De week waarin één pennenstreek Claude uit Europa haalde

Anthropic lanceerde op 9 juni Claude Fable 5 en Mythos 5 en noemde de cyberdefensie-capaciteiten van Mythos 5 de sterkste van welk model ter wereld dan ook, uitgerold naar infrastructuurpartijen via Project Glasswing. Fable 5 kwam beschikbaar op Amazon Bedrock voor tien dollar per miljoen input-tokens. Het feest duurde kort. Onderzoekers van Amazon omzeilden een beveiliging in Fable 5, Amazon-CEO Andy Jassy trok bij minister van Financiën Scott Bessent aan de bel, en op 13 juni legde de Amerikaanse overheid een exportcontrole op. Anthropic was het er fundamenteel mee oneens, noemde de techniek een beperkte, niet-universele jailbreak en koos er toch voor beide modellen per direct wereldwijd af te sluiten voor alle klanten.

Daarna werd het een publiek gevecht. AI-adviseur David Sacks van het Witte Huis noemde Anthropic roekeloos en stelde dat Dario Amodei een verzoek om het model vrijwillig terug te trekken had afgeslagen; defensieminister Pete Hegseth verdedigde op X de eerdere uitzetting van Anthropic uit het Pentagon. Tegelijk kwam er fel verzet uit de beveiligingswereld: 76 beveiligingsexperts noemden de ban gevaarlijk voor verdedigers, onderzoeker Katie Moussouris weerlegde de jailbreak-rapporten, en Nvidia en Adobe sloten zich aan bij het protest. Opvallend: OpenAI's Daybreak-model werd niet beperkt. Het overleg met het Witte Huis ketste op 16 juni af zonder akkoord, waarbij Bessent tegen Amodei zou hebben gezegd dat hij een slechte beslissing nam en een open brief onder leiding van Alex Stamos de maatregel juist schadelijk noemde. Aan het eind van de week werd het concreet voor gebruikers: JPMorgan en Goldman Sachs blokkeerden Claude voor personeel in Hongkong, terwijl Anthropic vertrouwelijk een beursgangaanvraag indiende rond een waardering van een biljoen dollar.

De afsluiting van Claude raakte niet alleen Anthropic, maar legde bloot hoe afhankelijk Europese bedrijven zijn van beslissingen in Washington. Op de G7-top in Évian-les-Bains noemde de Canadese premier Mark Carney de episode een wereldwijde les: leun niet op een handvol Amerikaanse AI-leveranciers. Hij vergeleek het modelrisico met het financiële systeemrisico van 2008 en stelde dat afhankelijkheid een keuze is. Een dag later beloofde de G7 nauwere samenwerking op AI en gaf toezichthouders opdracht te onderzoeken hoe geavanceerde AI de financiële stabiliteit raakt. Aan de besloten werklunch met Donald Trump en Europese regeringsleiders spoorde president Macron aan om Zoom en Microsoft Teams in te ruilen voor eigen alternatieven.

De beweging was al voor de top zichtbaar en versnelde daarna. Het Rijk onderzoekt Nextcloud als alternatief voor Microsoft 365, Frankrijk stopte bij inlichtingendienst DGSI met Palantir en gaf een miljoen ambtenaren een Mistral-assistent, en op VivaTech in Parijs was digitale soevereiniteit het hoofdthema, met de nuchtere boodschap dat dit risicobeheer is en geen politiek standpunt. Mistral profileerde zich als soeverein Europees alternatief en is in gesprek over een ronde van zo'n drie miljard euro, en OVHcloud kondigde aan Europa's tweede grote modelbouwer na Mistral te willen worden. Ook in Nederland werd het tastbaar: gemeente Groningen onderzoekt samen met de VNG een overstap van Windows naar Linux als landelijke standaard, en de Tweede Kamer wil voorrang voor Europese datacenters boven Amerikaanse hyperscalers en de overheid als launching customer voor GPT-NL. Tegen die achtergrond opende juist het Chinese Alibaba zijn eerste Franse cloudregio in Parijs, een herinnering dat soevereiniteit een lastige weg blijft.

