LibreOffice 26.8 verschijnt zonder generatieve AI

LibreOffice 26.8 is sinds 26 augustus beschikbaar zonder een enkele generatieve AI-functie, meldt The Document Foundation, die daar een expliciete positie van maakt: documentinhoud gaat niet naar een externe dienst en geen onderdeel van de suite heeft netwerktoegang nodig.

Daarmee wordt een keuze die lang principieel klonk ineens rekenbaar. Aan de ene kant staat Microsoft 365, waar Copilot steeds dieper in Word, Excel en Outlook zit en waar die uitbreiding 18,20 euro per gebruiker per maand kost bovenop het abonnement zelf, tijdelijk verlaagd naar 15,60 euro. Aan de andere kant een gratis pakket dat op de laptop van je medewerker draait en waarvan de maker zwart op wit zet dat er niets weggaat. Voor een organisatie die met patiëntgegevens, dossiers of loonadministratie werkt, is dat geen smaakverschil maar een auditvraag.

Geen AI is hier een ontwerpkeuze, geen achterstand

The Document Foundation zegt het zonder omhaal: de suite bevat geen generatieve AI-functies, en dat is een bewuste positie in plaats van een ontbrekende functie. De onderbouwing die de stichting erbij geeft, past vrijwel letterlijk in een DPIA. Wie vertrouwelijke, juridisch beschermde of persoonsgegevens verwerkt, moet weten waar die data heen gaat, en de enige zekerheid die een audit overleeft is dat de data de machine niet verlaat.

Daar hangt meer aan vast dan alleen AI. LibreOffice draait als native applicatie op Windows, macOS en Linux, zet niets automatisch in cloudopslag, en bevat geen telemetrie, geen abonnement, geen verplicht account en geen functies achter een betaalmuur. Het staat onder de Mozilla Public License v2 en mag zonder beperking worden uitgerold door bedrijven, scholen en overheden. Versie 26.8 is wel de eerste die af en toe een donatiebanner laat zien in het Startcentrum, het scherm dat verschijnt als je de suite opent zonder document.

Wat er wel in zit

De release bundelt het werk van 206 bijdragers, van wie 155 vrijwilliger, en verschijnt in 120 talen. De opvallendste toevoeging zit in Writer: de Paragraph Composer verdeelt de woordafstand over opeenvolgende regels in plaats van elke regel apart te optimaliseren. Dat is het verschil tussen uitgevulde tekst die afwisselt tussen propvol en luchtig, en een blok dat rustig oogt.

Verder ondersteunt de suite nu OpenType-fontvariaties, detecteert Writer de tekstrichting automatisch en is er een afleidingsvrije Draft-weergave. Calc krijgt berekende velden in draaitabellen. Impress en Draw ondersteunen meerdere paginaformaten in een document. Writer-tabellen geven hun rij- en kolomstructuur door volgens ARIA, wat schermlezers helpt.

Wat het kost

Wat je inlevert is net zo concreet als wat je wint. Geen samenvatting van een rapport van veertig pagina's, geen concepttekst, geen formule die zichzelf uitlegt. Gebruikt een team die functies dagelijks, dan is dit een stap terug.

De compatibiliteit heeft scherpe randen. LibreOffice Chart kan de nieuwere grafiektypen die Microsoft Office in OOXML wegschrijft, zoals box-and-whisker, funnel, Pareto, sunburst, treemap en waterval, importeren en weer exporteren, maar niet tonen of bewerken. De suite meldt dat het type niet wordt ondersteund en bewaart de onderliggende definitie, zodat het bestand intact terugkomt in Office. Bij region map-grafieken overleeft het type de rondgang wel, de geografische inhoud niet. De lettertypen Gentium Basic en Gentium Book Basic worden niet langer meegeleverd, dus documenten die ze voorschrijven vallen terug op een ander lettertype.

Voor productieomgevingen adviseert de stichting zelf om nog even op de 26.2-tak te blijven. Daarvan komt 26.2.6 op 3 september 2026 uit, en die tak gaat op 30 november 2026 uit onderhoud. Organisaties die op schaal uitrollen worden doorverwezen naar de enterprise-versies van ecosysteempartners, met SLA's en beveiligingsupdates die drie tot vijf jaar lopen in plaats van de kortere community-cyclus. Dat is precies de post die je in een businesscase vergeet.

Migratie kost sowieso werk. Complexe Excel-macro's, exotische opmaak en zwaar opgemaakte presentaties kunnen verschuiven, dus test je zwaarste documenten voordat je uitrolt. En de licentieprijs is zelden de doorslaggevende post: Microsoft 365 Business Standard kost 10,83 euro per gebruiker per maand, waarmee het verschil vooral in grip en beheerlast zit.

Waarom deze positie opvalt

De opstelling van de stichting steekt af tegen de rest van haar eigen ecosysteem. Collabora, dat een fors deel van de LibreOffice-code schrijft, zet AI-integratie juist vooraan in zijn eigen browsergebaseerde suite, constateert The Register. Dezelfde codebasis, twee tegengestelde antwoorden op dezelfde vraag.

In Nederland wordt die vraag inmiddels hardop gesteld. Het Rijk laat de digitale werkplek van rijksambtenaren stapsgewijs vervangen door soevereine componenten, en Groningen start dit jaar een pilot met een alternatief voor het Microsoft Office-pakket zonder dat vaststaat welk pakket dat wordt. Voor zo'n pilot is 26.8 een kant-en-klare kandidaat: gratis, zonder onderhandeling over dataverwerking, en met ODF als eigen bestandsformaat.

Wat deze release vooral markeert, is dat "geen AI" een verkoopargument is geworden. Twee jaar lang ging de vraag over welke assistent er in je documenten meekijkt. LibreOffice draait hem om en belooft dat er niemand meekijkt. Dat is geen verzet tegen AI zelf, maar tegen de aanname dat kantoorsoftware daarvoor verbinding moet maken. Wie die aanname aan zijn eigen dossiers wil toetsen, heeft sinds 26 augustus een concreet ijkpunt.