het opsporen van bias.

In hetzelfde pakket zat trouwens ook een verbod dat juist beschermt: ik beschreef eerder hoe het Europees Parlement instemde met een verbod op AI-nudifiers, apps die kleding uit foto's van echte mensen wegpoetsen. Dat verbod werd op het laatste moment ingevoegd, en de burgerrechtenorganisaties waarschuwen dat zo'n in het oog springende toevoeging de aandacht kan afleiden van de bredere verzwakking eromheen.

De toon bij de critici is hard. Diego Naranjo van Liberties stelt dat de aanname de bescherming van grondrechten verzwakt, kernbepalingen uitstelt en Big Tech in de kaart speelt. Zijn collega Eva Simon noemt het een grote stap terug voor verantwoorde technologie.

Wat dit betekent voor jouw bedrijf

Voor een Nederlandse ondernemer of organisatie is de praktische boodschap dubbel. Aan de ene kant krijg je meer tijd. De zwaarste verplichtingen voor risicovolle AI schuiven op, net zoals eerder de AI Act-regels voor AI in werving en HR werden uitgesteld tot eind 2027. Dat haalt acute druk weg bij wie nog volop aan het inventariseren is.

Aan de andere kant verandert er aan het fundament niets. De AI Act blijft komen, de deadlines verschuiven alleen, en een wet die tijdens de rit wordt aangepast is een bewegend doel. Wie zijn compliance ophangt aan één specifieke datum, loopt het risico telkens opnieuw te moeten bijstellen. Verstandiger is om de basis op orde te brengen die hoe dan ook overeind blijft: weet welke AI-systemen je gebruikt, waarvoor, en met welke data. Dat is precies de inventarisatie die je voor de praktische AI Act-nalevingschecklist voor het MKB toch al moet maken, en die houdt stand, of de deadline nu 2026, 2027 of 2028 is.

Verwar uitstel dus niet met afstel. De slimme zet is niet achteroverleunen tot de nieuwe datum, maar nu een fundament leggen dat tegen elke versie van de wet bestand is.