In dezelfde dagen dat ontwikkelaars in Europa zonder hun krachtigste model kwamen te zitten, voltrok zich aan de andere kant een machtsgreep in de gereedschapskist zelf. Op 13 juni ging SpaceX samen met xAI naar de Nasdaq en haalde 75 miljard dollar op, de grootste beursgang ooit, waarbij Elon Musk via Class B-aandelen 85 procent van de stemrechten in handen houdt. Twee dagen later kocht SpaceX Cursor, een van de populairste ontwikkelomgevingen, voor 60 miljard dollar in aandelen. De kern van de zaak voor jou zit in één detail: Cursor gaat draaien op Colossus, de eigen supercomputer van xAI in Memphis, waarmee Musk zelf bepaalt welk model onder de motorkap zit. Tegen het einde van de week stond SpaceX rond een beurswaarde van 2,66 biljoen dollar en passeerde het kortstondig Amazon; de deal sluit pas in het derde kwartaal van 2026, maar de optie lag al sinds april klaar.

De juridische lucht klaarde ondertussen op voor zijn concurrent: rechter Rita Lin wees Musks handelsgeheimenzaak van xAI tegen OpenAI definitief af, met prejudice, zodat hij de zaak niet opnieuw kan aanspannen. Dat juridische nieuws verandert jouw tooling niet van de ene op de andere dag, maar de overname doet dat op termijn wel. Wie zijn werk in een ontwikkelomgeving stopt die straks van één eigenaar afhangt, neemt precies de afhankelijkheid die deze week elders zo pijnlijk zichtbaar werd. Het advies dat bij de overname hoort, is dan ook nuchter: bouw model-agnostisch en blijf eigenaar van je eigen code en data.

De ban dwong iedereen na te denken over alternatieven, en die kwamen deze week in overvloed. Microsoft-CEO Satya Nadella waarschuwde dat bedrijven die hun werk uitbesteden aan een paar dominante modellen hun waarde afstaan aan de modelbezitter, en pleitte voor een eigen stack met een verwisselbaar model en niet-verwisselbare organisatiekennis. Dat de rekening oploopt is geen theorie: ondanks dalende prijzen per token verbruikte Uber zijn complete AI-codeerbudget voor 2026 binnen vier maanden en legde daarna een limiet op, terwijl medewerkers van Meta in dertig dagen 60 biljoen tokens verbrandden. Goedkope, open modellen drongen zich op als antwoord: het Chinese Kimi K2.7-Code dook tot twaalf keer onder de uitvoerprijs van Claude Fable 5, en Zhipu maakte GLM-5.2 open source onder MIT-licentie voor ongeveer een tiende van de prijs van Claude Code, een model dat GPT-5.5 op meerdere coding-benchmarks verslaat tegen een zesde van de prijs.

De grote spelers schoven mee. Meta verliet zijn open-source Llama-aanpak en zette zijn beste model achter slot en grendel, precies de tegenovergestelde beweging. Microsoft, dat zwaar op Claude leunt in Copilot Cowork, overweegt een zelf-gehoste versie van DeepSeek V4 als goedkoper alternatief en verkoopt tegelijk OpenAI-modellen via Azure aan Chinese techreuzen. En DeepSeek zelf haalde voor het eerst extern kapitaal op, 7,4 miljard dollar bij een waardering boven de 50 miljard, met een Chinees staatsfonds aan boord. Daar zit meteen de valkuil: DeepSeek zette met een ongebruikelijke no-poach-clausule juridische hekken om zijn schaarse mensen en houdt een smalle, persoonsgebonden governance buiten de EU. Een goedkoop open model schrapt een groot deel van de rekening voor routinewerk, maar een Chinees model via API in de cloud aanroepen is iets anders dan het binnen je eigen muren draaien.